Celem zabiegów fizykalnych będzie poprawa sprawności układu krążenia, poprawa napięcia mięśni, przygotowanie do zabiegów kinezyterapeutycznych i masażu, oraz wspomaganie efektu analgetycznego.

Elektroterapia

Elektrostymulacja.
Przy bocznych skrzywieniach kręgosłupa stosuje się elektrostymulację funkcjonalną (FES – functional electrical stimulation) dwoma metodami: poprzez implantację elektrod po wypukłej stronie kręgosłupa lub elektrostymulację zewnętrzną, na powierzchni skóry. W fizykoterapii stosuje się ten model zewnętrzny polegający na umieszczeniu dwóch elektrod silikonowo-węglowych z żelem przewodzącym, lub elektrod samoprzylepnych. Elektrody układa się w odległości między sobą 6-14 cm, tj. 3-6 segmentów w górę i w dół od szczytu skrzywienia oraz 3 cm do boku od linii wyrostków kolczystych, tak aby szczyt skrzywienia był pośrodku, lub w linii pachowej środkowej, albo w połowie odległości między tymi liniami (Łazowski 2000). Kahn zaleca umieszczenie elektrod w odległości 5 cm od kręgosłupa po wypukłej stronie skrzywienia (1996).

Zabieg można przeprowadzić  na dwa sposoby:

• zabieg 2-3 razy dziennie przez 30 minut do uzyskania skurczu tężcowego całkowitego lub częściowego (czas skurczu będzie zależał od męczliwości mięśni i może trwać 0,1 do 2 minut),
• zabieg podczas nocnego snu pacjenta trwający 8-10 godzin w granicach odczuwania przepływu prądu przy stymulacji czynnościowej okresowo przerywanej (aby uniknąć przemęczenie mięśni).

Celem elektrostymulacji jest prostowanie kręgosłupa poprzez zwiększenie siły mięśni międzyżebrowych oraz mięśni grzbietu przyczepiających się do wyrostków kolczystych kręgosłupa, dzięki czemu uzyskujemy wzmocnieni mięśni po stronie wypukłej skrzywienia. Na rynku dostępne są małe specjalne elektrostymulatory, które są proste w obsłudze i po odpowiednim przeszkoleniu pacjenci mogą stosować ten rodzaj terapii samodzielnie w domu.  Ten rodzaj stymulacji jest zalecany u pacjentów z I stopniem skrzywienia wg Grucy (do 30° badanych metodą Cobba) i może być zastępczo stosowany zamiast gorsetu. Ponieważ u tych pacjentów przewodnictwo nerwowo-mięśniowe jest prawidłowe do stymulacji wybiera się prąd o kształcie impulsu prostokątny i czasie trwania 0,2 ms i częstotliwości 30 Hz z płynną regulacją natężenia w zakresie 1-100 mA dobieraną indywidualnie do potrzeb pacjenta (Taradaj i wsp. 2010). Kahn proponuje zastosowanie prądu udarowego o częstotliwości 80-100 Hz przy czasie trwania impulsu 150 µs i szybko narastającym natężeniu w impulsie. Czas stymulacji i przerwy ustawia się na 3 s przy natężeniu minimalnym, ale wywołującym widoczny skurcz mięśni przykręgosłupowych oraz mięśni tylnej ściany klatki piersiowej. Chcąc stymulować mięśnie głębiej leżące można posłużyć się prądem średniej częstotliwości.

Jest to zabieg bezbolesny. Jeżeli skolioza jest wyrównana można zastosować cztery elektrody (dwie pary na każdą wypukłość). Należy pamiętać, iż elektrostymulacja jest tylko metodą pomocnicza i nie może zastąpić kinezyterapii.

Światłolecznictwo (UV i IR)

Promieniowanie UV
Celem zabiegów z zastosowaniem promieniowania UV jest poprawa ogólnej sprawności ustroju, wspomaganie sił obronnych organizmu pacjenta oraz wpływ na mineralizację kośćca. Naświetlania mogą być miejscowe, np. na okolicę klatki piersiowej lub ogólne (np. w solariach). Każdą serię zabiegów należy rozpocząć wyznaczeniem MED (biodozy), czyli czasu trwania minimalnej dawki promieniowania. Zabiegi miejscowe wykonuje się z odległości 0,5 m, natomiast ogólne 1 m. Zawsze należy przeliczyć dawkę w zależności od odległości pamiętają, iż natężenie promieniowania maleje z kwadratem odległości (Mika 1996). Zabiegi wykonuje się codziennie lub co drugi dzień w serii od 10-20. Nie zaleca się dłuższych serii zabiegowych ze względu na mogące wystąpić zjawisko przyzwyczajenia się do naświetlań, oraz coraz częściej mówi się o zjawisku tanoreksji, czyli uzależnieniu się od ekspozycji  na promieniowanie UV naturalne (helioterapię) lub sztuczne. W celu zapobiegania występowaniu tego zjawiska ogranicza się wiek osób mogących samodzielnie korzystać z solariów. Od 1.04.2009 r obowiązuje dyrektywa unijna EN 60335-2-27:2004/A1, która m.in. ogranicza emisję promieniowania ultrafioletowego do 0,3 W/mkw, nakłada na właściciela solarium obowiązek informowania o niebezpieczeństwach związanych z nadmiernym, czy niewłaściwym sposobem korzystania z tych zabiegów oraz wprowadza zakaz korzystania z solariów osób do 18 roku życia.

Promieniowanie IR
Celem naświetlania jest obniżenie napięcia mięśni grzbietu po stronie wklęsłej przed kinezyterapią i/lub masażem. Czas trwania zabiegu wynosi 10-20 minut. Zaleca się zastosowanie filtra czerwonego, a zabiegi można wykonywać nawet dwa razy dziennie, jeżeli jest dostęp do urządzeń (np. podczas leczenia sanatoryjnego). Lampę można ustawić w odległości 20-30 cm od ciała pacjenta (co daje nam około 0,5 metra do samej żarówki). Odległość będzie uzależniona od osobniczej tolerancji pacjenta na ciepło. Do naświetlań obowiązkowe są okulary ochronne.

Ultradźwięki

Działanie falą akustyczną jest zabiegiem wspomagającym uzyskanie rozluźnienia mięśni (szczególnie po stronie wklęsłej). Zabiegi wykonuje się segmentarnie, przykręgosłupowo w miejscu występowania wady. Czas zabiegu jest krótki i powinien wynosić około 3 minut przy dawce słabej 0,1 do 0,2 W/cm2. Do zabiegu możemy użyć parafiny, wazeliny, żelu lub NLPZ – wg. wskazań lekarskich (wtedy uzyskujemy fonoforezę). Jeżeli dysponujemy szczelną głowicą (atest producenta) zabieg można przeprowadzić także w kąpieli wodnej. Parametry będą podobne przy temp. wody 37°C.

Hydroterapia (kąpiele solankowe, masaż podwodny)

Kąpiele solankowe
Celem kąpieli jest uzyskanie zmniejszenia pobudliwości nerwów czuciowych i ruchowych na skutek oddziaływania chlorku sodu na receptory skóry. Poprawia się przemiana materii na skutek podwyższenia temperatury skóry od 0,2 do 0,7°C (Kochański, Kochański 2009) wzrasta ogólna odporność organizmu, uzyskuje się efekt analgetyczny oraz rozluźnienie układu mięśniowego. Ze względu na te efekty utrzymujące się kilka godzin po kąpieli warto zaplanować hydroterapię przed ćwiczeniami ruchowymi. Kąpiel powinna trwać 5-20 minut (u dzieci 5-10 minut), a temperatura wody 37-38°C (przewodnictwo cieplne w solance jest do 1,5°C niższe w porównaniu ze zwykłą wodą).  W początkowym okresie zabiegi należy przeprowadzać co drugi dzień zwiększając ich częstość do 4-5 tygodniowo.

Masaż podwodny
Masaż podwodny może być wykonywany w sposób automatyczny (woda wydobywa się z dysz na stałe zamontowanych w ścianach wanny) lub z ręcznie sterowaną dyszą. Od wyboru sposobu realizacji zabiegu uzależniony będzie czas zabiegu i metodyka. Można także wykonać zabieg mieszany. W kąpieli z masażem stałym (automatycznym) czas zbiegu wynosi 10-30 minut przy temp. wody 36-37°C. Podczas ręcznego sterowania dyszą czas zabiegu będzie dłuższy ponieważ pacjent musi się przygotować (około 2-3 minut przebywa pacjent w wodzie przed, jak i po zakończeniu masażu) oraz zmieniać pozycje podczas zabiegu. Temperatura wody także powinna wynosić 36-37°C, a czas samego masażu 15-30 minut. Należy go przeprowadzać utrzymując dyszę w odległości 10-30 cm od skóry pacjenta przy ciśnieniu indywidualnie dobranym w granicach 1-2,5 atm ustawioną pod kątem ostrym w stosunku do powierzchni skóry (wtedy uzyskujemy działanie łagodne) lub pod kątem prostym w celu oddziaływania na mięśnie głębiej leżące. Najkorzystniejsze będzie zastosowanie nasadki deszczowej lub „żabiego pyszczka” (Winklerowi i wsp. 1986). Masaż taki zaleca się wykonywać 2-3 razy w tygodniu w serii do 20 zabiegów.

Masaż wibracyjny aparatem Aquavibron
Masaż wykonujemy w pozycji siedzącej lub leżącej używając membrany płaskiej w celu uzyskania rozluźnienia mięśni po stronie wklęsłej skrzywienia. Efekt ten utrzymuje się przez około 30 minut, dlatego w tym czasie warto zaplanować pacjentowi kinezyterapię. Czas zabiegu 10-15 minut.

W artykule zaprezentowano przykładowe zabiegi, które zaleca się jako wspomaganie terapii przy bocznym skrzywieniu kręgosłupa u dzieci i młodzieży do zakończenia okresu wzrostu. W momencie utrwalenia zmian strukturalnych u dorosłych pacjentów nie możemy oddziaływać już na samą skoliozę, a jedynie minimalizować skutki dolegliwości bólowych jeżeli się pojawią. Dysponujemy w takim przypadku wachlarzem zabiegów przeciwbólowych oraz obniżających wzmożone napięcie mięśni po stronie wklęsłej lub poprawiającej siłę mięśni po stronie wypukłości ze wszystkich działów fizykoterapii. Ze szczególną uwagą należy przeanalizować przeciwwskazania mogące wystąpić u pacjenta, zwłaszcza jeżeli zastosowano metodę operacyjną i wstawiono metalowe elementy przykręgosłupowo.