Dołącz do czytelników
Brak wyników

Liga artykułów studenckich

23 lipca 2020

NR 118 (Lipiec 2020)

Poziom sprawności fizycznej i funkcjonalnej młodych zawodników sportowego tańca towarzyskiego

7

Sportowy taniec towarzyski uznano za dyscyplinę sportową stosunkowo niedawno, bo w 1996 r. Jest on dyscypliną acykliczną, złożoną z wielu różnorodnych zadań ruchowych, w której specjalizacja występuje już na wczesnym etapie szkolenia sportowego. Od zawodników wymaga wysoce rozwiniętej koordynacji ruchowej, która pozwala na dopasowanie ruchów ciała do rytmu muzyki [33].

W rywalizacji sportowej wyodrębniono sześć podstawowych klas tanecznych: E, D, C, B, A i S. Pierwsze trzy mają ściśle określony repertuar taneczny, w którym mogą występować tylko wskazane przez regulamin figury (tzw. basic). W tych klasach tancerze są zobowiązani do zdobycia podstawowych umiejętności technicznych oraz tanecznych w danym charakterze tańca. Trzy pozostałe klasy, tj. B, A i S, nie narzucają regulaminowo dozwolonych figur, co znaczy, że repertuar taneczny jest nieograniczony. 
Sposób osiągania poszczególnych klas również jest ściśle określony [19, 33]. Tancerze trenują średnio cztery–pięć dni w tygodniu, po trzy–cztery godziny dziennie, a w okresie przedstartowym objętość treningu rośnie nawet do ośmiu godzin dziennie [20]. Udowodniono, że tak znaczne obciążenie organizmu wiąże się z dużym ryzykiem odniesienia kontuzji zwłaszcza w obrębie kończyn dolnych [6, 11]. Zdecydowany wpływ na ryzyko odniesienia kontuzji będzie miał poziom sprawności funkcjonalnej zawodnika, jego stabilności i jego koordynacji nerwowo-mięśniowej [10, 18]. 

Ocena sprawności fizycznej – badania

Wielokrotnie wykorzystywano tzw. testy boiskowe do oceny sprawności fizycznej młodych sportowców i porównania ich z nietrenującymi rówieśnikami [8, 16, 17]. Zauważono, że sprawność młodych piłkarzy oceniana za pomocą Międzynarodowego Testu Sprawności Fizycznej (MTSF) była porównywalna ze sprawnością nietrenujących rówieśników [9, 17]. Natomiast poziom sprawności młodych gimnastyków oceniany poprzez grupę testów Eurofit był wyraźnie wyższy niż w nietrenującej grupie rówieśniczej [16].
Badania potwierdzają, że wynik sportowy w tańcu towarzyskim jest ściśle związany z prezentowanym poziomem sprawności fizycznej tychże zawodników. Ušpurienė i Čepulėnas [28, 29] donoszą, że w przypadku młodych (9–10 lat oraz 12–13 lat) zawodników tańca sportowego odnotowano niewystarczający wzrost sprawności fizycznej po rocznym okresie treningowym.
Istnieje niestety stosunkowo niewiele prac podejmujących problematykę zmian poszczególnych wskaźników sprawności fizycznej w toku treningu tańca sportowego u młodych sportowców [28]. Pilewska i Matczak [20] analizowali różnice w poziomie sprawności pomiędzy płciami w parze tanecznej oraz wykazali dodatnią korelację pomiędzy prezentowanym poziomem sportowym a zdolnościami wytrzymałościowymi. Analiza dyscypliny tańca sportowego została dokonana także pod kątem określenia wydolności fizycznej tancerzy i poszczególnych parametrów krążeniowo-oddechowych takich jak częstość skurczów serca, ciśnienie skurczowe i rozkurczowe krwi, maksymalny pobór tlenu, wentylacja płuc i wiele innych. Badania te dotyczyły głównie tancerzy w wieku powyżej 16. roku życia [35, 24, 26, 12, 30, 14].
W przypadku oceny sprawności fizycznej młodych sportowców udowodniono istotny związek obniżenia sprawności wraz ze zwiększeniem ryzyka odniesienia urazu [1, 4, 7, 27]. Ponadto wskazano na pozytywny związek poziomu sprawności funkcjonalnej i ogólnej sprawności fizycznej [32]. Wśród tancerzy dużą rolę odgrywa zmęczenie organizmu w wyniku dużej objętości jednostki treningowej. Armstrong i wsp. [2] wykazali dodatnią zależność pomiędzy poziomem zmęczenia ocenianym częstością skurczów serca a wynikiem testu FMS.
Brakuje jednak prac łączących charakterystykę tancerzy w zakresie ogólnej sprawności fizycznej ocenianej za pomocą standaryzowanych testów z oceną funkcjonalną. Stąd celem niniejszej pracy była analiza poziomu sprawności fizycznej młodych zawodników trenujących sportowy taniec towarzyski w odniesieniu do grupy rówieśniczej, a także ocena stabilności i mobilności funkcjonalnej oraz koordynacji nerwowo-mięśniowej jako czynników ryzyka odniesienia kontuzji.

Materiał

Badanie przeprowadzono na grupie 22 dzieci (11 dziewcząt i 11 chłopców) trenujących sportowy taniec towarzyski w kombinacji stylów standardowego i latynoamerykańskiego. Średni wiek badanych wynosił 12,9 roku (±1,7 roku), średnia masa ciała – 43,9 kg (±12,3 kg), a średnia wysokość ciała – 158,6 cm (±11,2 cm). W okresie przygotowawczym do turniejów tanecznych treningi odbywały się średnio 4 razy w tygodniu (±1 raz), po mniej więcej 3 godziny dziennie (±1 godzina). Staż treningowy osób biorących udział w badaniu wyniósł średnio 6 lat (±1,65 roku). Tancerze reprezentują swój klub na turniejach tanecznych w klasach sportowych od E do B (cztery osoby – klasa E, osiem osób – klasa D, siedem osób – klasa C, trzy osoby – klasa B). Uzyskano pisemną zgodę rodziców bądź opiekunów prawnych, po uprzednim poinformowaniu ich o rodzaju i przebiegu poszczególnych testów.

Metoda

Pomiaru sprawności fizycznej dokonano za pomocą testu Eurofit [5]. Ze względu na specyficzne cechy psychiczne badanej grupy świadomie zrezygnowano z prób zwisu na drążku oraz wytrzymałościowego biegu wahadłowego. Pozwoliło to na zminimalizowanie efektu zmęczenia i przeprowadzenie w tej samej sesji pomiarowej oceny funkcjonalnej. Do oceny stabilności i mobilności funkcjonalnej oraz koordynacji nerwowo-mięśniowej jako czynników ryzyka odniesienia kontuzji wykorzystano test FMS (Functional Movement Screen). Badanie przeprowadzono w lutym 2020 r. Wszystkie próby testu Eurofit uczestnicy wykonywali w dwójkach w celu wprowadzenia elementu rywalizacji jako czynnika motywującego do osiągania możliwie najlepszych wyników w poszczególnych próbach. Wyniki wybranych prób wprowadzono do Kalkulatora Sprawności Fizycznej znajdującego się na stronie Narodowego Centrum Badania Kultury Fizycznej (https://ncbkf.pl/edukacja/kalkulator/). Dzięki temu wyeliminowano czynnik wieku oraz płci, a dalszą analizę przeprowadzono z wykorzystaniem wartości punktowych.
Podczas przeprowadzania testu FMS badany dwukrotnie realizował każdy wzorzec ruchowy: 

  • I próba – po pierwszym pokazie i objaśnieniu przez prowadzącego, 
  • II próba – po korekcie błędów popełnionych przez badanego w I próbie. 

W przypadku wątpliwości odnośnie do prawidłowości wykonania danego zadania ruchowego przyznawano mniej punktów. Każda próba była oceniana w dwóch płaszczyznach: czołowej i strzałkowej. Wzorce ruchowe asymetryczne były wykonywane na obie strony, a wynik stanowiła średnia arytmetyczna tych prób. Wyniki każdej próby były oceniane w skali punktowej 0–3, gdzie: 

  • 3 pkt przyznawano za prawidłowe wykonanie próby, 
  • 2 pkt przyznawano za wykonanie próby z pewnymi kompensacjami, 
  • 1 pkt przyznawano osobie niezdolnej do wykonania próby, 
  • 0 pkt przyznawano osobie, u której wystąpił ból podczas wykonywania danej próby [10, 27]. 

Analizę statystyczną wyników testu Eurofit przeprowadzono w programie Statistica. Wartości punktowe poszczególnych prób otrzymane za pośrednictwem Kalkulatora Sprawności Fizycznej poddano analizie statystycznej z wykorzystaniem testu t-Studenta względem stałej wartości odniesienia do 
50. wartości punktowych. 
Wyniki testu FMS odniesiono do ogólnie stosowanej klasyfikacji [4, 27]: 

  • 21–18 pkt – ten przedział punktowy jest charakterystyczny dla osób zdrowych, które prawidłowo wykonują wzorzec ruchowy. Ryzyko odniesienia kontuzji w przypadku takiej liczby punktów jest minimalne; 
  • 17–14 pkt – w tym przedziale punktowym będą się znajdować osoby, u których zauważono kompensacje i nieprawidłowości podczas wykonywania poszczególnych wzorców ruchowych. Ryzyko odniesienia kontuzji wynosi ok. 25–35%; 
  • > 14 pkt – jest to granica, po której przekroczeniu ryzyko urazu wzrasta do ponad 50%.

W celu określenia zależności pomiędzy wynikami testu Eurofit i FMS przeprowadzono analizę statystyczną za pomocą współczynnika korelacji Spearmana. 

Wyniki badań 

Wyniki sprawności fizycznej badanych tancerzy przedstawiono w postaci średnich wartości punktowych (wykres 1). 
 

Wykres 1. Średnie wartości punktowe wybranych siedmiu prób testu Eurofit
próba równoważna – FLB (flamingo balance), stukanie w krążki – PLT (plate tapping), dosiężny skłon tułowia w siadzie – SAR (sit and reach test), skok w dal z miejsca – SBJ (standing broad jump), zaciskanie ręki – HGR (hand grip 
strength), siady z leżenia – SUP (sit-ups), bieg wahadłowy 10 x 5 m – SHR  (shuttle runs) uzyskane w grupie 22 młodych tancerzy. Przy nazwie próby zaznaczono poziom istotności różnic pomiędzy stałą wartością 50. centyla


Wyniki uzyskane przez młodych tancerzy w odniesieniu do grupy nietrenujących rówieśników były istotnie statystycznie lepsze w próbie: równoważnej (FLB – t = 15,38, p < 0,001), siadów z leżenia (SUP – t = 6,99, p < 0,001), stukania w krążek (PLT – t = 3,53, p = 0,023) oraz skoku w dal z miejsca (SBJ – t = 2,45, p = 0,002). Tancerze najniższe wyniki uzyskali w próbie zacisku ręki (HGR – t = 1,97, p = 0,063).
Średnia wartość sumy punktów w ocenie funkcjonalnej sprawności wynosiła 17,55 ±2,01 pkt (min. = 13, maks. = 20). Największą liczbę punktów tancerze uzyskali w próbie ruchomości obręczy barkowej (SM) i wyniosła ona 2,95 ±0,15 pkt
(wykres 2). Wszyscy uczestnicy badania otrzymali w tej próbie maksymalną liczbę punktów (3 pkt). Najsłabiej oceniono tancerzy w próbie stabilności rotacyjnej tułowia (RS), a średnia liczba punktów wyniosła tu 1,86 ±0,35 pkt. Żadna z osób badanych nie otrzymała 3 pkt w tej próbie, także nikt nie otrzymał 0 pkt. W pozostałych próbach średnie wartości punktowe mieściły się w przedziale 2,18–2,82 pkt.
Celem wykrycia związków pomiędzy próbami testu Eurofit a próbami testu FMS przeprowadzono korelację rang Spearmana (tabela 1). Najsilniejszy dodatni związek zaobserwowano pomiędzy wynikami próby równoważnej (FBL) a wynikiem próby stabilności rotacyjnej tułowia (RS; r = 0,609, p = 0,003). Zaobserwowano także istotny dodatni związek pomiędzy średnią sumą punktów wszystkich prób testu FMS a wynikami skoku w dal z miejsca (SBJ; r = 0,583, p = 0,004). Natomiast dla prób stukania w krążki (PLT), siadów z leżenia (SAR) oraz biegu wahadłowego (SHR) odnotowano statystyczną tendencję do wystąpienia istotnej dodatniej korelacji.

Tabela 1. Korelacja Spearmana (współczynnik korelacji oraz współczynnik prawdopodobieństwa p) wyników wybranych siedmiu prób testu Eurofit

* < 0,05; ** < 0,01; # p < 0,1
próba równoważna – FLB (flamingo balance), stukanie w krążki – PLT (plate tapping), dosiężny skłon tułowia w siadzie – SAR (sit and reach test), skok w dal z miejsca – SBJ (standing broad jump), zaciskanie ręki – HGR (hand grip strength), siady z leżenia – SUP (sit-ups), bieg wahadłowy 10 x 5 m – SHR (shuttle runs) oraz siedem prób testu FMS: głęboki przysiad – DS (deep squat), przeniesienie nogi nad płotkiem – HS (hurdle step), przysiad w wykroku – ILL (in-line lunge), ruchomość obręczy barkowej – SM (shoulder mobility), aktywne uniesienie wyprostowanej nogi – ASLR (active straight leg raise), ugięcie ramion w podporze – TSPUP (trunk stability push-up), próba stabilności rotacyjnej tułowia – RS (rotational stability) w grupie 22 młodych tancerzy

Dyskusja

Na podstawie analizy wyników badań przeprowadzonych na potrzeby niniejszej pracy stwierdzono, że tancerze wykazują się generalnie wyższym poziomem sprawności fizycznej w odniesieniu do grupy rówieśniczej. Być może jest to spowodowane tym, że taniec sportowy jest niecykliczną i nieschematyczną pod względem specyfiki ruchu dyscypliną sportową. Pilewska [19] donosi, że najważniejszymi cechami, jakimi powinien charakteryzować się tancerz, są: wysoki poziom koordynacji ruchowej, poczucie rytmu oraz muzykalność, nieprzeciętna pamięć ruchowa, wysoka koncentracja uwagi i inne. Ušpurienė i Čepulėnas [28, 29] twierdzą jednak, że w toku treningu tanecznego zbyt mały nacisk stawia się na kształtowanie sprawności fizycznej ogólnej. Trenerzy tańca nie przykładają szczególnej wagi do wszechstronnego rozwoju zawodników, a jednostka treningowa zawiera głównie elementy techniki tanecznej. Częściowo wyniki badań własnych, zwłaszcza próba siadu z leżenia (SAR) oraz siły ścisku ręki (HGR), w której tancerze uzyskali średnią wartość poniżej 50 pkt, potwierdzają to stwierdzenie. 
 

Wykres 2. Średnie wartości punktowe dla poszczególnych prób testu FMS
głęboki przysiad – DS (deep squat), przeniesienie nogi nad płotkiem – 
HS (hurdle step), przysiad w wykroku – ILL (in-line lunge), ruchomość obręczy 
barkowej – SM (shoulder mobility), aktywne uniesienie wyprostowanej nogi – 
ASLR (active straight leg raise), ugięcie ramion w podporze – TSPUP 
(trunk stability push-up) oraz stabilność rotacyjna tułowia – RS (rotational 
stability) w grupie 22 młodych tancerzy


Niestety, duża część prac, w których analizowano sprawność fizyczną tancerzy, dotyczyła badanych powyżej 16. roku życia i nie zawsze podawano wyniki przeliczone na wartość punktową [35, 24, 26, 12, 30, 14]. Utrudnia to znacznie porównanie z wynikami badań własnych.
W przeprowadzonych badaniach zauważono, że tancerze w próbie gibkościowej (SAR – dosiężny skłon tułowia w siadzie) nie uzyskali wyników lepszych na poziomie istotnym statystycznie względem grupy rówieśników nietrenujących. Zabrocka i Dancewicz [33] wykazali, że sześcio–dziewięcioletnie tancerki charakteryzowały się istotnie wyższym poziomem gibkości w porównaniu z dziewczętami nieuprawiającymi sportowego tańca towarzyskiego. Natomiast Pilewska i wsp. [21], Matczak [15] oraz Pilewska [19] wykazali, że poziom gibkości tancerzy nie różnił się znacząco od osób nietrenujących bądź tych uprawiających inne dyscypliny sportowe. Mimo że wyniki te wydają się podobne do uzyskanych w niniejszej pracy, różnice w wieku pomiędzy grupami badanymi są zbyt duże, by móc je do siebie odnieść. Grupę badaną w wyżej przytoczonych pracach stanowili dorośli zawodnicy (powyżej 21. roku życia), natomiast w niniejszej pracy poziom gibkości był określany dla tancerzy w przedziale wiekowym 10–15 lat. Ponadto wykazano, że istnieją istotne zależności pomiędzy gibkością a wynikiem sportowym określonym na podstawie klasy tanecznej reprezentowanej przez badanych tancerzy [21, 15, 19]. 
Tak duża różnorodność w badaniach nad poziomem gibkości może prowadzić do stwierdzenia, że jest to na tyle istotny element, iż jego szczegółowe rozpoznanie mogłoby w przyszłości wpłynąć na uzyskiwanie lepszych wyników sportowych. Jednocześnie trudne wydaje się stwierdzenie, czy rzeczywiście charakterystyczny jest wśród tancerzy wyższy poziom gibkości w porównaniu z grupami rówieśniczymi osób nietrenujących.
Także w innych dyscyplinach sportowych zauważono problem braku różnic pomiędzy trenującymi a grupą rówieśniczą na korzyść sportowców. W przypadku młodych piłkarzy nożnych pisali o tym Klimczyk i wsp. [9] oraz Miller i wsp. [17]. Natomiast w przypadku młodych gimnastyków wskazano na wyraźnie wyższy poziom sprawności niż u nietrenujących rówieśników [16]. Być może jest to związane z charakterem danej dyscypliny sportowej i specyfiką jej treningu.
Badana grupa tancerzy uzyskała wyniki istotnie statystycznie wyższe w odniesieniu do rówieśników nietrenujących w próbie równoważnej (FBL). Badania Pilewskiej i wsp. [22, 23] potwierdzają ten fakt. 
Podczas analizy danych indywidualnych zauważono, że najlepsze wyniki w próbie równoważnej testu Eurofit uzyskał jeden z najmłodszych tancerzy, w wieku ok. 10 lat, natomiast najgorszy – starszy od niego o trzy lata chłopiec. Obserwacja ta doprowadziła do konieczności sprawdzenia, czy istnieje zależność pomiędzy poziomem sprawności fizycznej w badanej grupie tancerzy a wiekiem. W tym celu wyznaczono medianę wartości punktowych dla każdej próby testu Eurofit, która posłużyła jako granica pomiędzy wynikami lepszymi i słabszymi. Następnie wyliczono średni wiek oraz średnie wartości punktów tancerzy znajdujących się powyżej i poniżej tej granicy. Wykorzystując tak opracowane dane, wykonano test t-Studenta w celu określenia, czy istnieją różnice istotne statystycznie w badanych podgrupach (tabela 2). Wykazano, że w próbie stukania w krążek (PLT), dosiężnego skłonu tułowia w siadzie (SAR) i siadów...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy