Postępowanie fizjoterapeutyczne po całkowitej endoprotezoplastyce stawu kolanowego

Postępowanie fizjoterapeutyczne po całkowitej endoprotezoplastyce stawu kolanowego

Jak ocenia WHO, pierwotna, idiopatyczna choroba zwyrodnieniowa stawów dotyka coraz większą liczbę osób w starzejących się społeczeństwach Europy i Ameryki. Ocenia się, że 10% populacji powyżej 60. roku życia cierpi z powodu osteoartrozy. Około 80% z nich ma wyraźne ograniczenia ruchomości stawu, a 25% nie jest w stanie wykonywać czynności dnia codziennego [1]. Według badań Buckwaltera i wsp. [2] w 85% przypadków pierwotne zmiany zwyrodnieniowe dotyczą stawu kolanowego. Rzadziej zajęty jest staw biodrowy (69%), a jeszcze mniej – skokowy (7%). W leczeniu dolegliwości towarzyszących postępującej degradacji stawu kolanowego dostępny jest szeroki wachlarz metod postępowania, poczynając od leczenia zachowawczego, a kończąc na całkowitej endoprotezoplastyce stawu (alloplastyce).

Metody stosowane w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego

Ze względu na brak unerwienia i unaczynienia chrząstki stawowej progresja zmian zwyrodnieniowych może przebiegać bez wyraźnych objawów, a prezentowane symptomy często nie korelują z obrazem badań diagnostycznych [5]. Pierwszymi zgłaszanymi przez pacjentów dolegliwościami są ból, uczucie sztywności stawu, „krepitacje”. W dalszym okresie może dołączyć objaw blokowania stawu, wysięki oraz zmiana obrysu stawu. W wyniku zmian strukturalnych w obrębie stawu, nadmiernego napięcia tkanek okołostawowych (więzadła, ścięgna) dochodzi do ograniczenia zakresu ruchu, a także zmniejszenia siły mięśni działających na staw i deformacji kończyny.
Diagnostyka choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego obejmuje badanie kliniczne oraz obrazowanie radiologiczne. Zależnie od stopnia zaawansowania zmian zwyrodnieniowych i związanym z nimi ograniczeniem funkcji stawu zaleca się odpowiednie leczenie. W początkowym stadium rozwoju choroby wykorzystuje się w postępowaniu zachowawczym zarówno farmakoterapię, jak i metody fizjoterapeutyczne. Celem leczenia nieoperacyjnego jest zniesienie dolegliwości bólowych, przywrócenie lub zachowanie prawidłowej ruchomości stawu kolanowego oraz – przede wszystkim – opóźnienie rozwoju dalszych zmian zwyrodnieniowych. W zależności od postępu choroby, wieku pacjenta oraz jego aktywności fizycznej w kolejnym etapie należy rozważyć przeprowadzenie zabiegu artroskopowego. U osób, u których występują zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe z towarzyszącymi dolegliwościami bólowymi o średnim i dużym natężeniu, niepoddające się leczeniu zachowawczemu, oraz istotne ograniczenia funkcji stawu konieczne jest wykonanie zabiegu wymiennej plastyki stawu (alloplastyki) [8]. Całkowita endoprotezoplastyka polega na zastąpieniu uszkodzonych powierzchni stawowych kości udowej, piszczelowej, czasem także rzepki dopasowanym do warunków anatomicznych implantem. Przywraca się w ten sposób prawidłową oś oraz zwartość stawu. Zabieg ten istotnie zwiększa jakość życia osób z zaawansowaną artrozą, poprzez zmniejszenie dolegliwości bólowych i umożliwienie powrotu do normalnej aktywności ruchowej.
Z uwagi na unieruchomienie spowodowane bólem i obrzękiem w początkowym okresie po zabiegu może dojść do wytworzenia zrostów wewnątrzstawowych. Istotne jest również osłabienie siły mięśniowej, w szczególności mięśnia czworogłowego uda. W konsekwencji powoduje to trwałe ograniczenie zakresu ruchu operowanego stawu. Zatem w procesie powrotu do sprawności niezmiernie ważne jest wczesne usprawnianie pooperacyjne.

Okres przedoperacyjny

Już w okresie przygotowania do zabiegu fizjoterapeuta zaznajamia pacjenta z ćwiczeniami i ich celem, jakie będą wykonywane we wczesnej fazie pooperacyjnej [7]. Wprowadza się następujące elementy:

• naukę zmian pozycji w łóżku,
• wstawanie i chodzenie z pomocą balkonika, a następnie kul łokciowych,
• chodzenie po schodach z pomocą kul łokciowych,zachowywanie kolejności podczas wchodzenia: 1) kończyna nieoperowana, 2) kończyna operowana, 3) dostawienie kul,
• schodzenie po schodach w kolejności:1) kule, 2) kończyna operowana, 3) kończyna nieoperowana.

Ryc. 1. Nauka chodzenia po schodach z pomocą kul łokciowych, kończyna operowana