Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

5 grudnia 2014

NR 56 (Grudzień 2014)

Masaż Shantala – nie tylko masaż niemowląt

20

Masaż Shantala jest techniką masażu wywodzącą się z Indii. Dla Hindusów masowanie nowonarodzonego dziecka jest czymś naturalnym i stosują je aż do momentu osiągnięcia samodzielności przez swojego potomka. Nazwa pochodzi od kobiecego imienia Shantala. To właśnie matka o tym imieniu zainspirowała francuskiego położnika Fredericka Leboyera do przeniesienia tej techniki na grunt europejski. Masaż przyjął się nie tylko w Europie, ale również na kontynencie amerykańskim oraz australijskim. Do Polski przywędrował z kolei z Holandii dzięki Polskiej Szkole Masażu Shantala.


Masaż Shantala jest często nazywany masażem niemowląt albo dotykiem miłości dla dziecka. Rzeczywiście, największą grupą odbiorców są niemowlęta, jednak z dużym powodzeniem masaż ten można stosować u dzieci starszych, a w szczególności u dzieci z różnego rodzaju niepełnosprawnościami. Istotą tego masażu jest dostarczanie pozytywnych bodźców czuciowych, a także budowanie dobrej, bezpiecznej relacji osoby masowanej z osobą masującą. Dodatkowymi korzyściami są również zwiększanie zdolności orientacji w schemacie własnego ciała, stymulacja polisensoryczna, poprawa ukrwienia oraz odżywienia tkanek, a także ulga w dolegliwościach związanych z funkcjonowaniem układu pokarmowego (kolki, zaparcia). Takie oddziaływanie korzystnie wpływa zarówno na zdrowo rozwijające się niemowlęta, jak i na dzieci z niepełnosprawnościami. Aktualnie wydaje się, że największe korzyści mogą odnosić dzieci z zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego (OUN), w szczególności te z mózgowym porażeniem dziecięcym (MPD). Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych (Seattle) na grupie 104 dzieci i młodzieży z MPD pokazują, że ponad 80% z nich miało kiedyś wykonywany masaż. Był on wykonywany zarówno przez profesjonalistów, jak i samych rodziców. Pomimo tego, że nie podano obiektywnych efektów masażu, to rodzice/opiekunowie deklarowali, że głównymi korzyściami dla dzieci były relaksacja mięśni, poprawa jakości życia oraz lepszy sen. Aby osiągnąć sukces terapeutyczny w przypadku dzieci z niepełnosprawnością, niezmiernie istotna jest dobra współpraca z rodzicem/opiekunem oraz jego przeświadczenie o tym, że również on sam w domu może stymulować rozwój swojego dziecka. Działania podejmowane przez terapeutów często odbywają się jedynie raz na jakiś czas, natomiast rodzic/opiekun jest z dzieckiem codziennie. Namówienie osób, które spędzają z dzieckiem najwięcej czasu, do tego, aby w środowisku domowym wykonywały masaż, może znacząco podnieść efekty pracy fizjoterapeuty.

POLECAMY

Korzyści z wykonywania masażu Shantala

Masaż Shantala jest stosowany głównie w celu dostarczania pozytywnych doświadczeń. Doświadczenia te dotyczą nie tylko osoby masowanej, ale również osoby masującej. Poczynając od osoby masowanej, można mówić o:

  • podniesieniu poczucia bezpieczeństwa,
  • stworzeniu dobrych doświadczeń związanych z dotykiem,
  • poprawie samoświadomości ciała,
  • stymulacji polisensorycznej,
  • uspokojeniu,
  • redukcji czasu płaczu,
  • polepszeniu trofiki tkanek,
  • regulacji wypróżnień,
  • stymulacji aparatu artykulacyjnego,
  • polepszeniu przyzwyczajeń związanych ze snem.

Z kolei rodzic/opiekun, który wykonuje masaż sam, również może osiągać następujące korzyści:

  • lepsze poznanie dziecka,
  • większa akceptacja niepełnosprawności dziecka,
  • zmniejszenie poziomu strachu w kontaktach z dzieckiem,
  • zwiększenie kompetencji w zakresie opieki nad dzieckiem.

Przeciwwskazania

Masaż Shantala jest niezmiennie delikatną formą dotyku, dlatego jest względnie bezpieczny, pod warunkiem że jest wykonywany w odpowiedni sposób. Oczywiście tak jak w przypadku każdego masażu, przeciwwskazaniem będą:

  • gorączka,
  • silne infekcje,
  • otwarte rany,
  • alergie skórne,
  • choroby nowotworowe.

W przypadku niemowląt wskazane jest, aby rozpocząć masaż, gdy dziecko ukończy wiek 2–3 miesięcy. Pierwszym argumentem przemawiającym za tym jest fakt, że dopiero wówczas dziecko adaptuje się do nowego środowiska, a rodzice znają już jego rytm okołodobowy. Drugi argument związany jest z koniecznością sprawdzenia bioder w poradni preluksacyjnej. Ponieważ masaż wykonuje się również na kończynach dolnych, istotna jest wiedza, czy stawy biodrowe są odpowiednio wykształcone, a dopiero w okolicy 2–3 miesiąca można stwierdzić to z większą pewnością. 

Masaż nie powinien być wykonywany również zaraz po najedzeniu, gdy dziecko jest „nieswoje”, ale również, gdy osoba wykonująca jest zdenerwowana. Lepiej wykonać mniej i spokojniej niż szybko i nerwowo. 

Warunki wykonywania masażu Shantala

Masaż ten powinien być wykonywany przede wszystkim w miejscu bezpiecznym i spokojnym. Istotne jest zapewnienie środowiska, w którym przez ok. 15–30 minut 
(średni czas trwania masażu) nie będzie czynników dystrakcyjnych. Oświetlenie powinno być delikatne, spokojna muzyka w tle. Niezbędne będą również dwa ręczniki oraz oliwka, najlepiej taka, o której wiadomo, że nie wywołuje reakcji alergicznych na skórze. Ponieważ wskazane jest, aby dziecko było rozebrane do masażu, temperatura pomieszczenia powinna być na tyle wysoka, aby dziecko nie zmarzło.

Osoba masująca powinna przyjąć wygodną dla siebie pozycję, najlepiej na ziemi w siadzie prostym. Następnie układa jeden większy ręcznik na swoich kolanach, kładzie dziecko na swoich udach, tak aby nogi dziecka opierały się o brzuch masującego. Drugi ręcznik układa w okolicy pośladków dziecka. W ten sposób wykonuje się masaż klatki piersiowej, brzucha, kończyn górnych, dolnych oraz twarzy. W celu wykonania masażu grzbietu układa się dziecko w poprzek swoich ud, dbając o to, aby głowa znajdowała się wyżej, a ręce dziecka znajdowały się poza naszymi udami. Obie pozycje są stosunkowo komfortowe dla dziecka, a równocześnie wpływają pozytywnie na rozwój psychoruchowy. W leżeniu tyłem ma ono możliwość utrzymywania symetrii, dotykania swoich części ciała, a dodatkowo widzi twarz osoby 
masującej. Z kolei w leżeniu przodem dziecko ma możliwość ćwiczenia kontroli głowy, jak również wzmacniania mięśni grzbietu.
Jeśli dziecko jest na tyle duże, że nie ma już możliwości wzięcia go na własne nogi, wskazane jest przyjęcie pozycji wygodnej zarówno dla osoby masującej, jak i masowanej. Rodzice/opiekunowie często siadają w pozycji siadu rokrocznego, dziecko układają między swoimi nogami, a jego nogi kładą na swoich udach. 

Osoby wykonujące masaż Shantala

Ponieważ masaż Shantala powinien być wykonywany w bezpieczny i komfortowych warunkach oraz bez pośpiechu, trudno jest wykonywać go w gabinecie fizjoterapeutycznym. Co więcej, wskazane jest, aby masaż wykonywany był przez rodzica/opiekuna dziecka lub przynajmniej osobę, która ma stały i dobry kontakt z dzieckiem. Masaż ten nie powinien być wykonywany jako jedno z ćwiczeń podczas sesji rehabilitacyjnej. Znacznie lepszym rozwiązaniem jest zachęcenie rodziców/opiekunów dziecka, aby wykonywali ten masaż regularnie w domu. Etapy wykonywania masażu oraz jego zasady dostępne są w wielu publikacjach oraz w Internecie. Warto jednak zasięgnąć porady instruktora masażu Shantala w celu dokładnego zgłębienia techniki oraz wyeliminowania ewentualnych błędów. 

Elementy masażu

Niezmiernie istotne jest, aby osoba wykonująca masaż pamiętała o następujących zasadach:

  1. Masaż powinien być wykonywany w taki sposób, aby zawsze minimum jedna dłoń miała kontakt z ciałem dziecka. Nie można odrywać równocześnie obu dłoni.
  2. Masaż wykonywany jest w ten sposób, aby zachować kierunek rozwoju dziecka – cefalo-kaudalny oraz proksymo-dystalny. Tak wiec masujemy od głowy do kończyn oraz od centrum na obwód.
  3. Każdy ruch powinien zostać wykonany w liczbie ok. pięciu powtórzeń (plus minus dwóch).
  4. Ruch powinien być spokojny i delikatny, zbliżony do ruchu głaskania z masażu klasycznego, ale znacznie wolniejszy.

Masaż Shantala składa się z następujących etapów:

  1. Rozpoczęcie – jedną dłoń układa się na brzuchu dziecka, drugą w okolicy lędźwi, wykonuje się trzy głębokie wdechy i informuje dziecko o tym, że będzie miało teraz wykonywany masaż.
  2. Masaż klatki piersiowej – dwie dłonie układa się na wysokości mostka i równocześnie przesuwa w kierunku barków, a następnie wraca najpierw jedną, później drugą dłonią. Ruch przypomina rozprostowywanie stron w książce. Gdy przemasuje się całą klatkę piersiową, naprzemiennie należy wykonać ruchy od dolnych żeber ku przeciwległemu barkowi.
  3. Masaż kończyn górnych – jedna dłoń chwyta za dłoń dziecka, druga obejmuje kończynę górną na wysokości barku i wykonuje ruch „dojący” w kierunku nadgarstka. Następnie dochodzi do zamiany rąk, tak aby przemasować zarówno część boczną, jak i przyśrodkową. Później masuje się część grzbietową oraz dłoniową ręki, a także wykonuje ruch „ściągania pierścio...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy