Kompleksowa fizjoterapia po operacji oszczędzającej pierś (BCT) w ujęciu strukturalnym i globalnym

Fundament merytoryczny. Ruch jako lekarstwo pierwszej linii

Operacja oszczędzająca pierś (breast conserving therapy – BCT), choć oszczędza narząd i ratuje życie, dla biomechaniki ciała jest niczym granat wrzucony w sam środek sieci tkankowej. Traumatyzacja powłok, naruszenie ciągłości powięziowej klatki piersiowej, a często także ingerencja w układy limfatyczny i nerwowy rejonu pachy uruchamiają kaskadę zmian. Ciało w odruchu obronnym zaczyna się kurczyć, zamykać i sztywnieć.
Przez lata w świecie medycznym pokutowało przekonanie, że okres pooperacyjny powinien być czasem absolutnego bezruchu i tkankowego letargu. Współczesna fizjoterapia, oparta na twardych dowodach naukowych, całkowicie redefiniuje ten paradygmat [1]. Zadaniem fizjoterapeuty nie jest czekanie, aż zesztywnienie i kompensacje utrwalą się w ciele pacjentki. Musi on wejść z mądrą, odważną i racjonalną terapią tak szybko, jak to możliwe [1].

Spokojny początek: dotyk, który uwalnia lęk

Pierwsze dni po zabiegu to czas, w którym układ nerwowy pacjentki znajduje się w stanie permanentnego alarmu (sympatykotonii). Kobiety często boją się wykonać jakikolwiek ruch kończyną, sparaliżowane mitycznym zaleceniem: „Proszę oszczędzać tę stronę”. Dlatego początek terapii musi być spokojny, bezpieczny, ale niezwykle celowany. Ukoronowaniem tego etapu jest subtelna terapia manualna oraz praca z tkankami otaczającymi [8].
Zanim dotknie się samej blizny, należy otworzyć dla ciała tzw. okno możliwości. Tkanka łączna wokół rany chirurgicznej zaczyna patologicznie sieciować kolagen już od pierwszych godzin po operacji [6].
Aby temu zapobiec, wykorzystuje się delikatne techniki rozluźniania mięśniowo-powięziowego (myofascial release – MFR), a w miarę gojenia – precyzyjną pracę narzędziową (instrument assisted soft tissue mobilization – IASTM) oraz suchą igłoterapię (dry needling) w rejonach hipertonicznych [8].
Kluczowe jest nieograniczanie się do miejsca operowanego. Skalpel ciął pierś i pachę, ale rykoszetem dostaje cały rejon głowy, szyi, łopatki oraz klatki piersiowej. Restrykcje tkankowe w rejonie mięśnia piersiowego większego natychmiast pociągają za sobą przeciążenie mięśnia dźwigacza łopatki, części zstępującej mięśnia czworobocznego grzbietu i stożka rotatorów. Jeśli nie uwolni się tych struktur w ujęciu taśmowym, pacjentka może wejść w trwały wzorzec protrakcji i elewacji barku, a w efekcie zbudować np. bolesny zespół ciasnoty podbarkowej lub zespół skrzyżowania górnego.

Oddech, który leczy ciało i głowę

W tym wczesnym etapie fundamentalnym narzędziem w rękach fizjoterapeuty staje się przywrócenie prawidłowego wzorca oddechowego. Trauma chirurgiczna oraz lęk związany z leczeniem potrafią niemal natychmiast zablokować naturalną pracę przepony i zepchnąć pacjentkę w paradoksalny, płytki tor górnożebrowy. Klatka piersiowa staje się sztywnym pancerzem.
Nauka świadomego, trójwymiarowego oddechu dolnożebrowego spełnia dwa zadania:

• mechaniczne – ruch żeber działa jak naturalny wewnętrzny masaż dla gojących się tkanek klatki piersiowej, delikatnie je uelastycznia i zapobiega zrostom powięziowym [6];
• neurofizjologiczne – pogłębiony, spokoj...