sklep  Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja Prenumerata czasopisma Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja

Temat miesiąca

Zastosowanie fizykoterapii w przypadku zmian zwyrodnieniowych stawu barkowego (dr Agnieszka Pisula-Lewandowska)

Główny cel fizykoterapii w zmianach zwyrodnieniowych stawu barkowego polega na efekcie analgetycznym (przeciwbólowym), poprawie odżywienia tkanek poprzez lepsze ukrwienie, ograniczenie zaników mięśniowych oraz zapobieganiu lub spowolnieniu zmian chorobowych. Zaleca się stosowanie fizjoterapii analogiczne jak przy zespole bolesnego barku

Galwanizacja
Przy zmianach zwyrodnieniowych najczęściej stosuje się prąd stały miejscowo na bolesny staw techniką poprzeczną. W zależności od celu, który chcemy uzyskać, możemy wykonać u pacjenta:

  • galwanizację poprzeczną katodową w celu poprawy ukrwienia miejsca zabiegowego lub galwanizację anodową dla uzyskania efektu przeciwbólowego. Stosuje się wtedy dwie elektrody tej samej wielkości lub w przypadku galwanizacji anodowej elektroda dodatnia może być mniejsza w celu podkreślenia efektu przeciwbólowego. Elektrody układamy poprzecznie na staw. Czas zabiegu 15–20 minut;
  • galwanizację podłużną (zstępującą) – elektrodę czynną anodę układamy w okolicy C3 do Th 2, natomiast elektrodę bierną katodę – na ramieniu (poniżej mięśnia naramiennego). Wielkość elektrod dobieramy indywidualnie. Dla podkreślenia efektu przeciwbólowego anoda może być mniejsza. Czas zabiegu 10–15 minut;
  • kołnierz galwaniczny wg Szczerbaka – zabieg ten jest szczególnie polecany przy współistniejących zaburzeniach troficznych kończyn górnych. Elektrodę o specjalnym kształcie kołnierza umieszczamy na podkładzie w takim samym kształcie i podłączonym do anody. Elektrodę układamy od C3 do Th2 oraz na bocznych powierzchniach szyi do granicy mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego i obojczyka. Dolna granica elektrody sięga grzebienia łopatki. Elektrodę bierną (katodę) o wymiarach 10 x 15 cm umieszczamy w okolicy krzyżowo-lędźwiowej. Natężenie zwiększa się co 2 minuty o 2 mA do uzyskania zalecanej maksymalnej dawki natężenia do 0,2 mA/cm2 elektrody czynnej lub do wyraźnych odczuć pacjenta. Zabieg wykonuje się co drugi dzień w serii od 8 do 10 zabiegów. Czas zabiegu 6–20 minut.

We wszystkich zabiegach prądem galwanicznym natężenie ustalamy na aparacie do odczuć pacjenta określanych jako mrowienie, starając się nie przekroczyć dawki 0,2 mA/cm2 elektrody czynnej.

Jonoforeza
Wykonując jonoforezę najczęściej chce się uzyskać efekt przeciwbólowy i przeciwzapalny oraz regeneracyjny na chrząstkę stawową. Zalecanymi substancjami czynnymi do tego zabiegu są:
Chlorowodorek lidokainy, wodny roztwór 1–2% (najczęściej zaleca się po 2 ampułki na zabieg) lub w formie żelu 2% spod anody(+),
Rumalon (+),
Nowokaina –1% roztwórchlorowodorku nowokainy (+),
Salicylan – 1–3% roztwór salicylanu sodu (-),
Hydrokortyzon, spod katody (-),
Diclofenac – wodny roztwór 2,5% albo żel 1%, spod katody (-),
Chlorek wapnia 1–2%, spod anody (+),
Jod – 1–3% roztwór jodku potasu (-),
Ketonal, ketoprom, traumon, spod katody (-),
Borowina, spod katody (-) i inne.
Czas zabiegu 15–20 min, zabiegi wykonywane są codziennie przez 10 dni, przy natężeniu do 0,1 mA/cm2 elektrody czynnej.

Prądy diadynamiczne
W zabiegach prądami diadynamicznymi należy pamiętać, iż elektrodą czynną jest katoda, którą umieszczamy w miejscu bólu, a jej wielkość dobieramy do okolicy zabiegowej. Anoda zamyka nam obwód w przypadku zmian zwyrodnieniowych stawu barkowego układamy ją po przeciwnej stronie stawu w stosunku do katody. Przykładowe zabiegi z zastosowaniem prądów diadynamicznych, to:

  • metoda Knautha miejscowo lub segmentarnie. Przez pierwsze 2 minuty stosujemy prąd DF do granicy tolerancji, a następnie przez 6 minut prąd CP także do granicy tolerancji. Pierwsze 4–5 zabiegów wykonujemy codziennie, a kolejne co drugi dzień w serii 5–8 razy;
  • miejscowo z poprzecznym ułożeniem elektrod po obu stronach stawu z zastosowaniem elektrod płytkowych lub cyrklowych. Na komponentę galwaniczną do 1–3 mA nakładamy prąd diadynamiczny w kolejności: DF – 1 minuta, LP lub CP przez 2–5 minut. Natężenia ustawiamy do granicy tolerancji. Zaleca się zmianę polaryzacji w połowie zabiegu;
  • miejscowo wg Edela – odpowiedniej wielkości elektrody układa się poprzecznie na staw, ordynując prąd stały od 1 do 3 mA, na który nakładamy prąd diadynamiczny CP i LP po 2–3 minutach, ze zmianą polaryzacji w połowie zabiegu. Następnie elektrody punktowe ustawiamy na każdy punkt bólu wybierając prąd LP przez 1 minutę przy średnim natężeniu przepływu prądu.

Prądy interferencyjne
Silny efekt przeciwbólowy uzyskuje się w wyniku stosowania prądów średniej częstotliwości. Najwyraźniej jest on odczuwany po 4–5 zabiegu. Przykłady ułożenia elektrod podczas zabiegów oraz parametry prądu:

  • cztery elektrody ułożone i skrzyżowane w okolicy barku i ramienia. Stosujemy następującą kolejność zmian częstotliwości: 3 Hz – 5 min, 50 Hz – 5 min, 1–100 lub 1–250 Hz – 5–10 min. Natężenie dawkujemy do granicy wibracji;
  • cztery elektrody ułożone i skrzyżowane następująco: górne po obu stronach kręgosłupa szyjnego, natomiast dolne po obu stronach stawu barkowego. Proponuje się częstotliwość 90–100 Hz (lub 100–250 Hz) przez 6 min, następnie 1–100 Hz (lub 1–250 Hz) przez 10 min. Natężenie dawkujemy do granicy wibracji bez bólu.

Przy długotrwale utrzymującym się bólu można zastosować metodę kinetyczną za pomocą elektrod w postaci rękawiczek. W takiej sytuacji można zastosować częstotliwość 90–100 Hz przez 5 min. Dzięki takim zabiegom oddziałujemy na głębsze partie mięśni w obrębie leczonego stawu. Następnie zmieniamy na zakres 50–100 Hz przez kolejne 5 min. Natężenie ustawiamy do granicy tolerancji czuciowej pacjenta.

AMF
Chcąc uzyskać efekt przeciwbólowy, można wykorzystać prądy średniej częstotliwości w postaci modulowanej amplitudy częstotliwości (AMF). Podczas tego zabiegu mamy tylko dwie elektrody, a nie jak w klasycznej interferencji cztery, dzięki czemu łatwiejsze jest ułożenie zabiegowe na staw. Najkorzystniej jest wybrać zakres 100–250 Hz przez 15 minut. Po kilku zabiegach, gdy u pacjenta poziom bólu się obniżył, można wprowadzić modyfikację częstotliwości prądów po 5 minut każdy z następujących zakresów 100–250 Hz, 75 Hz i 1–250 Hz.

Aby przeczytać więcej

W poprzednim numerze

Numer 7-8/11

W bieżącym numerze

Numer 9/11

W następnych numerach

  • Fizykoterapia po wszczepieniu w kręgosłup implantów dysku
  • Rehabilitacja po endoprotezoplastyce stawu biodrowego
  • Rehabilitacja pacjenta w zespole bólowym kompleksu szyjno-ramiennego