Mit „twardego materaca” w świetle badań naukowych
Przez lata w opinii publicznej (a niekiedy i medycznej) panowało przekonanie, że pacjentom z bólem kręgosłupa należy zalecać spanie na bardzo twardym podłożu. Badania nad wpływem twardości materacy na ułożenie kręgosłupa w czasie snu opublikowane w magazynie „Biology” [1] oraz analizy kliniczne, np. badania z Lahore z 2023 r. [2], podają tę tezę w wątpliwość.
Zbyt twardy materac generuje wysokie punkty nacisku, co prowadzi do mikrowybudzeń spowodowanych dyskomfortem i niedokrwieniem tkanek miękkich. Z kolei zbyt miękkie podłoże powoduje tzw. efekt hamaka, skutkujący nienaturalnym zgięciem bocznym kręgosłupa i brakiem stabilizacji segmentów ruchowych. Badania dowodzą, że to materace o średniej twardości są skorelowane z najwyższą jakością snu, najniższym poziomem sztywności porannej u pacjentów z nieswoistym bólem kręgosłupa lędźwiowego oraz finalnie obniżeniem dolegliwości bólowych kręgosłupa lędźwiowego.
Wpływ charakteru podłoża do spania na ból kręgosłupa
Badanie przeprowadzone w szpitalach w Lahore przez Alveenę Mobeen i wsp. rzuca nowe światło na korelację między dwoma parametrami: czasem użytkowania materaca, wpływającym na jego zużycie, oraz twardością materaca a bólami pleców. Wykazano istotną zależność – materace użytkowane powyżej 10 lat tracą swoje właściwości biomechaniczne, co bezpośrednio przekłada się na nasilenie objawów bólowych u pacjentów.
Dla fizjoterapeuty płynie z tego jasny wniosek – wywiad powinien obejmować nie tylko pytanie o pozycję snu, ale także o stopień zużycia materaca. Pacjenci śpiący na podłożu o niskiej jakości lub nadmiernie wyeksploatowanym wykazują mniejszą responsywność na standardowe zabiegi fizykalne.
Drugim wnioskiem z badania jest to, że wpływ twardości materaca na samopoczucie pacjenta i poziom jego dolegliwości bólowych jest zależny od sztywności materaca. Zmiana materaca na materac o średniej twardości przy założeniu regularnego użytkowania bezpośrednio wpływa na obniżenie bólu kręgosłupa lędźwiowego.
Od pasywnego wsparcia do aktywnej trakcji — studium przypadku MagniStretch®
Przełomem w podejściu do ergonomii snu jest przejście od podłoży pasywnych do biomechanicznych systemów wspomagających terapię. Badanie opublikowane w lipcu 2025 r. w „Journal of Surgery” [3] analizuje wpływ materaca MagniStretch® na pacjentów z chronicznym bólem pleców i ograniczeniami funkcjonalnymi.
W przeciwieństwie do standardowych materacy technologia MagniStretch® wykorzystuje system ruchomych lamel w opatentowanej pianie Stretch, które pod wpływem masy ciała osoby śpiącej pracują w przeciwnych kierunkach. Mechanizm ten generuje delikatną, subtelną trakcję kręgosłupa podczas snu. Wyniki badań są obiecujące dla fizjoterapeutów.
Regularne użytkowanie materaca MagniStretch® wpływa na dekompresję krążków międzykręgowych i zmniejszenie poziomu bólu dolnego odcinka lędźwiowego. Stała, łagodna siła rozciągająca sprzyja rehydratacji dysków i redukcji ucisku na korzenie nerwowe.
Drugim efektem użytkowania materaca Magni-Stretch® u osób dojrzałych jest wyraźna poprawa mobilności funkcjonalnej. Pacjenci stosujący materace biomechaniczne wykazali szybszy powrót do sprawności mierzonej w skali Oswestry.
Trzecim aspektem jest redukcja hiperalgezji. Dzięki minimalizacji punktów nacisku i poprawie jakości fazy głębokiej snu (NREM) obniża się uwrażliwienie na ból, a pacjent doświadcza poprawy samopoczucia.
Praktyczne wskazówki, które mogą wpłynąć na poprawę samopoczucia osób doświadczających bólu kręgosłupa lędźwiowego
Na jakość snu wpływają wszystkie aspekty higieny snu. Elementy takie jak regularność, długość snu, unikanie alkoholu, hałasu i niebieskiego światła są znane i szeroko omawiane nie tylko w literaturze naukowej, ale też w kulturze masowej. Natomiast wpływ podłoża do spania jest wciąż nowym aspektem higieny snu. Dostępne badania na ten temat to kwestia ostatnich 10 lat.
Podczas włączania higieny snu do planu terapii warto wziąć pod uwagę kwestię podparcia, czyli łóżko i materac, i kierować się następującymi wytycznymi opartymi na dowodach.
Personalizacja twardości
Materac musi być dostosowany do masy ciała i budowy anatomicznej, a szczególnie szerokości miednicy i barków. Średnia twardość jest bezpiecznym punktem wyjścia, ale kluczowa jest zdolność materiału do adaptacji do krzywizn kręgosłupa.
Zalecenie biomechaniczne
W przypadku pacjentów z dyskopatią, stenozą lub dużym napięciem mięśniowym w odcinku lędźwiowym warto rozważyć systemy oferujące funkcję trakcyjną (jak wspomniany MagniStretch®), które są nocnym wsparciem dla terapii manualnej wykonywanej w gabinecie.
Edukacja o porze snu
Jakość regeneracji tkanek jest ściśle powiązana z rytmem dobowym. Najintensywniejszy wyrzut hormonu wzrostu i procesy naprawcze kolagenu zachodzą w godzinach przed północą, co w połączeniu z odpowiednim podłożem daje optymalne warunki leczenia.
Sen to nie tylko brak aktywności. To czas, w którym pacjent albo utrwala patologiczne napięcia, albo realnie wspomaga proces terapeutyczny. Informowanie pacjentów, że dobór materaca, oparty na badaniach biomechanicznych, a nie tylko na subiektywnym odczuciu miękkości, jest integralną częścią wsparcia procesu leczenia.
PIŚMIENNICTWO
- Hong T.T., Wang Y., Wong D.W. The influence of mattress stiffness on spinal curvature and intervertebral disc stress – an experimental and computational study. Biology (Basel) 2022; 11 (7): 1030.
- Mobeen A., Kazim H.M., Ijaz N. Effects of mattress firmness and usage duration on low back pain: a hospital-based study from Lahore. Journal of Social & Health Sciences 2023; 2: 34–42.
- Mazza D., De Carli F., Gagliardo S. et al. From bed to back relief: evaluating a biomechanical mattress for long-term pain and functional recovery. Journal of Surgery 2025; 10 (9): 11 377.
