Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polecamy

2 kwietnia 2020

NR 112 (Styczeń 2020)

Upadek i jego konsekwencje, innowacyjne technologie wspomagające rehabilitacje przeciwupadkową

106

Starzenie się społeczeństwa przyczynia się do zwiększonej liczby upadków wśród seniorów. Żyjemy w czasach epidemii utraty stabilności i w konsekwencji dużej liczby urazów. Obecność lęku przed upadkiem – fear of fall (FOF) – zwiększa jego ryzyko. Zaczyna się kształtować nowa potrzeba w dziedzinie fizjoterapii – specjalizacja przeciwupadkowa. Producenci zaczynają zauważać nowe potrzeby rynku. Pojawiły się podsufitowe podwieszenia do asekuracji ćwiczących.

Upadek i statystyki

Zgodnie z definicją upadku według WHO upadek jest zdarzeniem, w wyniku którego człowiek niechcący znalazł się na ziemi, podłodze lub innym niższym poziomie. Według tejże definicji w statystykach WHO do upadków nie wlicza się samouszkodzeń, upadków ze zwierząt, z płonących budynków, pojazdów transportowych i maszyn oraz upadków do wody [1].
Upadek jest najczęściej kojarzony z osobami w podeszłym wieku. Należy jednak zwrócić uwagę, że utrata mobilności osoby oraz proces starzenia się organizmu rozpoczynają się już po 30. roku życia. Po 50. roku życia siła mięśniowa słabnie o 10–15%, co 10 lat stopniowo wydłuża się również czas reakcji [2]. Powyższe fakty odnoszą się do osoby zdrowej i w pełni mobilnej. Ograniczenie propriocepcji (np. neuropatie), amputacje lub endoprotezoplastyka kończyn dolnych, zaburzenia ruchu związane z chorobami reumatycznymi, długa immobilizacja, zaburzenia neurologiczne podnoszą ryzyko upadku na długo wcześniej, niż wynikałoby to z normalnego procesu starzenia się. Nie należy zawężać problemu niestabilności do osób starszych, natomiast ze względu na szerokie badania i udokumentowanie problemu, koszty zdrowotne i społeczne warto skupić się na tej właśnie grupie. 
U osób powyżej 65. roku życia upadki, a szczególnie ich długoterminowe konsekwencje, są główną przyczyną zgonów spowodowanych nieszczęśliwymi wypadkami. Odsetek śmiertelnych przypadków będących ich następstwem wzrasta z wiekiem aż do 70% w grupie osób powyżej 
75. roku życia [3]. 
Ponad 90% złamań szyjki kości udowej jest następstwem upadku. Najczęściej występują one u osób powyżej 70. roku życia. Około 50% chorych po tych złamaniach traci zdolność chodzenia i nie może samodzielnie funkcjonować [3].
W grupie osób powyżej 65. roku życia, które mieszkają samotnie, ok. 33% osób upada co najmniej raz w ciągu roku, natomiast w grupie osób starszych powyżej 80. roku życia upadki dotyczą już 40% całej populacji. 

Utrata równowagi zdarza się również w warunkach szpitalnych u 20% chorych, natomiast u pensjonariuszy domów opieki liczba ta wzrasta do 50–67% populacji.
Zgodnie z najnowszymi statystykami ponad 50% osób, którym przytrafił się upadek, jest zagrożonych ponowną utratą stabilności i ponownym upadkiem. 

Koszt leczenia szpitalnego upadku

Systemy zdrowotne różnych krajów zauważają zwiększające się koszty związane z upadkami. Przykładowo w Stanach Zjednoczonych koszt leczenia szpitalnego po upadku to 34 294 USD za upadek (2012) [10]. Natomiast w Australii średni koszt upadku to 3906 AUD [12]. Brak takich danych statystycznych związanych z kosztem leczenia pacjenta w Polsce. Warto byłoby przeprowadzić takie wyliczenie, aby porównać koszty fizjoterapii i profilaktyki z kosztami leczenia poupadkowego. 

USA koszt leczenia szpitalnego po upadku 34, 294 USD
Australia koszt leczenia szpitalnego po upadku 3, 900 australijskich $
Polska koszt leczenia – ?

Konsekwencje upadku osób starszych

Osoby, które przebyły upadek, zaczynają ograniczać swoją aktywność ruchową oraz izolować się społecznie. Ich działanie w większości jest niewspółmierne do problemu, a lęk przed upadkiem urasta do rangi bariery, którą trudno jest im pokonać [4].
Następstwa upadku to m.in. ograniczenie sprawności funkcjonalnej, zmniejszenie sprawności fizycznej oraz aktywności społecznej, pogorszenie aktywności umysłowej oraz potencjalny rozwój depresji. Możliwy jest także rozwój zespołu poupadkowego (post-fall syndrom). Te konsekwencje przyspieszają cały proces alienacji społecznej oraz pogarszają jakość życia pacjentów. 
Doświadczenia autora dotyczące pracy z pacjentami wskazują, że nie tylko upadek może prowadzić do lęku przed urazem związanym z utratą równowagi. Ten lęk może być obecny również u osób, które obserwowały negatywne konsekwencje upadku u bliskich lub znajomych. Poczucie strachu może być spowodowane również czynnikiem emocjonalnym, takim jak brak zaufania do siebie i swojej kondycji fizycznej u osoby, która zajmuje się swoim niepełnosprawnym współmałżonkiem. Pacjenci zgłaszali się na rehabilitację, przedstawiając swoje obawy. Jednym z przykładów jest małżeństwo Mary i Johna. 
John (lat 86) to pacjent z zawansowaną chorobą Parkinsona, spędzający większość czasu na wózku. Mary (lat 82) to opiekująca się domem i mężem żona. „Kto zajmie się mną lub mężem, jeśli ja upadnę? Przeraża mnie to, co stało się z naszymi sąsiadami, musieli iść do domu opieki. Boję się tego” – mówiła Mary o sąsiadach będących w podobnej sytuacji. W tym przypadku lęk ograniczał aktywność dwóch osób – pośrednio osoby, która wymaga pomocy (John), oraz bezpośrednio osoby, u której ten lęk się rozwinął (Mary). 
Ogólnie dostępne publikacje wskazują na zwiększenie ryzyka upadków u osób, u których obecny jest strach przed upadkiem – fear of fall (FOF) [5]. W literaturze naukowej spotykamy artykuły dotyczące wpływu FOF na zachowanie pacjenta i w konsekwencji na zmiany w układzie mięśniowo-szkieletowym, jak również na zmiany w zachowaniu emocjonalnym [6]. Badania pokazują, że już po 13 dniach u osoby, która doznała tylko dwóch upadków, FOF zwiększa się średnio o 26% [5].
Bezpośredni efekt FOF to zwiększenie napięcia mięśniowego, zmiany posturalne, podniesienie położenia środka ciężkości, wydłużenie czasu reakcji. Obserwowalne są zmiany w organizacji ruchu. Długoterminowe zmiany spowodowane FOF to ograniczenie aktywności ruchowej, obniżenie siły mięśniowej i wydolności organizmu zwiększające ryzyko upadków. Dane statystyczne dostępne w USA pokazują, że 12 900 000 osób starszych, czyli 36% populacji, jest dotkniętych średnim lub zaawansowanym lękiem przed upadkiem [7]. Brak badań statystycznych prowadzonych w Polsce, można tylko przyjąć, że mamy do czynienia z podobną sytuacją. 

Jak pomagać pacjentom

Najczęściej wybieranym aktywnym sposobem na zapobieganie upadkom i ich następstwom jest rehabilitacja. Z pasywnych rozwiązań można wymienić zalecanie pacjentom używania lasek i balkoników zabezpieczających przed upadkiem. 
Pacjentom zagrożonym ryzykiem upadku zalecane jest używanie opasek monitorujących upadki i wzywających pomocy w przypadku jego zaistnienia. Te systemy z założenia ni...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy