Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polecamy

2 kwietnia 2020

NR 112 (Styczeń 2020)

Upadek i jego konsekwencje, innowacyjne technologie wspomagające rehabilitacje przeciwupadkową

183

Starzenie się społeczeństwa przyczynia się do zwiększonej liczby upadków wśród seniorów. Żyjemy w czasach epidemii utraty stabilności i w konsekwencji dużej liczby urazów. Obecność lęku przed upadkiem – fear of fall (FOF) – zwiększa jego ryzyko. Zaczyna się kształtować nowa potrzeba w dziedzinie fizjoterapii – specjalizacja przeciwupadkowa. Producenci zaczynają zauważać nowe potrzeby rynku. Pojawiły się podsufitowe podwieszenia do asekuracji ćwiczących.

Upadek i statystyki

Zgodnie z definicją upadku według WHO upadek jest zdarzeniem, w wyniku którego człowiek niechcący znalazł się na ziemi, podłodze lub innym niższym poziomie. Według tejże definicji w statystykach WHO do upadków nie wlicza się samouszkodzeń, upadków ze zwierząt, z płonących budynków, pojazdów transportowych i maszyn oraz upadków do wody [1].
Upadek jest najczęściej kojarzony z osobami w podeszłym wieku. Należy jednak zwrócić uwagę, że utrata mobilności osoby oraz proces starzenia się organizmu rozpoczynają się już po 30. roku życia. Po 50. roku życia siła mięśniowa słabnie o 10–15%, co 10 lat stopniowo wydłuża się również czas reakcji [2]. Powyższe fakty odnoszą się do osoby zdrowej i w pełni mobilnej. Ograniczenie propriocepcji (np. neuropatie), amputacje lub endoprotezoplastyka kończyn dolnych, zaburzenia ruchu związane z chorobami reumatycznymi, długa immobilizacja, zaburzenia neurologiczne podnoszą ryzyko upadku na długo wcześniej, niż wynikałoby to z normalnego procesu starzenia się. Nie należy zawężać problemu niestabilności do osób starszych, natomiast ze względu na szerokie badania i udokumentowanie problemu, koszty zdrowotne i społeczne warto skupić się na tej właśnie grupie. 
U osób powyżej 65. roku życia upadki, a szczególnie ich długoterminowe konsekwencje, są główną przyczyną zgonów spowodowanych nieszczęśliwymi wypadkami. Odsetek śmiertelnych przypadków będących ich następstwem wzrasta z wiekiem aż do 70% w grupie osób powyżej 
75. roku życia [3]. 
Ponad 90% złamań szyjki kości udowej jest następstwem upadku. Najczęściej występują one u osób powyżej 70. roku życia. Około 50% chorych po tych złamaniach traci zdolność chodzenia i nie może samodzielnie funkcjonować [3].
W grupie osób powyżej 65. roku życia, które mieszkają samotnie, ok. 33% osób upada co najmniej raz w ciągu roku, natomiast w grupie osób starszych powyżej 80. roku życia upadki dotyczą już 40% całej populacji. 

POLECAMY

Utrata równowagi zdarza się również w warunkach szpitalnych u 20% chorych, natomiast u pensjonariuszy domów opieki liczba ta wzrasta do 50–67% populacji.
Zgodnie z najnowszymi statystykami ponad 50% osób, którym przytrafił się upadek, jest zagrożonych ponowną utratą stabilności i ponownym upadkiem. 

Koszt leczenia szpitalnego upadku

Systemy zdrowotne różnych krajów zauważają zwiększające się koszty związane z upadkami. Przykładowo w Stanach Zjednoczonych koszt leczenia szpitalnego po upadku to 34 294 USD za upadek (2012) [10]. Natomiast w Australii średni koszt upadku to 3906 AUD [12]. Brak takich danych statystycznych związanych z kosztem leczenia pacjenta w Polsce. Warto byłoby przeprowadzić takie wyliczenie, aby porównać koszty fizjoterapii i profilaktyki z kosztami leczenia poupadkowego. 

USA koszt leczenia szpitalnego po upadku 34, 294 USD
Australia koszt leczenia szpitalnego po upadku 3, 900 australijskich $
Polska koszt leczenia – ?

Konsekwencje upadku osób starszych

Osoby, które przebyły upadek, zaczynają ograniczać swoją aktywność ruchową oraz izolować się społecznie. Ich działanie w większości jest niewspółmierne do problemu, a lęk przed upadkiem urasta do rangi bariery, którą trudno jest im pokonać [4].
Następstwa upadku to m.in. ograniczenie sprawności funkcjonalnej, zmniejszenie sprawności fizycznej oraz aktywności społecznej, pogorszenie aktywności umysłowej oraz potencjalny rozwój depresji. Możliwy jest także rozwój zespołu poupadkowego (post-fall syndrom). Te konsekwencje przyspieszają cały proces alienacji społecznej oraz pogarszają jakość życia pacjentów. 
Doświadczenia autora dotyczące pracy z pacjentami wskazują, że nie tylko upadek może prowadzić do lęku przed urazem związanym z utratą równowagi. Ten lęk może być obecny również u osób, które obserwowały negatywne konsekwencje upadku u bliskich lub znajomych. Poczucie strachu może być spowodowane również czynnikiem emocjonalnym, takim jak brak zaufania do siebie i swojej kondycji fizycznej u osoby, która zajmuje się swoim niepełnosprawnym współmałżonkiem. Pacjenci zgłaszali się na rehabilitację, przedstawiając swoje obawy. Jednym z przykładów jest małżeństwo Mary i Johna. 
John (lat 86) to pacjent z zawansowaną chorobą Parkinsona, spędzający większość czasu na wózku. Mary (lat 82) to opiekująca się domem i mężem żona. „Kto zajmie się mną lub mężem, jeśli ja upadnę? Przeraża mnie to, co stało się z naszymi sąsiadami, musieli iść do domu opieki. Boję się tego” – mówiła Mary o sąsiadach będących w podobnej sytuacji. W tym przypadku lęk ograniczał aktywność dwóch osób – pośrednio osoby, która wymaga pomocy (John), oraz bezpośrednio osoby, u której ten lęk się rozwinął (Mary). 
Ogólnie dostępne publikacje wskazują na zwiększenie ryzyka upadków u osób, u których obecny jest strach przed upadkiem – fear of fall (FOF) [5]. W literaturze naukowej spotykamy artykuły dotyczące wpływu FOF na zachowanie pacjenta i w konsekwencji na zmiany w układzie mięśniowo-szkieletowym, jak również na zmiany w zachowaniu emocjonalnym [6]. Badania pokazują, że już po 13 dniach u osoby, która doznała tylko dwóch upadków, FOF zwiększa się średnio o 26% [5].
Bezpośredni efekt FOF to zwiększenie napięcia mięśniowego, zmiany posturalne, podniesienie położenia środka ciężkości, wydłużenie czasu reakcji. Obserwowalne są zmiany w organizacji ruchu. Długoterminowe zmiany spowodowane FOF to ograniczenie aktywności ruchowej, obniżenie siły mięśniowej i wydolności organizmu zwiększające ryzyko upadków. Dane statystyczne dostępne w USA pokazują, że 12 900 000 osób starszych, czyli 36% populacji, jest dotkniętych średnim lub zaawansowanym lękiem przed upadkiem [7]. Brak badań statystycznych prowadzonych w Polsce, można tylko przyjąć, że mamy do czynienia z podobną sytuacją. 

Jak pomagać pacjentom

Najczęściej wybieranym aktywnym sposobem na zapobieganie upadkom i ich następstwom jest rehabilitacja. Z pasywnych rozwiązań można wymienić zalecanie pacjentom używania lasek i balkoników zabezpieczających przed upadkiem. 
Pacjentom zagrożonym ryzykiem upadku zalecane jest używanie opasek monitorujących upadki i wzywających pomocy w przypadku jego zaistnienia. Te systemy z założenia nie ograniczają upadku, tylko ograniczają jego konsekwencje oraz zapobiegają długotrwałemu oczekiwaniu na pomoc. Im dłuższy jest okres oczekiwania na pomoc przez pacjenta leżącego na podłodze lub innej powierzchni, na którą upadł, tym większe jest statystyczne ryzyko śmierci w ciągu 12 miesięcy po upadku. 
Dzisiejsze mechanizmy używane w rehabilitacji przeciwupadkowej to przede wszystkim obecność terapeuty, który może zareagować w przypadku utraty równowagi pacjenta, lub bezpośrednia pomoc fizjoterapeuty poprzez aktywną asekurację. Ta metoda ogranicza terapeucie możliwość skoncentrowania się na stymulowaniu właściwych wzorców ruchowych w celu reedukacji ruchowej, ponieważ musi się on skupić na utrzymaniu bezpieczeństwa pacjenta. 
Często używanym urządzeniem zabezpieczającym pacjenta przed upadkiem są barierki wymagające użycia rąk pacjenta do zabezpieczenia przed upadkiem w czasie ćwiczeń. Bar...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy