Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

19 lipca 2018

NR 68 (Styczeń 2016)

Kinesiology taping jako propozycja postępowania fizjoterapeutycznego w sporcie

0 360

Szeroko stosowana dziś metoda kinesiotapingu zrodziła się z potrzeby fizjoterapii, której głównym założeniem będzie oddziaływanie na dolegliwości pacjenta nie tylko w czasie wizyty u terapeuty, ale również przez pewien okres po jej zakończeniu.

W latach 70. XX w. japoński chiropraktyk dr Kenzo Kase, prezes Narodowej Szkoły Chiropraktyków w Japonii, a także absolwent Uniwersytetu w Meiji oraz Narodowej Szkoły Chiropraktyków w Chicago, stworzył koncepcję kinesiotapingu. Przez wiele lat usiłował zrozumieć, dlaczego dopiero wielokrotnie powtarzana u tych samych pacjentów terapia znosi dolegliwości bólowe. Doszedł do wniosku, że wzmożone napięcie mięśniowe zaburza biomechanikę stawów, a terapia masażami rozluźnia mięśnie, zmniejszając ich patologiczne oddziaływanie, jednak nie daje długotrwałych efektów. Pragnął stworzyć koncepcję fizjoterapii, której głównym założeniem będzie oddziaływanie na dolegliwości pacjenta nie tylko w czasie wizyty u terapeuty, ale również przez pewien okres po jej zakończeniu. Zaczął stosować u pacjentów na nadmiernie napięte mięśnie plaster z elastycznej bawełny, aby wspomóc i przedłużyć efekt leczniczy. Metoda została rozpowszechniona w krajach azjatyckich w latach 1970–1980. W połowie lat 90. XX w. dotarła do Stanów Zjednoczonych, natomiast w Europie pojawiła się po raz pierwszy w 1998 r., rozwijając się głównie w Niemczech, Portugalii oraz we Włoszech. Szeroko rozumiana ogólnoświatowa popularyzacja metody miała miejsce dopiero w 2008 r. podczas igrzysk olimpijskich w Pekinie, w trakcie których stosowano tę metodę fizjoterapeutyczną u licznych sportowców [1–4]. 

Kinesiotaping to metoda fizjoterapeutyczna, która ma na celu przywrócenie funkcji organizmu do stanu homeostazy, wykorzystując zasady komunikacji układu 
sensoryczno-motorycznego. W trakcie aplikacji specjalnie do tej metody stworzonego elastycznego plastra Kinesio Tex (bądź K-Active Tape) dochodzi do oddziaływań na receptory powierzchniowe skóry oraz ciałka Ruffiniego, które odpowiadają za stopień napięcia i rozciągnięcia skóry. Umiejscowione są one w głębokich warstwach skóry, przez co adaptują się do zmian powoli. Są powiązane z neuronami ruchowymi A-α, a przez to także z sarkomerami, co pociąga za sobą szereg pożądanych w terapii skutków [5]. 

Rys. 1. Stan tkanek miękkich bez aplikacji KT (A) oraz z zastosowaniem aplikacji KT (B) [na postawie 4].

 

Koncepcja kinesiotapingu oparta jest na meridianach. Są to drogi przepływu energii Qi, które łączą poszczególne punkty akupunkturowe, co tłumaczy ich wpływ na poszczególne ludzkie organy. W związku z tym zastosowanie plastra często ma wpływ na układ ruchu nie tylko lokalnie, ale także globalnie. Meridiany stanowią jeden z głównych filarów medycyny dalekowschodniej od 3000 lat [3, 4, 6, 7]. W Europie jednak idea meridianów jest często nie do końca zrozumiana. W związku z tym w 2007 r. europejscy instruktorzy kinesiotapingu zmodyfikowali nazwę i treści nauczania. Obszarem do wykorzystania wiedzy o kinesiotapingu stał się dla nich układ mięśniowo-powięziowy oraz teoria łańcuchów mięśniowych. W ten sposób koncepcja ta została określona jako Kinesiology Taping (KT, pol. plastrowanie dynamiczne). 

Plaster stosowany w kinesiotapingu

Plaster wykorzystywany w tej metodzie cechuje się właściwościami zbliżonymi do właściwości ludzkiej skóry – jego grubość wynosi od 0,5–4 mm, a ciężar 15 g/cm2. Rozciąga się w zakresie ok. 130–140%. Wykonany jest z bawełny pokrytej akrylem medycznym. Te cechy sprawiają, że jest przepuszczalny dla wody oraz powietrza. Jednocześnie dzięki użyciu akrylu jako substancji przylepiającej plaster, który jest aktywowany przy zadziałaniu ciepła po zetknięciu ze skórą, jest on wodoodporny. Powszechnie uważany jest za hipoalergiczny, choć odnotowano wystąpienie reakcji alergicznych w jednostkowych przypadkach. Na skórze utrzymuje się od kilku dni do nawet kilku tygodni, choć średni zalecany okres stosowania aplikacji to 3–5 dni [8, 9].

Aplikacja KT

Zaaplikowany plaster powoduje uniesienie i pofałdowanie naskórka wraz z warstwą brodawkową skóry właściwej, a więc odciąga skórę od leżącej pod nią powięzi i odciąża tkanki leżące pod nią. To z kolei prowadzi do zwiększenia przepływu krwi w obrębie sieci naczyniowej podbrodawkowej i w naczyniach głębokich skóry oraz zwielokrotnienie transportu chłonki, począwszy od włośniczek chłonnych brodawek, poprzez sieć chłonną podbrodawkową, do naczyń krwionośnych. Dzięki temu powstają korzystne warunki do regeneracji w obrębie miejsc zmienionych procesem chorobowym. W efekcie dochodzi do normalizacji napięcia mięśniowego, powięziowego, uaktywnienia przepływu krwi i limfy, zmniejszenia dolegliwości bólowych oraz poprawy motoryki. Dzięki temu normalizuje się napięcie mięśniowe, aktywuje się system limfatyczny oraz krwionośny, a także pobudzony zostaje endogenny system znieczulenia. Pozwala to na zwiększenie zakresu ruchomości, aktywację uszkodzonych mięśni, zmniejszenie odczuć bólowych, likwidację zastojów i obrzęków limfatycznych oraz korekcję ustawienia stawów, ułożenia powięzi i skóry (rys. 1). Tkanki stają się lepiej odżywione, a pośrednio wspierane są funkcje układu ruchu czy też narządów wewnętrznych. Działanie mechaniczne KT może obniżyć nacisk tkanek miękkich, co może przynieść pacjentom niemal natychmiastową ulgę w zespołach bólowych, a także stymuluje procesy regeneracji. Dodatkowo może skorygować ustawienie poszczególnych elementów w łańcuchu biomechanicznym. Działanie jest uzależnione od rodzaju aplikacji i sposobu naklejenia plastra [4, 8, 10, 11].

Techniki aplikacji KT

Wszelkie zaburzenia w obrębie narządu ruchu owocują zaburzeniami przesuwalności powięzi oraz zaburzeniami w funkcjonalności tkanek miękkich. Zaburzenia ruchomości powięzi, niezależnie od ich etiologii, są czynnikiem utrudniającym samoleczenie organizmu. Dokonując odpowiedniej oceny tych dysfunkcji, dobiera się sposób aplikacji plastra, dzięki czemu metoda KT jest dostosowana do pacjenta, nie bazując na jakichkolwiek schematach.

Stowarzyszenie K-Active Europe proponuje przeprowadzenie ośmiu testów przesiewowych oceniających skórę oraz powięzi, po cztery w górnej oraz dolnej części ciała. W ten sposób terapeuta zyskuje wiedzę na temat indywidualnych właściwości mechanicznych układu mięśniowo-powięziowego. Każda aplikacja musi być więc uwarunkowana osobniczo wskazaniami klinicznymi i odpowiednio zaplanowana. Należy wybrać miejsce i kierunek, ustalić strategię wykonania, wybrać techniki cięcia oraz nakładania, a także dobrać odpowiedni procent rozciągnięcia plastra. Plaster przed nałożeniem zawsze musi mieć zaokrąglone końce, aby uniknąć przedwczesnego samousunięcia. Przed zastosowaniem aplikacji należy sprawdzić, czy skóra w obrębie potencjalnej aplikacji nie ma żadnych uszkodzeń ani zmian (np. wysypka, zaczerwienienie, łuszczyca, zmiany ropne, znamiona itd.). Skóra przed nałożeniem plastra musi być dokładnie oczyszczona oraz pozbawiona nadmiaru owłosienia. Naklejając, należy pamiętać, aby baza (element początkowy aplikacji) oraz końce były zawsze naklejone bez napięcia. Plaster zdejmuje się od części aplikacji położonych dystalnie, odklejając skórę od plastra. Można dodatkowo zastosować oliwkę, co ułatwi odklejanie plastra od skóry [12].

Tab. 1. Najczęściej stosowane wzory aplikacji KT
Nazwa Zastosowanie Techniki
Y
  • zaburzenia w obrębie mięśni oraz więzadeł
więzadłowa
mięśniowa
I
  • po zabiegach chirurgicznych
  • miejscowe dolegliwości bólowe
mięśniowa
więzadłowa
funkcjonalna
X
  • mięśnie wielobrzuścowe
  • gdy przyczepy proksymalne i dystalne zmieniają swoje położenie 
  • w zależności od wykonywanego ruchu
mięśniowa
więzadłowa
Wachlarz
  • obrzęki
  • krwiaki
  • zespoły bólowe
limfatyczna
więzadłowa
Sieć
  • obrzęki
  • stłuczenia
  • krwiaki
limfatyczna

Najczęściej stosowaną i jednocześnie najbliższą fizjologii techniką aplikacji jest aplikacja mięśniowa. Plaster układa się wzdłuż przebiegu mięśnia. W celu relaksacji mięśnia aplikację nakłada się od części dystalnej mięśnia, do części proksymalnej (napięcia spastyczne). Natomiast w celu stymulacji mięśnia stosuje się aplikację, rozpoczynając od części proksymalnej do części dystalnej (np. w niedowładach). W tej technice napięcie plastra wynosi 0%. Nakłada się go na mięsień ustawiony w maksymalnym rozciągnięciu [8].

W aplikacji techniką limfatyczną najważniejszą kwestią jest połączenie obrzęku z najbliższym węzłem chłonnym. Plaster nacina się „wachlarzowato” – zachowując nienaruszone 2,5 cm bazy, przy czym ucina się 4–5 pasków. Nakleja się go na swobodnie ułożoną część ciała, stosując maksymalnie 15-procentowe napięcie. Kierunek aplikacji, począwszy od bazy, przebiega zawsze od części proksymalnej do dystalnej. Dzięki takiemu zastosowaniu plastra dochodzi do usprawnienia krążenia krwi oraz chłonki, co prowadzi do zmniejszenia zastojów chłonnych [8].

Technika więzadłowa to metoda klejenia mająca za zadanie odciążyć więzadła. W tym przypadku wykorzystywane jest plastrowanie na elementach kostnych, co wspomaga pracę więzadeł w przeciążeniach i urazach. Napięcie plastra w tej technice wynosi 25‑100%. Stopień napięcia zależy od oczekiwanych efektów. Ta metoda klejenia jest również wykorzystywana w przypadku aplikacji na punkty spustowe (trigger-points – TP) [4, 8].

Technika powięziowa jest najtrudniejsza do wykonania. W tym przypadku aplikację KT stosuje się w celu korekcji ustawienia powięzi. Dzięki temu następuje poprawa funkcjonalności mięśnia, a także najbliższego stawu/stawów. W metodzie wykorzystuje się napięcie plastra wahające się od 0 do 75% [4, 8].

Technika korekcyjna to zmodyfikowana technika powięziowa. Stosuje się w niej napięcie plastra w zakresie 50–75%, który dostosowuje się do stopnia natężenia dolegliwości bólowych: 25% w bólach ostrych, natomiast 75% w bólach przewlekłych o niewielkim natężeniu [4, 8]. 

Aplikacja KT techniką funkcjonalną wspomaga pracę mięśni osłabionych, co ma zastosowanie w terapii pacjentów z niedowładami. Długość plastra odmierza się w pozycji końcowej ruchu, który ma być wspomagany. W tym przypadku plaster ma dwie bazy – proksymalną oraz dystalną. Jako pierwsza przyklejona zostaje baza dystalna. Następnie baza proksymalna zostaje naklejona w pozycji końcowej wspomaganego ruchu. Kolejno środkowa część plastra zostaje równomiernie doklejona do skóry, w czasie gdy pacjent prowadzi ruch przeciwny do wspomaganego [4, 8].

Każda aplikacja w KT powinna być bezwzględnie dostosowana do pacjenta i oparta na zasadach indywidualnych mechaniki powięziowej, układów łańcuchów oraz taśm mięśniowych. Niemniej jednak istnieją w literaturze tematu schematy aplikacji w zależności od obserwowanych dysfunkcji (tab. 1) [4, 6, 8, 13].

Zastosowanie metody KT w sporcie

Ze względu na nie tylko lokalne, ale także całościowe oddziaływania KT na organizm oraz praktycznie brak inwazyjności, metoda ma szerokie zastosowanie w spor-
cie. W zależności od urazu, techniki aplikacji oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta KT wykazuje właściwości przeciwbólowe, przeciwobrzękowe, korekcyjne, stabilizujące i profilaktyczne. Zaobserwowano wpływ KT na zakres ruchomości, siłę i aktywność mięśniową.

Ból

Ból powstały wskutek urazu jest wynikiem wtórnych mechanizmów obronnych organizmu. Jego źródłem są nie tylko receptory znajdujące się bezpośrednio w miejscu urazu, ale także sąsiednie tkanki, w których doszło do podrażnienia [14]. Metoda KT wykazuje działanie przeciwbólowe poprzez usprawnienie mikrokrążenia krwi oraz limfy. Działanie przeciwbólowe można również wyjaśnić teorią bramki kontrolnej. Dzięki napięciu plastra następuje ciągłe bodźcowanie aferentne. Aplikacja KT stymuluje więc układ sensomotoryczny, obniżając jego wrażliwość, głównie poprzez odciążenie podskórnych nocyceptorów. 

W literaturze tematu istnieje wiele doniesień naukowych potwierdzających skuteczność analgetyczną KT. Herbert [15] zanotował istotne zmniejszenie natężenia dolegliwości bólowych w przypadku stosowania plastrowania w okresie 10–12 tygodni u sportowców z kontuzjami stawu kolanowego. Marban i wsp. [16] aplikowali
KT na mięsień brzuchaty łydki u triatlonistów. Plastrowanie odbywało się przed rozgrzewką i wykonywane było na obu kończynach. Dolegliwości bólowe oceniane po treningu uległy istotnemu obniżeniu w porównaniu do sportowców, u których nie zastosowano plastrowania. Dwa lata później badacze dowiedli, że dzięki aplikacji KT na mięśnie łydki u dwuboistów dolegliwości bólowe ulegają obniżeniu i jednocześnie nie narastają [17]. Badanie przeprowadzone w grupie młodych piłkarzy z różnymi urazami kończyn dolnych w 2012 r. wykazało, że poziom dolegliwości bólowych uległ istotnemu obniżeniu w porównaniu do grupy kontrolnej. W badaniu stosowano różne techniki aplikacji KT, w zależności od rodzaju kontuzji, zaś natężenie dolegliwości bólowych oceniano w dniu wystąpienia urazu oraz w trzeciej i siódmej dobie po jego wystąpieniu. Dodatkowo aplikacja plastrów wpłynęła korzystnie na redukcję deficytu ruchu, przy czym wykazywał on tendencję wzrostową wraz z upływem czasu [18]. Hyeyoung i wsp. [19], badając wpływ aplikacji mięśniowych nałożonych przed treningiem na grupy zginaczy i prostowników stawu kolanowego u dżokejów zawodowych, donieśli, że po zastosowaniu KT wydłużył się czas ich męczliwości i obniżył istotnie stopień zmęczenia. Kruszyniewicz i wsp. [5] analizowali skuteczność przeciwbólową KT wobec opóźnionej bolesności mięśni w grupie 20 osób regularnie trenujących sporty siłowe. W momencie wystąpienia bolesności mięśni zastosowano aplikację mięśniową KT na jedną z kończyn, w której wystąpiła. W kończynach, gdzie zastosowano aplikację KT, zaobserwowano znaczące obniżenie natężenia bólu w porównaniu do kończyn nie objętych aplikacją KT. Metaanaliza Garczyńskiego i wsp. [20] dowiodła zaś, że najczęściej obserwowanym efektem terapeutycznym w przypadku urazów sportowych było obniżenie dolegliwości bólowych. 

Metoda KT wykazuje działanie przeciwbólowe wobec szeroko rozumianych urazów układu mięśniowo-szkieletowego powstałych jednak nie tylko wskutek przeciążeń w trakcie aktywności fizycznej. Kinesiotaping przynosi pozytywne efekty w przypadku chronicznych bólów w obrębie odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa. Paolini i wsp. przeprowadzili badania w trzech grupach pacjentów. W jednej grupie stosowano tylko kinezyterapię (relaksacja, stretching, ćwiczenia wzmacniające). W drugiej grupie zastosowano aplikację więzadłową KT, zaś w trzeciej zarówno ćwiczenia, jak i KT. We wszystkich trzech grupach odnotowano obniżenie dolegliwości bólowych i normalizację napięcia mięśniowego, choć był to efekt krótkotrwały [21]. Również Castro-Sanchez i wsp. przeprowadzili badania w grupie 60 pacjentów z chronicznym, niespecyficznym bólem kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego. W grupie badanej zastosowano aplikację „krzyża bólowego” (cztery plastry naklejane techniką więzadłową i krzyżujące się ze sobą) na jeden tydzień. W grupie kontrolnej zastosowano aplikację placebo składającą się z jednego plastra adhezyjnego i również nałożono go na tydzień. Efekty oceniano natychmiast po aplikacji, jeden tydzień oraz cztery tygodnie po zastosowaniu terapii. Udowod...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy