Dołącz do czytelników
Brak wyników

Aspekty prawne w pracy fizjoterapeuty

24 listopada 2020

NR 121 (Listopad 2020)

Epidemia koronawirusa, jesień 2020 – co należy wiedzieć?

135

Od marca 2020 r. w Polsce, podobnie jak na świecie, poważny problem epidemiologiczny oraz społeczny stanowi epidemia zakażeń koronawirusem SARS-CoV-2, powodującym chorobę zakaźną nazwaną COVID-19 (od ang. coronavirus disease 2019). Epidemia wpływa m.in. na ograniczenia udzielania świadczeń zdrowotnych, a także na zmianę ich zasad. Celem artykułu jest przybliżenie podstawowych pojęć i aktualnych zasad związanych z epidemią koronawirusa SARS-CoV-2 w Polsce (według stanu prawnego na dzień 30 października 2020 r.), a w szczególności mających znaczenie praktyczne dla fizjoterapeutów w ich życiu zawodowym i prywatnym. W czasie epidemii zmiany regulacji prawnych są bardzo dynamiczne i należy je na bieżąco monitorować.

Wzwiązku z epidemią koronawirusa SARS-CoV-2 od 20 marca 2020 r. na terytorium RP na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii wprowadzono obowiązujący do odwołania stan epidemii. Stan epidemii był poprzedzony obowiązującym przez tydzień stanem zagrożenia epidemicznego. 
Stan epidemii oznacza sytuację prawną wprowadzoną na danym obszarze w związku z wystąpieniem epidemii w celu podjęcia określonych w ustawie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych dla zminimalizowania skutków epidemii. W świetle prawa epidemia oznacza wystąpienie na danym obszarze zakażeń lub zachorowań na chorobę zakaźną w liczbie wyraźnie większej niż we wcześniejszym okresie albo wystąpienie zakażeń lub chorób zakaźnych dotychczas niewystępujących. Wprowadzenie stanu epidemii skutkuje różnymi ograniczeniami dla życia społecznego, a także istotnie wpływa na działalność leczniczą.
Jesienny duży wzrost zachorowań na COVID-19 wymusił modyfikację rządowej strategii walki z SARS-CoV-2. W rezultacie zmieniono prawo. W każdym województwie powstał szpital koordynacyjny, który kieruje opieką nad pacjentami z koronawirusem, przyznano większą swobodę lekarzom POZ w zakresie kierowania pacjentów na badania w kierunku COVID-19, a także otrzymali oni uprawnienie do samodzielnego kierowania pacjentów do izolacji domowej lub izolatorium. Zmodyfikowano też zasady kwarantanny i izolacji. Ponadto od 24 października 2020 r. cała Polska znalazła się w obszarze czerwonym.

POLECAMY

Obszar czerwony

W przypadku wystąpienia stanu epidemii o charakterze przekraczającym możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego i w rozmiarach przekraczających te możliwości Rada Ministrów może określić w drodze rozporządzenia, na podstawie danych przekazanych przez Ministra Zdrowia, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, ministra właściwego do spraw administracji publicznej, Głównego Inspektora Sanitarnego oraz wojewodów:

  • zagrożony obszar wraz ze wskazaniem rodzaju strefy, na którym wystąpił stan epidemii lub stan zagrożenia epidemicznego,
  • rodzaj stosowanych rozwiązań.

W rezultacie sukcesywnie wydawane są rozporządzenia Rady Ministrów określające ogólne ograniczenia oraz miasta i powiaty należące do strefy żółtej i czerwonej i szczególne ograniczenia im przypisane. Obecnie w przedmiotowym zakresie obowiązuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 1758). Powyższe rozporządzenie ustala, że obszarem, na którym wystąpił stan epidemii wywołany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ze wskazaniem następujących rodzajów obszarów, na których obowiązują dodatkowe ograniczenia, nakazy i zakazy w związku z wystąpieniem stanu epidemii:

  • obszar obejmujący powiaty, których wykaz jest określony w załączniku do rozporządzenia, zwany obszarem czerwonym,
  • obszar obejmujący powiaty nieobjęte wykazem, o którym mowa w pkt 1, zwany obszarem żółtym.

Według najnowszych przepisów (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 października 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii) od 24 października cała Polska stanowi obszar czerwony. W rezultacie w każdym powiecie obowiązują dokładnie takie same obostrzenia (m.in. w zakresie zdalnego nauczania, przemieszczania się, funkcjonowania gastronomii, sklepów, organizacji imprez kulturalnych i zgromadzeń). 

Przykładowe aktualne ograniczenia obowiązujące w strefie czerwonej

  • Obowiązek zasłaniania ust i nosa w miejscach publicznych w całym kraju.
  • Obowiązek utrzymania co najmniej półtorametrowej odległości między pieszymi.
  • W godz. 8–16 od poniedziałku do piątku dzieci i młodzież do 16. roku życia muszą przemieszczać się pod opieką rodzica lub opiekuna (wyjątek stanowi droga do i ze szkoły).
  • Wydarzenia kulturalne mogą się odbywać z udziałem 25% publiczności, przy udostępnieniu co czwartego miejsca na widowni, w rzędach naprzemiennie.
  • Środkami transportu zbiorowego może podróżować ograniczona liczba osób.
  • W zgromadzeniach publicznych może uczestniczyć maksymalnie pięć osób.
  • Obowiązuje zakaz działalności stacjonarnej restauracji (możliwa jest jedynie realizacja usług polegających na przygotowywaniu i podawaniu żywności na wynos oraz na dowóz).
  • Obowiązuje limit osób, które mogą przebywać w placówkach handlowych, na targu lub poczcie. Ograniczenia w sklepach są uzależnione od ich wielkości. Dla sklepów o powierzchni do 100 m2 – pięć osób na jedną kasę, powyżej 100 m2 – jedna osoba na 15 m2.
  • Od poniedziałku do piątku w godz. 10–12 w sklepie, drogerii, aptece oraz na poczcie mogą przebywać wyłącznie osoby powyżej 60. roku życia.

Ponadto obecnie zawieszona jest działalność basenów, aquaparków, siłowni, klubów i centrów fitness, z wyłączeniem tych, które:

  • działają w podmiotach wykonujących działalność leczniczą przeznaczonych dla pacjentów,
  • są przeznaczone dla osób uprawiających sport w ramach współzawodnictwa sportowego, zajęć sportowych lub wydarzeń sportowych.

Kwarantanna 

Podstawowe instytucje ustawowe, które mogą być obecnie stosowane wobec fizjoterapeutów zarówno w aspekcie zawodowym, jak i w życiu prywatnym w związku z koronawirusem, to kwarantanna i izolacja. Są to pojęcia, które mają ustawowe definicje i tylko tak należy je rozumieć.
W świetle prawa kwarantanna oznacza odosobnienie osoby zdrowej, która była narażona na zakażenie, w celu zapobieżenia szerzeniu się chorób szczególnie niebezpiecznych i wysoce zakaźnych. Kwarantanna ma charakter czasowy i cel zapobiegawczy. Jest związana z zakazem opuszczania miejsca odbywania kwarantanny. Dotyczy osób zdrowych, mających jednakże styczność z osobami zakażonymi. Policja ma prawo kontroli osób przebywających na kwarantannie. Przepisy przewidują możliwość nałożenia kary finansowej do 30 000 zł na te osoby, które nie przestrzegają kwarantanny. Jeżeli państwowy powiatowy inspektor sanitarny lub państwowy graniczny inspektor sanitarny wyda decyzję o konieczności poddania się kwarantannie lub izolacji, to taka decyzja stanowi podstawę do wypłaty świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia pieniężnego z tytułu choroby własnej lub opieki nad chorym dzieckiem. 
Za okres trwania kwarantanny lub izolacji przysługuje na ogólnych zasadach wynagrodzenie za czas choroby, zasiłek chorobowy lub opiekuńczy wypłacany przez płatnika składek (np. pracodawcę) lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Aby w takiej sytuacji uzyskać świadczenie z tytułu choroby, należało przekazać decyzję inspektora sanitarnego do wypłacającego świadczenie (np. do pracodawcy, zleceniodawcy, ZUS). Jednakże po ostatniej zmianie przepisów podstawą do wypłaty osobie poddanej kwarantannie albo izolacji w warunkach domowych za okres nieobecności w pracy z powodu obowiązku odbycia kwarantanny albo izolacji w warunkach domowych wynagrodzenia chorobowego lub świadczenia pieniężnego z tytułu choroby jest informacja w systemie o objęciu tej osoby kwarantanną lub izolacją w warunkach domowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia bezpłatnie powyższą informację płatnikowi składek na profilu informacyjnym płatnika składek. Obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych sam ma pobierać z systemu dane o kwarantannie i izolacji, które są potrzebne do wypłaty świadczeń chorobowych.
Zgodnie z ustawową zasadą generalną osoby, które były narażone na chorobę zakaźną lub pozostawały w styczności ze źródłem biologicznego czynnika chorobotwórczego, a nie wykazują objawów chorobowych, podlegają obowiązkowej kwarantannie, jeżeli tak postanowią organy inspekcji sanitarnej, przez okres nie dłuższy niż 21 dni, licząc od dnia następującego po ostatnim dniu odpowiednio narażenia albo styczności. Jednakże w stosunku do konkretnych zakażeń/ chorób zakaźnych przepisy szczególne mogą wskazywać na konkretne długości czasu kwarantanny. W przypadku SARS-CoV-2 pierwotnie było to 14 dni, a obecnie, po zmianie przepisów (od 2 września 2020 r.), jest to 10 dni. Zgodnie bowiem ze znowelizowanym rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie chorób zakaźnych powodujących powstanie obowiązku hospitalizacji, izolacji lub izolacji w warunkach domowych oraz obowiązku kwarantanny lub nadzoru epidemiologicznego okres obowiązkowej kwarantanny z powodu narażenia na zakażenie SARS-CoV-2 u osób, u których nie wystąpiły objawy choroby COVID-19 albo styczność ze źródłem zakażenia, ulega zakończeniu po 10 dniach, licząc od dnia następującego po ostatnim dniu odpowiednio narażenia albo styczności. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w uzasadnionych przypadkach decyduje o skróceniu albo zwolnieniu z obowiązku odbycia obowiązkowej kwarantanny. 

Ważne!

Obowiązkowa kwarantanna może być stosowana wobec tej samej osoby więcej niż raz, do czasu stwierdzenia braku zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego.


Osoba skierowana do diagnostyki laboratoryjnej w kierunku wirusa SARS-CoV-2 jest obowiązana poddać się kwarantannie od dnia następującego po dniu skierowania do wykonania testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2, chyba że skierowanie na test nastąpiło za pośrednictwem systemu teleinformatycznego stanowiącego moduł Krajowego Rejestru Pacjentów z COVID-19 prowadzonego przez Narodowy Instytut Kardiologii Stefana Kardynała Wyszyńskiego.

Izolacja w warunkach domowych i pozadomowych

W świetle prawa izolacja polega na odosobnieniu osoby lub grupy osób chorych na chorobę zakaźną albo osoby lub grupy osób podejrzanych o chorobę zakaźną w celu uniemożliwienia przeniesienia biologicznego czynnika chorobotwórczego na inne osoby. Należy wyodrębnić dwa rodzaje izolacji, tj. izolację w warunkach domowych oraz izolację w innych warunkach (pozadomowych). Izolacja w warunkach domowych to odosobnienie osoby chorej z przebiegiem choroby zakaźnej niewymagającym bezwzględnej hospitalizacji ze względów medycznych w jej miejscu zamieszkania lub pobytu w celu zapobieżenia szerzenia się chorób szczególnie niebezpiecznych i wysoce zakaźnych. Izolacja domowa jest stosowana u pacjentów, którzy mają dodatni wynik badania w kierunku koronawirusa SARS-CoV-2 i nie mają objawów choroby lub wykazują łagodne, umiarkowane objawy choroby COVID-19 (np. stan podgorączkowy, kaszel, ból gardła, osłabienie). 
W celu zapobiegania szerzeniu się zakażeń i chorób zakaźnych osoby chore na chorobę zakaźną albo osoby podejrzane o zachorowanie na chorobę zakaźną mogą podlegać obowiązkowej izolacji lub izolacji w warunkach domowych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. obowiązkowej izolacji lub izolacji w warunkach domowych podlegają osoby, u których stwierdzono zakażenie wywołane wirusem SARS-CoV-2 lub zachorowanie na chorobę wywołaną wirusem SARS-CoV-2 (COVID-19), lub podejrzenie zakażenia lub zachorowania, wobec których lekarz nie zastosował obowiązkowej hospitalizacji. Osoby, u których COVID-19 przebiega łagodnie, nie zawsze wymagają pobytu w szpitalu. Zamiast tego lekarz może im zalecić izolację w warunkach domowych, aby nie narażały innych na zakażenie.
Osoba, u której stwierdzono zakażenie wirusem SARS-CoV-2, od dnia uzyskania pozytywnego wyniku testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2 jest poddana obowiązkowej izolacji w warunkach domowych, chyba że została skierowana do izolatorium lub poddana hospitalizacji. Informacja o wyniku testu w kierunku wirusa SARS-CoV-2 może być przekazana ustnie, za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, w tym przez telefon.
Lekarz, który podejrzewa lub rozpoznaje zakażenie lub chorobę zakaźną powodującą powstanie obowiązku hospitalizacji, izolacji lub izolacji w warunkach domowych danej osoby, w tym w związku z koronawirusem/COVID-19, kieruje osobę, u której stwierdzono zakażenie wirusem SARS-CoV-2 lub zachorowanie na chorobę wywołaną wirusem SARS-CoV-2 (COVID-19), do wskazanego szpitala oraz niezwłocznie informuje ten szpital o tym fakcie, chyba że po dokonaniu oceny stanu klinicznego tej osoby kieruje ją do leczenia lub diagnostyki laboratoryjnej w kierunku wirusa SARS-CoV-2, do miejsca izolacji lub izolacji w warunkach domowych.
Osoby skierowane do izolacji w warunkach domowych z rozpoznaniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 lub zachorowania na chorobę wywołaną wirusem SARS-CoV-2 (COVID-19) nie później niż w siódmej dobie odbywania izolacji w warunkach domowych otrzymują na numer telefonu wskazany w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez jednostkę podległą Ministrowi Zdrowia wiadomość tekstową o konieczności skontaktowania się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej w celu uzyskania informacji o czasie trwania izolacji domowej.
Zakończenie izolacji następuje:

  • po trzech dniach bez gorączki oraz bez objawów infekcji ze strony układu oddechowego, ale nie wcześniej niż po 13 dniach od dnia wystąpienia objawów – w przypadku pacjenta z objawami klinicznymi:
  • w izolacji szpitalnej albo w izolatorium, chyba że lekarz sprawujący opiekę nad pacjentem przedłuży okres tej izolacji,
  • w izolacji w warunkach domowych, chyba że lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, który udzielił teleporady lub porady w warunkach domowych nie wcześniej niż w ósmej dobie odbywania tej izolacji, przedłuży okres jej trwania;
  • po 10 dniach od daty uzyskania pierwszego dodatniego wyniku testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2 – w przypadku pacjenta bez objawów klinicznych, chyba że lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, który udzielił teleporady lub porady w warunkach domowych nie wcześniej niż w ósmej dobie odbywania tej izolacji, przedłuży okres jej trwania.

W szczególnych sytuacjach, w tym w przypadku osób wykonujących zawód medyczny (np. fizjoterapeutów...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy