Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Aspekty prawne w pracy fizjoterapeuty

26 czerwca 2020

NR 117 (Czerwiec 2020)

Telerehabilitacja – wybrane aspekty prawne

16

Postęp technologiczny, rozwój społeczeństwa informacyjnego, a także wzrost oczekiwań w zakresie opieki medycznej wymagają od świadczeniodawców systemu ochrony zdrowia stosowania coraz nowocześniejszych środków i form w usługach medycznych. Dlatego rozwija się m.in. telemedycyna, która ma zastosowanie również w zakresie rehabilitacji leczniczej. Dodatkowo jej rola wzrosła w obecnym czasie – epidemii w Polsce koronawirusa SARS-CoV-2. Stała się ona alternatywnym sposobem udzielania świadczeń zdrowotnych, w szczególności w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej.

Podstawowym celem artykułu jest przybliżenie ważniejszych regulacji prawnych w zakresie telerehabilitacji. W artykule uwzględniono też obecnie obowiązujący stan epidemii i jego wpływ na udzielanie świadczeń przez fizjoterapeutę. Telemedycyna to stosunkowo nowa forma medycyny i opieki zdrowotnej łącząca w sobie elementy telekomunikacji, informatyki oraz medycyny. Słowo „telemedycyna” pochodzi od greckiego słowa tele (na odległość) i łacińskiego mederi (leczenie). Telemedycyna od lat rozwija się w Stanach Zjednoczonych, Australii, a także Skandynawii. Za początek telemedycyny powszechnie uważa się lot pierwszego amerykańskiego astronauty Johna Glenna, w trakcie którego zdalnie monitorowano kilka jego parametrów fizjologicznych, m.in. EKG. Telemedycyna zaczyna mieć powoli coraz większe znaczenie także w polskim systemie ochrony zdrowia, czemu sprzyja w ostatnich latach zmiana prawa. W Polsce telemedycyna zaczęła się rozwijać zasadniczo dopiero w latach 90. XX w. Pierwsze udane inicjatywy w powyższej sferze to m.in. wprowadzanie dla pacjentów w Warszawie i Rzeszowie usługi w zakresie monitorowania pracy serca na odległość, tzw. tele-EKG. Ponadto coraz popularniejsze stawało się uczestnictwo w operacjach i szkoleniach w formie wideokonferencji. Obecnie w Polsce w praktyce wykorzystywane są w większym lub mniejszym stopniu niektóre rozwiązania telemedyczne, a za wiodące należy uznać rozwiązania w zakresie telekardiologii oraz teleradiologii. Telekardiologia jest najczęściej wykorzystywaną i najbardziej rozwijaną dziedziną zdalnego leczenia pacjentów w Polsce. Obejmuje ona w szczególności: profilaktykę, diagnostykę, rehabilitację, monitorowanie przez 24 godziny, konsultacje i nauczanie. W praktyce polskiego systemu ochrony zdrowia coraz powszechniej funkcjonuje też teleradiologia. Polega ona zazwyczaj na przesyłaniu przy użyciu systemów IT z jednego podmiotu leczniczego, np. szpitala, badań diagnostyki obrazowej, np. MRI, TK, celem ich opisania w innym (oddalonym geograficznie) specjalistycznym ośrodku. W rezultacie dochodzi do outsourcingu usługi (pracowni diagnostycznej).

|Telerehabilitacja jako rodzaj telemedycyny


Istnieje wiele definicji telemedycyny. Przykładowo Amerykańskie Stowarzyszenie Telemedycyny ATA definiuje, że telemedycyna jest formą wymiany informacji medycznych pomiędzy dwiema stronami, przebiegającą przy wykorzystaniu narzędzi telekomunikacyjnych, której celem jest poprawa stanu zdrowia pacjenta. Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła natomiast, że telemedycyna to świadczenie usług zdrowotnych przez wszystkich pracowników służby zdrowia korzystających z technologii informacyjno-komunikacyjnych do wymiany ważnych informacji do diagnozowania i leczenia chorób i urazów oraz zapobiegania im, badań i oceny, a także do ustawicznego kształcenia pracowników służby zdrowia w interesie rozwijania zdrowia osób fizycznych i ich społeczności, gdzie odległość jest czynnikiem krytycznym. Należy przyjąć, że telemedycyna nie powinna być postrzegana jako odrębna gałąź medycyny. Stanowi bowiem innowacyjną formę sprawowania opieki medycznej przy wykorzystaniu systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Dzięki temu każda specjalizacja medycyny może sięgać po rozwiązania telemedyczne. 
Powszechnie do usług telemedycznych zalicza się: 

  • telekonsultacje,
  • teleopiekę, 
  • telediagnostykę, 
  • telenauczanie, 
  • telezabiegi. 

Z uwagi na rodzaj świadczonych usług można wyodrębnić w szczególności:

  • telemonitoring, 
  • teleoperacje, 
  • telediagnostykę (w tym teleradiologię), 
  • telekonsultacje, 
  • telerehabilitację. 

W przepisach nie ma bezpośredniej definicji telerehabilitacji. Generalnie można przyjąć, że telerehabilitacja to usługa wspomagająca pacjenta w prowadzeniu rehabilitacji na odległość. W publikacjach na temat telerehabilitacji można znaleźć różne definicje tego pojęcia: „telerehabilitacja to zbiór infrastruktury technologicznej stworzony w celu zwiększenia dostępu do opieki rehabilitacyjnej i wydłużenia jej trwania dla osób niepełnosprawnych, szczególnie przewlekle chorych”1; „telerehabilitacja to zbiór usług rehabilitacyjnych (konsultacje, diagnozowanie, terapia) świadczonych za pośrednictwem interaktywnych technologii telekomunikacyjnych”2. Jak wynika z powyższych definicji, telerehabilitacja bezspornie wchodzi w zakres opisanej wyżej telemedycyny. W praktyce najczęściej dotyczy ona takich zagadnień, jak zdalna ocena funkcjonalna pacjentów, zarządzanie opieką pacjenta, zdalna realizacja programów rehabilitacyjnych oraz telekonsultacje i teleedukacja. Podstawowym narzędziem, za którego pośrednictwem możliwe jest stosowanie telerehabilitacji, jest internet. Posiadając komputer podłączony do internetu, kamerę internetową i odpowiednie oprogramowanie, możliwe jest przesyłanie w czasie rzeczywistym zarówno obrazu, jak i dźwięku. Tak fizjoterapeuta może prowadzić z pacjentem sesję ćwiczeniową na odległość. Fizjoterapeuci mają też do dyspozycji coraz więcej rozwiązań stworzonych z myślą o telerehabilitacji, czyli kompleksowych i wyspecjalizowanych systemów do telerehabilitacji3. Telerehabilitacja to rozwiązanie, które może być samodzielne lub uzupełniające dla klasycznej fizjoterapii. Jedną z głównych zalet telerehabilitacji jest możliwość zwiększenia natężenia i czasu trwania programów rehabilitacji. Telerehabilitacja w Polsce rozwija się najbardziej w zakresie kardiologii. Rehabilitacja kardiologiczna ma na celu nie tylko leczenie chorób serca, ale także poprawę jakości życia i kondycji pacjentów, którzy już doświadczyli incydentów kardiologicznych, m.in. zawału serca, ostrego zespołu wieńcowego, niewydolności lub zaburzeń rytmu serca.

|Podstawy prawne telemedycznego udzielania świadczeń zdrowotnych 


Telemedycyna przez wiele lat nie była uregulowana prawem, mimo że funkcjonowała w praktyce. Wskutek nowelizacji przepisów ustawowych w 2015 r. (ustawa o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw z 9 października 2015 r.) istnieją już regulacje prawne w zakresie telemedycyny umożliwiające udzielanie świadczeń zdrowotnych na odległość4. Zmiany polskiego prawa w zakresie e-zdrowia są związane m.in. z wdrożeniem prawa unijnego. W prawie polskim nie ma definicji telemedycyny. Pomimo braku definicji ustawowej należy uznać, iż ustawodawca, posługując się terminami „systemy teleinformatyczne” oraz „inne systemy łączności”, odnosi się do form komunikacji na odległość, niewymagających osobistego kontaktu między m.in. personelem medycznym a pacjentem.
Opieka zdrowotna/usługi medyczne to w nomenklaturze prawnej działalność lecznicza. Mogą ją wykonywać tylko tzw. podmioty wykonujące działalność leczniczą (czyli podmioty lecznicze i praktyki zawodowe lekarzy, pielęgniarek, położnych, fizjoterapeutów). W aktualnym stanie prawnym działalność lecznicza w Polsce może być prowadzona także na odległość. W świetle art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej działalność lecznicza polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Po nowelizacji ustawy o działalności leczniczej powyższe świadczenia mogą być udzielane także za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Działalność lecznicza może polegać również na:

  • promocji zdrowia lub
  • realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, w tym wdrażaniem nowych technologii medycznych oraz metod leczenia. 

Czynności wskazane w pkt 1 i 2 mogą być wykonywane także za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności.
System teleinformatyczny to zgodnie z definicją ustawową zespół współpracujących ze sobą urządzeń informatycznych i oprogramowania, zapewniający przetwarzanie i przechowywanie, a także wysyłanie i odbieranie danych poprzez sieci telekomunikacyjne za pomocą właściwego dla danego rodzaju sieci telekomunikacyjnego urządzenia końcowego. Telekomunikacyjne urządzenie końcowe to urządzenie telekomunikacyjne przeznaczone do podłączenia bezpośrednio lub pośrednio do zakończeń sieci. Rehabilitacja lecznicza stanowi rodzaj działalności leczniczej (świadczeń zdrowotnych) i dlatego też na podstawie ogólnych, a wyżej wskazanych przepisów zawartych w ustawie o działalności leczniczej może być prowadzona także za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. W rezultacie prawnie uzasadnione jest funkcjonowanie telerehabilitacji. Do telemedycznego udzielania świadczeń zdrowotnych odnoszą się też przepisy zawarte w ustawach dotyczących poszczególnych zawodów medycznych, tj. zawodu lekarza i lekarza dentysty oraz pielęgniarki i położnej. Przykładowo w świetle art. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, w szczególności na badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich. Lekarz może wykonywać wyżej wskazane czynności także za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Natomiast w ustawie z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 952) nie ma przepisów odnoszących się do możliwości udzielania świadczeń zdrowotnych przez fizjoterapeutę za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Należy to uznać za pewne niedopatrzenie ustawodawcy, które wymaga nowelizacji ustawy poprzez wpisanie takiej możliwości. Jednakże w obecnym stanie prawnym fizjoterapeuta może udzielać świadczeń telemedycznych (telerehabilitacji) na podstawie przepisów ogólnych – ustawy o działalności leczniczej.

|Telerehabilitacja jako świadczenie gwarantowane ze środków publicznych


Świadczeniobiorca ma prawo do rehabilitacji leczniczej jako świadczenia gwarantowanego w systemie publicznego ubezpieczenia zdrowotnego. Świadczenia gwarantowane są finansowane lub współfinansowane ze środków publicznych (przez NFZ). Świadczenia gwarantowane z rehabilitacji leczniczej są realizowane w warunkach:

  • ambulatoryjnych, 
  • domowych, 
  • ośrodka lub oddziału dziennego, które obejmują rehabilitację:
    • ogólnoustrojową, w tym dla określonych grup pacjentów,
    • dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego,
    • osób z dysfunkcją narządu słuchu i mowy,
    • osób z dysfunkcją narządu wzroku,
    • kardiologiczną lub kardiologiczną telerehabilitację hybrydową,
    • pulmonologiczną z wykorzystaniem metod subterraneoterapii,
  • stacjonarnych, które obejmują rehabilitację:
    • ogólnoustrojową,
    • neurologiczną,
    • pulmonologiczną,
    • kardiologiczną lub kardiologiczną telerehabilitację hybrydową.

W rezultacie do świadczeń gwarantowanych świadczeniobiorcom w zakresie telerehabilitacji należy kardiologiczna telerehabilitacja hybrydowa. Może być ona realizowana w ramach ośrodka lub oddziału dziennego oraz w warunkach stacjonarnych. Przykładowo świadczenie kardiologiczna telerehabilitacja hybrydowa w warunkach ośrodka dziennego jest dwuetapową formą realizacji rehabilitacji kardiologicznej, która obejmuje:

  • I fazę w warunkach ośrodka lub oddziału dziennego trwającą pięć dni i obejmującą:
    • ocenę stanu klinicznego i optymalizację farmakoterapii (badanie lekarskie, uzupełnienie badań laboratoryjnych, EKG, echo serca),
    • ocen...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy