Zastosowanie krioterapii ogólnoustrojowej w praktyce fizjoterapeutycznej

Zastosowanie krioterapii ogólnoustrojowej w praktyce fizjoterapeutycznej

Krioterapia albo kriostymulacja jest jedną z metod leczniczego stosowania zimna, którą oferuje fizykoterapia (Zagrobelny 2003). Leczenie zimnem polega na obniżeniu temperatury tkanek na drodze przewodzenia lub przenoszenia.

Wyróżniamy zabiegi miejscowe, w wyniku których następuje lokalne obniżenie temperatury skóry i tkanek głębiej położonych, oraz zabiegi ogólne (kriokomora lub kriosauna), gdzie oziębieniu podlega całe ciało. Organizm człowieka jest stałocieplny i utrzymuje wewnętrzną temperaturę ciała około 37,2°C, niezależnie od normalnie zmieniających się termicznych warunków środowiska. Na bilans cieplny organizmu składają się reakcje termogenne – wytwarzające ciepło oraz reakcje termolityczne – eliminujące ciepło. Pod pojęciem krioterapii należy rozumieć bodźcowe, stymulujące stosowanie powierzchniowo niskich temperatur kriogenicznych (poniżej –100oC), ale działających bardzo krótko (od 1 do 3 minut) dla wywołania i wykorzystania fizjologicznych reakcji ustroju na zimno, w celu wspomagania leczenia podstawowego i ułatwienia leczenia ruchem (Wawrowska 1982). Wskazania do zabiegów kriogenicznych ogólnych (WBC – whole body cryotherapy) są szerokie, a wpływ leczniczego działania krioterapii ogólnoustrojowej nie ogranicza się tylko do oddziaływania na zmiany chorobowe, ale na cały organizm. Wywołanie fizjologicznych reakcji na zimno kriogeniczne stwarza korzystne warunki postępowania rehabilitacyjnego, niespotykane przy oddziaływaniu innego bodźca niż temperatura kriogeniczna (Bauer 1997).

Procesy zachodzące w trakcie krioterapii

Przebywanie człowieka w kriokomorze wyzwala w organizmie reakcje adaptacyjne termoregulacji. Zagadnienie to jest rzadko w literaturze poruszanym i przez to mało znanym problemem. Współczesna krioterapia wciąż jeszcze nie została do końca zbadana. Podejmowane są próby wykorzystania jej do leczenia coraz to nowych schorzeń, np. stwardnienia rozsianego, udaru mózgu, dyskopatii, wpływu na układ immunologiczny czy hemodynamikę krążenia.

Człowiek jest istotą homeotermiczną, czyli stałocieplną. Rozkład temperatur w ciele człowieka dzieli organizm na część wewnętrzną, czyli tzw. jądro cieplne, oraz zewnętrzną, czyli płaszcz cieplny. Podczas zabiegów termoterapeutycznych ciepłota krwi wewnątrz jamy czaszki, klatki piersiowej i jamy brzusznej pozostaje nadal stała (około 37,2°C – np. w dole pachowym 36,6°C). Zmianie ulega natomiast ciepłota powłok ciała i kończyn, których regulacja jest determinowana potrzebą zachowania stałej temperatury wnętrza ciała. Opisuje to prawo Dastre-Morata, które mówi, że bodźce termiczne (zimno lub ciepło) działając na duże powierzchnie skóry, powodują przeciwne do naczyń skóry zachowanie się dużych naczyń klatki piersiowej i jamy brzusznej. Naczynia nerek, śledziony i mózgu wykazują odczyn taki sam jak naczynia skóry. Zmiennocieplność skóry i kończyn warunkuje stałocieplność jam ciała poprzez zmiany w zakresie układu krążenia (przede wszystkim mikrokrążenia) i intensywności metabolizmu pod kontrolą ośrodków termoregulacji. Termoregulacja jest jednym z mechanizmów homeostazy i polega na utrzymaniu przez organizm stałocieplny stałej temperatury ciała. Możliwe jest to dzięki procesom, które równoważą ilość ciepła wytworzonego w ustroju, pobieranego z otoczenia i oddawanego przez ustrój na zewnątrz (Boerner 1994). Termoregulacja jest więc wtórna wobec metabolizmu tkanek i układu krążenia. Polega ona na regulacji chemicznej (sterowanie przemianą materii) oraz fizycznej, czyli kontroli ilości ciepła oddawanego głównie przez przewodzenie i promieniowanie części korowej ustroju oraz pot (zamiana 1 l wody w parę wodną wymaga dostarczenia 2441 kJ, tj. 583 kcal). Głównym czynnikiem regulacyjnym jest wielkość przepływu krwi przez tkanki. Dobowe wahania temperatury szacuje się od 0,5 do 0,7°C (Traczyk 1992).