Dołącz do czytelników
Brak wyników

Aspekty prawne w pracy fizjoterapeuty

25 marca 2020

NR 114 (Marzec 2020)

Realizacja praw pacjenta małoletniego przez fizjoterapeutów

68

Realizacja praw pacjenta należy do podstawowych obowiązków prawnych każdego podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Ten obowiązek dotyczy także zakładów i gabinetów rehabilitacji leczniczej. Ponadto do fundamentalnych standardów prawnych wykonywania zawodów medycznych, w tym także zawodu fizjoterapeuty, należy przestrzeganie praw pacjenta. Celem artykułu jest przedstawienie podstawowych praw pacjenta małoletniego (dziecka) w zakładzie i gabinecie rehabilitacji leczniczej oraz sposobów ich realizacji przez fizjoterapeutę.

Wpolskim prawie nie ma definicji praw pacjenta. Zdefiniowane jest jedynie pojęcie pacjenta. Za pacjenta zgodnie z definicją ustawową (ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z 2008 r.) należy uważać osobę zwracającą się o udzielenie świadczeń zdrowotnych lub korzystającą ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych lub osobę wykonującą zawód medyczny. 
Według autorskiej definicji prawa pacjenta to zespół uprawnień przysługujących człowiekowi (pacjentowi) z tytułu korzystania ze świadczeń zdrowotnych lub ubiegania się o nie. Prawa pacjenta są bezpośrednio związane z korzystaniem ze świadczeń zdrowotnych. Pacjentem jest każda osoba korzystająca ze świadczeń zdrowotnych zarówno odpłatnie, za częściową odpłatnością, jak i nieodpłatnie (tj. pacjenci ubezpieczeni w Narodowym Funduszu Zdrowia i komercyjni). 
Podstawowym aktem prawnym regulującym prawa polskiego pacjenta jest ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1127), zwana w skrócie u.p.p. Do najważniejszych powszechnych (tj. przysługujących każdemu pacjentowi w każdym podmiocie leczniczym i praktyce zawodowej) praw pacjenta uregulowanych w ustawie o prawach pacjenta należą:

  • prawo do pomocy medycznej w sytuacjach nagłych (tj. zagrożenia życia i zdrowia),
  • prawo do informacji,
  • prawo do wyrażania zgody na świadczenia zdrowotne,
  • prawo do poszanowania intymności i godności pacjenta,
  • prawo dostępu do dokumentacji medycznej.

Zgodnie z ustawą z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 952) do podstawowych ustawowych obowiązków fizjoterapeuty stanowiących korelat praw pacjenta należą: 

  • obowiązek informacyjny, 
  • obowiązek przestrzegania tajemnicy zawodowej,
  • obowiązki w zakresie dokumentacji medycznej.

Pacjentami fizjoterapeutów są nie tylko osoby dorosłe, ale także dzieci. One też mają swoje prawa jako pacjenci, a obowiązkiem każdego fizjoterapeuty jest przestrzeganie tych praw. 

Przedstawiciel ustawowy dziecka

Przede wszystkim należy wskazać, że pod potocznym pojęciem „dziecko” należy rozumieć w aspekcie prawnym osobę małoletnią. Osoba małoletnia to przeciwieństwo osoby pełnoletniej. Zgodnie z zasadą wyrażoną w Kodeksie cywilnym pełnoletnim jest ten, kto ukończył 18 lat (art. 10 kc). Pacjent pełnoletni (potocznie nazywany dorosłym) to taki, który generalnie ukończył 18. rok życia i zgodnie z prawem cywilnym ma pełną zdolność do czynności prawnych. 
Dodatkowo należy pamiętać, że przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa. Zasada ta dotyczy tylko kobiet, ponieważ kobieta, która ukończyła 16. rok życia, może po uzyskaniu zezwolenia sądu zawrzeć małżeństwo i wtedy staje się pełnoletnia. Taką pacjentkę należy traktować w zakładzie/ gabinecie rehabilitacji jak pacjenta pełnoletniego i jest ona całkowicie samodzielna w zakresie podejmowania decyzji co do świadczeń zdrowotnych.
Zasadniczo pacjenci pełnoletni i małoletni mają ten sam zakres fundamentalnych uprawnień, jednakże inaczej jest z ich realizacją w praktyce. Respektowanie praw pacjentów małoletnich jest bowiem nierozerwalnie związane z poszanowaniem praw ich przedstawicieli ustawowych. 
Za osoby małoletnie czynności prawne zasadniczo wykonują tzw. przedstawiciele ustawowi. Należy wyróżnić dwa rodzaje przedstawicieli ustawowych dzieci, tj.

  • rodziców posiadających władzę rodzicielską (reprezentują interesy dzieci biologicznych i przysposobionych),
  • opiekunów prawnych wyznaczonych przez sąd (reprezentują interesy sierot oraz dzieci niepodlegających władzy rodzicielskiej).

Dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską. Władza rodzicielska przysługuje generalnie obojgu rodzicom, jeżeli mają pełną zdolność do czynności prawnych. Jednakże jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd w wyroku ustalającym pochodzenie dziecka może orzec o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców. Zawieszenie, ograniczenie oraz pozbawienie władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców może nastąpić również później wskutek orzeczenia sądu, jeżeli zaistnieją przesłanki ustawowe. 
Jeżeli jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. To samo dotyczy przypadku, gdy jedno z rodziców zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo gdy jego władza rodzicielska uległa zawieszeniu.
Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każdy z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia między nimi rozstrzyga to zagadnienie sąd opiekuńczy. 
Jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska (np. oboje są małoletni) albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę (konkretną osobę jako opiekuna prawnego). Opiekuna prawnego wyznacza w postępowaniu sąd rodzinny. Fakt posiadania opiekuna prawnego przez małoletniego pacjenta powinno się odnotować w jego dokumentacji medycznej.
Od opiekuna prawnego dziecka należy odróżniać opiekuna faktycznego. Za opiekuna faktycznego należy uważać tylko osobę sprawującą, bez obowiązku ustawowego, stałą opiekę nad pacjentem, który ze względu na wiek, stan zdrowia albo stan psychiczny takiej opieki wymaga (art. 3 u.p.p.). Przykładowo opiekunem faktycznym dziecka będzie babcia czy ciocia, u której spędza ono wakacje lub która się nim opiekuje podczas pracy/ wyjazdu rodziców. Opiekun prawny to nie to samo co opiekun faktyczny i mają oni inny zakres uprawnień!

Prawo pacjenta do informacji

Jednym z podstawowych praw pacjenta jest prawo do informacji. W ramach prawa pacjenta do informacji należy wyróżnić trzy jego uprawnienia, tj.:

  • prawo do informacji o świadczeniach udzielanych przez świadczeniodawcę medycznego (np. przez zakład rehabilitacji),
  • prawo do informacji o prawach pacjenta,
  • prawo do informacji o stanie zdrowia.

W świetle art. 12 u.p.p. pacjenci mają prawo do informacji o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot leczniczy/ praktykę zawodową, w tym o profilaktycznych programach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych realizowanych przez ten podmiot. Udostępnienie powyższej informacji ma być zrealizowane w formie pisemnej, poprzez umieszczenie w lokalu, gdzie są udzielane świadczenia zdrowotne, w miejscu ogólnodostępnym (np. poprzez wywieszenie przy recepcji wykazu zabiegów wykonywanych). Ponadto zgodnie z art. 11 u.p.p. podmiot leczniczy/ praktyka zawodowa powinien udostępnić informację o ustawowych prawach pacjenta w formie pisemnej poprzez umieszczenie jej w swoim lokalu w miejscu ogólnodostępnym. W zakładzie rehabilitacji informacja o prawach pacjenta (w formie np. wydruku ustawy lub wyciągu z przepisów) powinna być umieszczona przynajmniej na tablicy przy recepcji. 
Bezpośredni obowiązek informacyjny fizjoterapeuty występuje w dwóch sferach, tj. informacji o prawach pacjenta oraz informacji o stanie zdrowia. Fizjoterapeuta jest bowiem zobowiązany informować pacjenta o jego prawach określonych w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Ponadto fizjoterapeuta ma obowiązek udzielać informacji pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu albo osobie bliskiej (np. narzeczonej) lub opiekunowi faktycznemu w zakresie niezbędnym do udzielania przez siebie świadczeń zdrowotnych (np. o wynikach badania, o postępach w usprawnianiu pacjenta). W przypadku dzieci, czyl...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy