sklep  Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja Prenumerata czasopisma Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja

Z praktyki gabinetu

Trening chodu u pacjentów po przebytym udarze mózgu (Małgorzata Kasztelan, Sylwia Sztuce)

Reedukacja chodu jest etapem rehabilitacji wprowadzanym w sytuacji, gdy pacjent został spionizowany (pionizacja czynna) i jest w stanie samodzielnie pokonać dystans umożliwiający mu chodzenie.

Prawidłowa postawa
Pierwszym krokiem w nauce efektywnego chodu jest umiejętność utrzymania równowagi w pozycji stojącej. Aby to osiągnąć, należy prawidłowo ustawić biodra, kolana, stawy skokowe i stopy. Stopa strony bezpośrednio porażonej powinna spoczywać na podłodze, równolegle do drugiej, a ciężar ciała powinien być przenoszony przez piętę na całą stopę. Pacjent nie może chodzić na palcach, unosząc pięty nad podłoże. Kolano powinno być lekko ugięte, biodro należy wysunąć do przodu. Terapeuta może pomóc w utrzymaniu prawidłowej postawy, stosując chwyt za miednicę pacjenta.

Nauka utrzymania ciężaru ciała
Drugim krokiem, po opanowaniu utrzymania równowagi w pozycji stojącej, jest nauka poprawnego utrzymania ciężaru ciała. W tym celu pacjenta należy ustawić pomiędzy dwoma równoległymi poręczami. Ciężar ciała powinien utrzymywać się na piętach, a stopy muszą być skierowane do przodu, kolana lekko rozstawione. Poprawnym punktem podparcia ciężaru ciała w przypadku ręki jest kłębik i kłęb dłoni, kciuk powinien być w ustawieniu odwiedzeniowym.
Podczas nauki utrzymywania ciężaru ciała na porażonej kończynie istotna jest reedukacja kolana. Może ono wciąż pozostawać niestabilne. Należy wprowadzić ćwiczenia polegające na wykonywaniu kontrolowanych ruchów zginania i prostowania. Podczas ćwiczenia kolana powinny być lekko ugięte, aby nie dopuścić do jego nadmiernego przeprostu. Należy ustawić pacjenta pomiędzy poręczami, obydwie stopy powinny być równolegle ustawione, pięty oparte o podłogę, pośrednio porażona kończyna dolna wysunięta do przodu. Należy polecić prostowanie bezpośrednio porażonego kolana, następnie wracając do pozycji lekkiego ugięcia. Terapeuta może wspierać zgięte kolano bądź nie dopuszczać do jego przeprostu podczas prostowania [1].

Przenoszenie ciężaru ciała z boku na bok
Przystępując do nauki przenoszenia ciężaru ciała, należy zacząć od polecenia pacjentowi kołysania się z boku na bok. Ćwiczenie to należy wykonywać na nieruchomym, antypoślizgowym podłożu. Terapeuta powinien stać za plecami chorego z rękami na jego miednicy. Następnie należy polecić rytmiczne, powolne kołysanie się w kierunku boczno-przednim nad porażonym biodrem. W trakcie ćwiczenia można wywierać delikatny nacisk. Umożliwi on kontrolę i kierowanie ruchu. Drugim wariantem jest wykonywanie ćwiczenia przy wysuniętej do przodu bezpośrednio porażonej kończynie.
Kolejnym etapem jest nauka przenoszenia ciężaru ciała z jednej nogi na drugą. W powyższej pozycji pacjent powinien przenieść ciężar ciała, a następnie unieść stopę nad podłoże. Ułatwieniem będzie wykorzystanie niskiego stopnia. Początkowo terapeuta, w razie potrzeby, może zastosować chwyt za miednicę. Pomoże to choremu utrzymać równowagę w tej pozycji. Ćwiczenie należy wykonać dla obu kończyn.

Aby pacjent prawidłowo przenosił bocznie ciężar ciała na biodro, terapeuta powinien umieścić ręce na jego biodrach, następnie wspomagać ruch biodra – najpierw w kierunku bocznym, później do przodu. Niektórzy pacjenci wykazują tendencję do cofania bioder podczas chodu. W przypadku, gdy wysunięcie bioder sprawia trudność, terapeuta powinien stale przypominać o przyjęciu prawidłowej postawy ciała poprzez np. poklepywanie. Poklepywanie (tapping) jest krótkim, energicznym poszturchiwaniem. Ma na celu wyzwolenie pożądanej reakcji pacjenta, przypomina o konieczności poruszania kończyną w pożądanym kierunku [1]. Aby wspomóc przenoszenie ciężaru ciała w kierunku bocznym i do przodu, można także zastosować nacisk ręczny na biodro. Terapeuta stoi za chorym, obejmując jego miednicę oraz biodra i dociska w przód i dół, w kierunku pięty pacjenta.

Należy pamiętać o stabilizacji bezpośrednio porażonej strony. Aby to uzyskać, terapeuta może wspierać pacjenta własnym kolanem. Ważne jest, aby kolano nie było ustawione w przeproście. Można także stabilizować łokieć chorego.

Chód wspomagany, kontrola chodu
Po opanowaniu umiejętności przenoszenia ciężaru z boku na bok należy przejść do nauki chodu wspomaganego. Aby wytłumić nieprawidłowe wzorce odruchowe, należy rozpocząć pierwszy krok sprawną nogą. Terapeuta powinien także przypominać pacjentowi o naturalnym wymachu przeciwnego ramienia przy każdym kroku [3].

Trening chodu należy rozpocząć przy zastosowaniu poręczy. Nie jest wskazane, aby pacjent ich dotykał, jednak ich obecność daje poczucie bezpieczeństwa. W przypadku, gdy pacjent nabiera pewności siebie, należy zrezygnować z zastosowania poręczy i kontynuować chód wspomagany bez ich użycia. Pacjent powinien wyprostować i spleść dłonie ze sobą, następnie unieść je na wysokość barków. Wskazane jest, aby terapeuta podążał za pacjentem i kontrolował jego miednicę chwytem (zdj. 1).

Podczas chodu bez użycia poręczy aktywność kończyn dolnych może spowodować lub nasilić wzorzec skurczowy bezpośrednio porażonej kończyny górnej. Aby tego uniknąć należy w prawidłowy sposób wspomagać pacjenta podczas treningu chodu. Można to skutecznie osiągnąć poprzez chwyt za dłoń i bark pacjenta (zdj. 2). – kontrola kończyny górnej, oraz poprzez odpowiednie ustawienie własnej kończyny dolnej względem porażonej kończyny dolnej pacjenta – kontrola kolana. Ramię pacjenta powinno być stawione w specyficznym wzorcu: ramię odwrócone na zewnątrz, łokieć wyprostowany, dłoń w lekkim zgięciu grzbietowym. W pierwszych dniach treningu chodu korzystne jest kierowanie ruchem pacjenta stojąc przed nim i przytrzymując jego plecy w okolicy łopatek.
Drugim wariantem kontroli chodu jest założenie dłoni pacjenta na barki terapeuty (zdj. 3). Jedna dłoń terapeuty obejmuje okolicę łopatki pacjenta, druga talii. Fizjoterapeuta może także chwycić porażone przedramię pacjenta, umieszczając je pomiędzy własnym tułowiem i przedramieniem. W trakcie chodu powinien zastosować chwyt za miednicę chorego (zdj. 4).

Pomocne może być zastosowanie uścisku dłoni. Aby móc kontrolować kończynę górną objętą udarem, należy wyprostowany łokieć pacjenta położyć na ramię fizjoterapeuty. Nadgarstek rehabilitanta powinien być odgięty tak, aby zapewnić kontakt z klatką piersiową chorego (zdj. 5). Istnieje także możliwość kontroli pacjenta w mniejszym stopniu. Fizjoterapeuta staje obok pacjenta, stosuje uścisk dłoni, drugą ręką obejmując talię chorego (zdj. 6) [1]. Terapeuta powinien utrzymywać kontakt swoimi biodrami z biodrami pacjenta, pomoże to kontrolować właściwe przenoszenie ciężaru ciała na drugą stronę.

Aby przeczytać więcej

W poprzednim numerze

Numer 7-8/11

W bieżącym numerze

Numer 9/11

W następnych numerach

  • Fizykoterapia po wszczepieniu w kręgosłup implantów dysku
  • Rehabilitacja po endoprotezoplastyce stawu biodrowego
  • Rehabilitacja pacjenta w zespole bólowym kompleksu szyjno-ramiennego