Według badań Knighta i wsp. [1] zwiększenie temperatury mięśnia o 2–3°C powoduje rozszerzenie naczyń włosowatych, wzrost przepływu krwi nawet o 30%, a tym samym lepsze dotlenienie i odżywienie tkanek. Efekt ten przyczynia się do przyspieszenia regeneracji włókien mięśniowych, zwiększenia elastyczności kolagenu i zmniejszenia lepkości mazi stawowej [2].
Równie istotny jest tzw. efekt Q10, zgodnie z którym każdorazowy wzrost temperatury o 1°C zwiększa tempo reakcji enzymatycznych nawet o 10%. To oznacza, że w cieplejszym środowisku procesy metaboliczne, regeneracyjne i detoksykacyjne przebiegają szybciej. Badania Petrofsky’ego i wsp. [3] wykazały, że miejscowe ogrzewanie tkanek wpływa także na obniżenie pobudliwości wrzecion mięśniowych, co klinicznie przekłada się na zmniejszenie napięcia mięśniowego i redukcję bólu.R e k l a m a
W ostatnich latach szczególną uwagę zwraca się na technologie, które pozwalają generować ciepło nie z zewnątrz, ale od wewnątrz. Przykładem jest terapia TECAR, w której pole elektryczne wysokiej częstotliwości indukuje ruch jonów w tkankach i prowadzi do powstania tzw. ciepła endogennego. Tego rodzaju głębokie ogrzewanie charakteryzuje się równomiernym rozkładem temperatury i brakiem przegrzewania naskórka, co pozwala bezpiecznie dotrzeć do mięśni, ścięgien i struktur okołostawowych.
W praktyce klinicznej obserwuje się, że zastosowanie terapii cieplnej przed mobilizacją lub stretchingiem zwiększa zakres ruchu, zmniejsza odczuwany ból i skraca czas powrotu do pełnej funkcji. Badania pokazują, że ogrzewanie obniża sztywność i zmienia lepkosprężyste właściwości ścięgien/kolagenu, co ułatwia ich odkształcanie i odpowiedź na bodziec mechaniczny (spadek oporu, większy creep/relaksacja). Efekt ten opisano m.in. dla ścięgna nadgrzebieniowego oraz tkanek mięśniowo-więzadłowych.
Z punktu widzenia fizjoterapeuty ciepło jest nie tylko komfortowym dodatkiem, lecz realnym narzędziem terapeutycznym, które wpływa na wszystkie elementy triady leczenia: metabolizm, ukrwienie i napięcie mięśniowe. Właśnie dlatego w nowoczesnych gabinetach fizjoterapii coraz częściej mówi się nie o zabiegu cieplnym, ale o kontrolowanej termoregulacji terapeutycznej – procesie, w którym temperatura staje się precyzyjnie dawkowanym bodźcem biologicznym.
PIŚMIENNICTWO
- Knight K.L., Draper D.O. Therapeutic modalities: the art and science. Lippincott Williams & Wilkins. Philadelphia 2012.
- Lehmann J.F., Warren C.G., Scham S.M. Therapeutic heat and cold. Clin Orthop Relat Res. 1974; (99): 207–245.
- Petrofsky J.S., Laymon M.M., Berk L.S. et al. The efficacy of sustained heat treatment on delayed-onset muscle soreness. J Appl Res. 2017; 17(3): 13–26.
