Dołącz do czytelników
Brak wyników

Aktualności

21 października 2022

NR 140 (Październik 2022)

Formy opieki długoterminowej nad osobami starszymi a wykonywanie zawodu fizjoterapeuty

0 483

Przedmiotem artykułu jest przedstawienie podstawowych form opieki długoterminowej, jakie występują w Polsce zarówno w systemie ochrony zdrowia, jak i w systemie pomocy społecznej w aspekcie wykonywania zawodu przez fizjoterapeutę. Artykuł ma na celu podniesienie poziomu wiedzy fizjoterapeutów o formach opieki długoterminowej dla osób starszych i przewlekle chorych, a także wskazanie możliwych mniej typowych miejsc wykonywania zawodu fizjoterapeuty.

W Polsce, podobnie jak w Europie, występuje postępujący proces starzenia się społeczeństwa. Sytuacja taka związana jest przede wszystkim ze wzrostem długości życia. Jednakże wzrasta także zapadalność na nieuleczalne choroby wymagające wzmożonej opieki (m.in. choroby nowotworowe i układu kostno-mięśniowego, choroby naczyniowe mózgu, niewydolność krążenia). W konsekwencji obserwowany jest wzrost liczby ludzi starszych, przewlekle chorych i niepełnosprawnych. Wśród krajów UE społeczeństwo polskie należy do starzejących się najszybciej. W 2019 r. udział osób w wieku od 65 lat wzwyż wyniósł w Polsce 18,1% w ogólnej liczbie ludności. Według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego udział tej grupy wiekowej wzrośnie w 2030 r. do 23,3%, a w 2050 r. przekroczy 30%[1]. Osoby starsze i niepełnosprawne stanowią podstawową, a także stałą grupę pacjentów zakładów rehabilitacji leczniczej. W Polsce w 2020 r. ze świadczeń z zakresu rehabilitacji leczniczej w ramach NFZ skorzystało 1 060 000 pacjentów w wieku 65 lat i więcej, dla których zrealizowano łącznie 53 000 000 świadczeń.

POLECAMY

Starzejące się społeczeństwo najczęściej oznacza wzrost liczby osób przewlekle chorych oraz wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a to wymaga rozwoju tzw. opieki długoterminowej. Biorąc pod uwagę różne definicje (m.in. WHO i OECD), opiekę długoterminową można traktować jako całokształt działań medycznych i społecznych polegających na świadczeniu długotrwałej opieki pielęgniarskiej, rehabilitacji, świadczeń terapeutycznych i usług pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz kontynuacji leczenia farmakologicznego i dietetycznego osób przewlekle chorych i wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, które nie wymagają hospitalizacji w warunkach oddziału szpitalnego. Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze są adresowane zarówno do dorosłych, jak i do dzieci. Podopiecznymi opieki długoterminowej są osoby przewlekle chore i niesamodzielne lub niezdolne do samodzielnej egzystencji, niezależnie od wieku i rodzaju schorzenia. Wymagają one głównie świadczeń zdrowotnych (lekarskich, pielęgniarskich, rehabilitacyjnych), a często także wsparcia usługami pielęgnacyjnymi i opiekuńczymi. 

Istotnym elementem opieki długoterminowej jest rehabilitacja lecznicza. Opieka długoterminowa w różnych formach stanowi miejsce wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Jak wynika z danych Narodowego Funduszu Zdrowia, najczęstszym rozpoznaniem, z jakim pacjenci trafiają do opieki długoterminowej, są przebyty udar, choroba Alzheimera oraz choroby sercowo-naczyniowe i układu krążenia. Osoby poniżej 40. roku życia najczęściej trafiają pod opiekę długoterminową z chorobami układu nerwowego i oddechowego, niepełnosprawnością intelektualną lub z wadami wrodzonymi.

W opiece długoterminowej można wyodrębnić opieką nieformalną i formalną. W Polsce dominuje wzorzec środowiskowej opieki nieformalnej, w którym rodzina jest głównym dostarczycielem usług opiekuńczych, a funkcję opiekunów osób starszych najczęściej sprawują dorosłe dzieci lub współmałżonkowie (ewentualnie rodzeństwo lub wnuki). Opieka formalna natomiast polega przede wszystkim na wykonywaniu usług i świadczeń przez wykwalifikowanych i przeszkolonych pracowników, którzy za swoje czynności otrzymują wynagrodzenie. Polski system opieki długoterminowej, służący zaspokajaniu potrzeb osób starszych i wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, opiera się na dwóch niezależnych od siebie filarach: systemie ochrony zdrowia oraz systemie pomocy społecznej. Opieka długoterminowa jest realizowana w warunkach stacjonarnych oraz domowych. 

Opieka długoterminowa systemu ochrony zdrowia

Opieka długoterminowa w systemie opieki zdrowotnej jest przeznaczona dla osób obłożnie i przewlekle chorych, niewymagających hospitalizacji, u których występują istotne deficyty w samoopiece i które wymagają całodobowej, profesjonalnej, intensywnej opieki pielęgniarskiej oraz kontynuacji leczenia i rehabilitacji zapobiegającej skutkom długotrwałego unieruchomienia. Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze adresowane są zarówno do dorosłych, jak i do dzieci. 

Dla opieki długoterminowej jako świadczenia zdrowotnego w systemie ochrony zdrowia podstawowe znaczenie mają:

  • ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 633), 
  • ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1285), zwana w skrócie u.ś.o.z.

Świadczeniobiorca ma prawo do świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (art. 15 ust. 2 pkt 6 u.ś.o.z.). Powyższe świadczenia gwarantowane są realizowane w warunkach stacjonarnych oraz domowych. Wykaz oraz warunki realizacji świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1658). 

Świadczenia gwarantowane udzielane w warunkach stacjonarnych są realizowane w zakładach opiekuńczych dla osób dorosłych lub dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia. Świadczenia gwarantowane opieki długoterminowej obejmują:

  • świadczenia udzielane przez lekarza;
  • świadczenia udzielane przez pielęgniarkę;
  • rehabilitację ogólną w podstawowym zakresie, prowadzoną w celu zmniejszenia skutków upośledzenia ruchowego oraz usprawnienia ruchowego;
  • świadczenia psychologa;
  • terapię zajęciową;
  • leczenie farmakologiczne;
  • leczenie dietetyczne;
  • zaopatrzenie w wyroby medyczne, w tym określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia, stosowane przy udzielaniu świadczeń gwarantowanych w zakładzie opiekuńczym;
  • edukację zdrowotną polegającą na przygotowaniu świadczeniobiorcy i jego rodziny lub opiekuna do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych.

Wyroby medyczne stosowane przy udzielaniu świadczeń gwarantowanych w zakładzie opiekuńczym obejmują m.in. kule, laski, trójnogi, balkoniki, wózki inwalidzkie i przedmioty pionizujące.

Stacjonarna opieka długoterminowa jest świadczona w zakładach opiekuńczo-leczniczych i zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych. 

Świadczenia udzielane w zakładzie opiekuńczo-leczniczym polegają na: 

  • udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, 
  • zapewnianiu pacjentom produktów leczniczych i wyrobów medycznych, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, 
  • prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych. 

Świadczenia udzielane w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym polegają na: 

  • udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację, opiekę i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, 
  • zapewnianiu pacjentom produktów leczniczych potrzebnych do kontynuacji leczenia, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, 
  • prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych. 

Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2020 r. na terenie Polski funkcjonowało 613 zakładów typu leczniczo-pielęgnacyjnego[2].

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 czerwca 2012 r. w sprawie kierowania do zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-leczniczych (Dz. U. z 2012 r., poz. 731) określa sposób i tryb kierowania osób do publicznych zakładów opiekuńczo-leczniczych. Z wnioskiem o wydanie skierowania do zakładu opiekuńczego występuje do lekarza ubezpieczenia zdrowotnego świadczeniobiorca. Skierowanie do zakładu wydaje lekarz ubezpieczenia zdrowotnego. Świadczeniobiorca składa skierowanie bezpośrednio do wybranego przez siebie zakładu opiekuńczego. Świadczenia gwarantowane opieki długoterminowej w formie stacjonarnej są udzielane świadczeniobiorcy wymagającemu ze względu na stan zdrowia całodobowych świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych, rehabilitacyjnych oraz kontynuacji leczenia, a niewymagającemu hospitalizacji w oddziale szpitalnym, który w ocenie skalą poziomu samodzielności, zwaną dalej skalą Barthel, otrzymał 40 pkt lub mniej. Świadczeniobiorca przebywający w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub zakładzie rehabilitacji leczniczej, który udziela świadczeń całodobowych, ponosi koszty wyżywienia i zakwaterowania. 

Poza opieką długoterminową stacjonarną świadczeniobiorcy w systemie publicznego ubezpieczenia zdrowotnego przysługuje też opieka w warunkach domowych. Świadczenia gwarantowane udzielane w warunkach domowych są realizowane przez:

  • zespół długoterminowej opieki domowej dla dorosłych, dzieci i młodzieży wentylowanych mechanicznie,
  • pielęgniarską opiekę długoterminową domową.

Świadczenia gwarantowane, o których mowa w pkt 1, są udzielane świadczeniobiorcy z przewlekłą niewydolnością oddechową, wymagającemu stosowania inwazyjnej (prowadzonej za pomocą respiratora, przez rurkę tracheostomijną) bądź nieinwazyjnej (prowadzonej przez różnorodne ustniki, maski czy hełmy) ciągłej lub okresowej wentylacji mechanicznej, niewymagającemu hospitalizacji w oddziałach intensywnej terapii lub pobytu w zakładach udzielających całodobowych świadczeń, wymagającemu jednak stałego specjalistycznego nadzoru lekarza, profesjonalnej pielęgnacji i rehabilitacji. W przypadku osób wentylowanych mechanicznie w skład zespołu udzielającego świadczeń wchodzi także fizjoterapeuta.

Od opieki długoterminowej jako świadczenia gwarantowanego w systemie publicznego ubezpieczenia zdrowotnego należy odróżnić opiekę paliatywną i opiekę hospicyjną, które również stanowią świadczenia gwarantowane. Świadczenia opieki paliatywnej i hospicyjnej to wszechstronna, całościowa opieka nad świadczeniobiorcami cierpiącymi na choroby nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące i ograniczające życie, oraz ich leczenie objawowe.

Opieka długoterminowa systemu po

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Tylko w ten weekend kupisz prenumeratę aż 35% TANIEJ

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy