Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

28 października 2017

NR 32 (Październik 2012)

Rehabilitacja pacjenta po zabiegu operacyjnym korekcji przodostopia i deformacji palucha koślawego

0 38

Paluch koślawy określany jest jako zniekształcenie I stawu śródstopno-paliczkowego, które charakteryzuje się bocznym odchyleniem paliczka bliższego [2]. Do czynników predysponujących zalicza się m.in. stopę płasko-koślawą, słabszą budowę mięśniowo-więzadłową stopy kobiecej, pierwotną szpotawość
I kości śródstopia i okrągły kształt jej głowy, a także osłabienie układu statycznego stopy, pogłębiane dodatkowo przez czynniki zewnętrzne, takie jak niefizjologiczne obuwie oraz obciążenia związane z macierzyństwem u kobiet [4, 5].

BIOMECHANIKA STOPY – TRZY PUNKTY PODPARCIA W PRAKTYCE KLINICZNEJ

Sklepienia podłużne oraz poprzeczne stopy tworzą trzy punkty podparcia. Należą do nich: głowa I kości śródstopia, głowa IV i V kości śródstopia oraz pięta. Tworzą dobrą stabilizację dla stopy i tym samym całej kończyny dolnej [7]. Dwa ostatnie z trzech wymienionych punktów podporu stopy wykazują nieznaczną ruchomość.
Zdecydowanie większy zakres ruchomości ma głowa I kości śródstopia, głównie dzięki ruchom w stawie skokowo-łódkowym. Ta względnie nieznaczna ruchomość w kierunkach grzbietowym lub podeszwowym jest wystarczająca do utrzymania stabilizacji stopy podczas fazy obciążenia na podłożu o niewielkich nierównościach.
Podczas poruszania się w terenie o więk‑
szych nierównościach (w fazie jednonóż podczas pełnego obciążania kończyny) funkcje amortyzacyjne przejmują dodatkowo górny i dolny staw skokowy. O ile obciążenie stopy w fazie podporowej przenoszone jest na punkty podparcia pięty oraz głów IV i V kości śródstopia za pośrednictwem układu kostnego i więzadłowego, o tyle przyparcie I głowy kości śródstopia uwarunkowane jest prawidłową funkcją mięśnia strzałkowego długiego [7]. W wyniku napięcia tego mięśnia dochodzi do przemieszczenia się głowy I kości śródstopia w kierunku podeszwowym i tym samym podkreślenia sklepienia podłużnego przyśrodkowego stopy.
Warto zwrócić uwagę, że mięsień strzałkowy długi ma niewielkie pole przekroju, co sprawia, że nie należy do silnych mięśni. Tym bardziej może dziwić fakt, że jest zlokalizowany w peryferycznej części kończyny dolnej, która przecież poddawana jest ogromnym obciążeniom i spełnia funkcje podporowo-stabilizacyjne dla całego ciała. Analiza przebiegu mięśnia strzałkowego pozwala jednak znaleźć uzasadnienie takiego umiejscowienia – ścięgno zawija się dwukrotnie, początkowo za kostką boczną kości strzałkowej, a następnie pod kością sześcienną. Kieruje się dalej na stronę podeszwową stopy i przyczepia się od spodu do podstawy I kości śródstopia.

Do przemieszczenia się głowy I kości śródstopia dochodzi w wyniku napięcia mięśnia strzałkowego długiego w kierunku podeszwowym.

To właśnie dzięki tym „zagięciom” ścięgno mięśnia strzałkowego „nadrabia” niewielką siłę i w połączeniu z działaniem mięśnia piszczelowego tylnego stabilizuje prawidłowe ustawienie stopy. Próba korekcji ustawienia stopy pod obciążeniem poprzez napinanie wyżej wymienionych mięśni jest niemożliwa. Stąd niezwykle istotne jest, aby podczas rehabilitacji poinstruować pacjenta i nauczyć go odtwarzania prawidłowego wysklepienia stopy przed obciążeniem, czyli zanim przeniesie na nią ciężar swojego ciała.
Szczególnie ważnym momentem podczas lokomocji jest przejście pomiędzy fazą kontaktu pięty z podłożem (initial contact – IC), a fazą amortyzacji podłoża/stopa płasko (loading response – LR), podczas której stopa początkowo ma kontakt z podłożem wyłącznie za pośrednictwem pięty, a w końcu opada płasko na podłoże całą swoją powierzchnią [6]. Istotne jest, aby nauczyć pacjenta podczas tej fazy chodu prawidłowego wzorca ruchowego, polegającego na napinaniu w tym czasie mięśnia strzałkowego długiego, co spowoduje przemieszczenie głowy I kości śródstopia w kierunku podeszwowym i jej docisk do podłoża tuż przed pełnym przejęciem obciążenia przez stopę. Pozwoli to na zwiększenie efektywności działania mięśnia strzałkowego długiego oraz zoptymalizowanie prawidłowych funkcji podporowych stopy.

PATOMECHANIZM PALUCHA KOŚLAWEGO

Paluch koślawy określany jest jako zniekształcenie I stawu śródstopno‑paliczkowego (metatarso-phalangeal joint I – MTP I), które charakteryzuje się bocznym odchyle­niem paliczka bliższego [2]. Autor do czynników predysponujących zalicza m.in. sto­pę płasko-koślawą, wiotkość tkanek, pierwotną szpotawość I kości śródstopia oraz okrągły kształt jej głowy.
Według Kelikiana [4] przyczyną palucha koślawego jest osłabienie układu statycznego stopy, pogłębiane dodatkowo przez czynniki zewnętrzne, takie jak modne obuwie na obcasie ze zwężanymi czubkami butów. Michalak [5] uważa, że choroba ta, która dotyczy w większości kobiet, wiąże się ze słabszą budową mięśniowo-więzadłową stopy kobiecej, przeciążeniami związanymi z macierzyństwem, wpływem hormonów oraz użytkowaniem przez kobiety niefizjologicznego obuwia.
Następstwami deformacji są przykurcz bocznej części torebki stawowej MTP, rozciągnięcie przyśrodkowej części torebki stawowej MTP, przyśrodkowa wyniosłość kostna głowy I kości śródstopia, szpotawe odchylenie I kości śródstopia oraz pronacja palucha [1]. Do najczęstszych dolegliwości pojawiających się w praktyce klinicznej można zaliczyć ból MTP I oraz części przyśrodkowej głowy I kości śródstopia, a także dyskomfort estetyczny [1].
Leczenie przy ewidentnej deformacji palucha musi zakładać jej korekcję, co zazwyczaj jest możliwe tylko i wyłącznie poprzez zabieg chirurgiczny. Podstawowym wskazaniem do takiej opera...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy