Zastosowanie zabiegów fizykalnych w chorobie zwyrodnieniowej stawów kolanowych

Zastosowanie zabiegów fizykalnych w chorobie zwyrodnieniowej stawów kolanowych

Pomimo, iż staw kolanowy nie należy do stawów o najbardziej skomplikowanej funkcji, a ruchy w nim odbywają się wyłącznie w jednej płaszczyźnie, to ze względu na swoją złożoną budowę oraz wobec faktu, iż jest on nieustannie narażany na działanie znacznych sił, będących wynikiem wykonywania ruchów pod naciskiem masy ciała, zaliczany jest on do stawów najbardziej podatnych na występowanie choroby zwyrodnieniowej.
 

Zwyrodnienie stawu kolanowego (gonarthrosis) jest chorobą przewlekłą, niezapalną o wieloczynnikowej etiologii, występującą w dwóch możliwych formach: pierwotnej lub wtórnej. Pierwotna choroba zwyrodnieniowa kolan, charakteryzuje się równoczesnym występowaniem zmian w obu stawach, a stwierdzenie konkretnej przyczyny schorzenia jest zazwyczaj niemożliwe. Forma wtórna, najczęściej rozwija się w wyniku oddziaływania na powierzchnie stawowe sił przekraczających wytrzymałość chrząstek stawowych, co po pewnym czasie prowadzi do ich trwałego uszkodzenia. Na zaburzenie prawidłowej biomechaniki stawu wpływają także uszkodzenia aparatu więzadłowego. Gonarthrosis dotyczy głównie kobiet i występuje najczęściej po 50. roku życia, a czynnikami wywołującymi są przede wszystkim: nadwaga, praca stojąca oraz nieprawidłowości w budowie stóp.

Pierwsze zmiany w przebiegu choroby umiejscawiają się najczęściej na tylnej powierzchni rzepki. Ich objawem jest silny ból, pojawiający się podczas wchodzenia po schodach, będący efektem ucisku rzepki w trakcie ruchu zgięcia stawu kolanowego. Rzadszą przyczyną zmian zwyrodnieniowych jest uszkodzenie łąkotek na nasadzie bliższej kości piszczelowej, w wyniku czego następuje zwężenie przestrzeni stawowej, czemu towarzyszy powstawanie osteofitów. Ból w tej postaci gonarthrosis pojawia się najczęściej podczas stania i chodzenia. W dalszym przebiegu choroby występuje zazwyczaj wtórny proces zapalny z towarzyszącym wysiękiem, ograniczenie ruchomości stawów prowadzące do przykurczów, a także zniekształcenia stawowe w postaci koślawości lub szpotawości.

Leczenie zachowawcze

W leczeniu zachowawczym choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, oprócz stosowania preparatów farmakologicznych i kinezyterapii, nie do przecenienia jest wykorzystywanie różnorodnych zabiegów fizykalnych, mających na celu, w zależności od stadium choroby, zmniejszenie dolegliwości bólowych lub redukcję stanu zapalnego.

Pierwszą grupą zabiegów stosowanych w leczeniu zwyrodnień stawów kolanowych w celu uśmierzenia bólu są zabiegi z zakresu elektroterapii. Omawianie ich warto rozpocząć od zastosowania prądów diadynamicznych (DD), w których w celu uzyskania działania przeciwbólowego, polegającego na podwyższeniu progu odczuwania bólu, wykorzystuje się kolejno prądy: DF, CP lub LP. Metodyka wykonania zabiegu w przypadku stawu kolanowego opiera się na poprzecznym ułożeniu elektrod, przy czym elektrodę czynną – katodę, przykłada się w miejscu bolesnym. Czas trwania zabiegu wynosi zwykle 2-8 minut, a dla uzyskania pożądanego efektu zaleca się przeprowadzenie serii 6-10 powtórzeń, wykonywanych codziennie lub co drugi dzień. Rezultatem działania prądów DD jest także powstawanie w tkankach substancji mających właściwości rozszerzania naczyń krwionośnych, a sam efekt przekrwienia wyraża się silniej niż w przypadku zastosowania prądu stałego, do którego zalicza się jonoforezę oraz wykonywaną rzadziej w omawianym schorzeniu - galwanizację. W zabiegach tych elektrodę czynną umieszcza się w obrębie zmian chorobowych, a bierną w odpowiedniej od niej odległości, stosując poprzeczny (przez staw) lub podłużny przepływ prądu. W przypadku jonoforezy, pod elektrodą czynną umieszcza się podkład z odpowiednim roztworem leku o działaniu przeciwbólowym, np. salicylan sodu (-), chlorowodorek lignokainy (+), naproxen (-), bądź też przeciwzapalnym, np. chlorek wapnia (+), hydrokortyzon (-). Z reguły stosuje się czuciowo-progową dawkę prądu tj. około 0,2 mA/cm2, w czasie 15-20 minut. Zabiegi wykonuje się codziennie lub co drugi dzień, w serii 10-20 powtórzeń. Jedną z częściej stosowanych metod elektroleczniczych, w przypadku choroby zwyrodnieniowej kolan, są prądy interferencyjne (prądy Nemeca), w których wykorzystuje się zazwyczaj dwa zakresy częstotliwości: 0-100 Hz – o silnym działaniu przeciwbólowym lub 50-100 Hz – o działaniu przeciwbólowym i odżywczym w stosunku do leczonych tkanek. Maksymalny czas trwania zabiegu w przypadku prądów średniej częstotliwości wynosi około 15 minut, a dawkowanie natężenia jest uzależnione od indywidualnej wrażliwości chorego.