Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

30 lipca 2018

NR 95 (Czerwiec 2018)

Terapia próżniowa w tradycyjnej medycynie chińskiej

0 382

W niniejszym artykule omówiono główne założenia związane z wykorzystywaniem baniek próżniowych i ogniowych w terapii. Zostaną opisane wskazania, przeciwwskazania i oczekiwane rezultaty po zastosowaniu tych technik. Dowiecie się Państwo, jak postawić bańki oraz na jakie elementy należy zwrócić szczególną uwagę.

Wtradycyjnej medycynie chińskiej poza często używanymi akupunkturą i ziołolecznictwem korzysta się również z baniek. Wpływają one na pacjenta rozluźniająco i są dla niego przyjemnym doświadczeniem. Pierwsze pisma (A handbook of prescriptions for emergencies) opisujące stawianie baniek zostały opracowane przez taoistę Ge Hong i datuje się je na 300 r. n.e. We wcześniejszych pismach, datowanych na 1000 r. p.n.e., zaleca się stawianie baniek w chorobach płuc. Zarówno w kulturze wschodniej, jak i zachodniej bańki wywodzą się z praktyk, w których wierzono, że choroba może zostać wyciągnięta przez skórę.

W roku 1950 stawianie baniek zostało uznane za oficjalną metodę terapeutyczną w Chinach i zaczęto wykorzystywać je w szpitalach. W czasie późniejszym na Zachodzie pojawiło się wiele głosów krytykujących tę metodę. W ostatnich latach stawianie baniek ponownie zyskuje na popularności, w szczególności jako zabieg uzupełniający, wykorzystywany przez masażystów oraz fizjoterapeutów celem redukcji bólu mięśni.

Czym są bańki chińskie?

Jest to termin używany do określenia technik z użyciem małych szklanych baniek lub słoiczków bambusowych jako narzędzi, w których wytwarzane jest podciśnienie. Może ono zostać utworzone przez umieszczenie bańki nad płomieniem albo przez mechaniczne pompowanie. Bańki są stawiane bezpośrednio na skórze, aby przełamać lokalny zastój w danym obszarze poprzez doprowadzenie krwi i limfy do rejonu objętego problemem. Bańkę zazwyczaj zostawia się na skórze na 5–20 min.

Terapia próżniowa wpływa korzystnie na krążenie krwi, limfy i płynu śródmiąższowego. Powoduje miejscowe, odruchowe rozszerzenie naczyń krwionośnych i limfatycznych, a tym samym lepszy dowóz tlenu oraz mediatorów przeciwbólowych i przeciwzapalnych. 

Z punktu widzenia medycyny chińskiej podciśnienie powoduje mocny ruch Qi i krwi. Dodatkowo dochodzi do otwarcia porów skóry, a tym samym do możliwości wyprowadzenia złej Qi z ciała pacjenta. Według medycyny chińskiej bańki próżniowe są dobrą terapią w chorobach, w których patogen lokalizuje się na poziomie Wei Qi (energii obronnej organizmu), czyli dotyczy skóry, mięśni lub świeżej infekcji. Obecnie wiadomo, że terapia próżniowa wpływa korzystnie na krążenie krwi, limfy i płynu śródmiąższowego. Powoduje miejscowe, odruchowe rozszerzenie naczyń krwionośnych i limfatycznych, a tym samym lepszy dowóz tlenu oraz mediatorów przeciwbólowych i przeciwzapalnych. W miejscu przystawiania baniek dochodzi do przekrwienia i wynaczynienia krwi, przez co po zabiegu pozostają siniaki, które następnie są resorbowane. Dochodzi do lokalnego pobudzenia odporności oraz migracji i aktywacji fagocytów i innych komórek układu odpornościowego.

Myśl przewodnia terapii próżniowej

Jedno z najbardziej znanych zdań z chińskich tekstów źródłowych brzmi: „Tam, gdzie jest zastój, mamy ból. Tam, gdzie jest ból, mamy zastój”. Oznacza to, że jedno nie może istnieć bez drugiego, a usunięcie czy też poruszenie zastoju pozwoli pozbyć się bólu. Zastój dotyczy chińskiego pojęcia Qi, a na poziomie fizycznym chodzi o płyny ciała: limfę, śluz i krew. Uważa się, że energia Qi jest zakorzeniona w materii, w tym w płynach ciała. W medycynie chińskiej zastoje są poruszane poprzez wykonywanie akupunktury oraz manualnych manipulacji z przyrządami lub bez nich, a także przez dobór odpowiednich ziół i ćwiczenia fizyczne. Z tego powodu jednocześnie z terapią bańkami często wykonuje się zabieg akupunktury i przekazuje zalecenia odnośnie do ćwiczeń, które pacjent powinien wykonywać.

Istnieją dwa sposoby przystawiania baniek: nieruchomo lub celem wykonania masażu. Bańki nieruchome można przystawiać w dowolnym miejscu, ale często robi się to na wybranych punktach akupunkturowych lub wzdłuż przebiegu meridianów. Masaż również można wykonywać wzdłuż przebiegu meridianów lub traktować go jako manipulację lokalną. Adepci medycyny chińskiej widzą masaż meridianowy jako sposób na otwarcie meridianów, czyli kanałów, którymi płynie energia Qi. To przywraca jej prawidłowy przepływ i pozwala ją ukierunkować, wybierając ruch przeciwny do kierunku meridianu lub zgodnie z nim oraz dodając odpowiednie punkty akupunkturowe. 

Terapia próżniowa to jeden z najlepszych sposobów wpływania na głębsze struktury. Należy zauważyć, że jest niejako odwróceniem masażu, w trakcie którego wywiera się na ciało dodatkowy nacisk. Podczas stawiania baniek działanie jest przeciwne – „unosi się” tkanki, wykorzystując podciśnienie.

Korzyści ze stosowania baniek obejmują różne narządy i układy. Bańki wpływają na mięśnie, zwiększając miejscowy przepływ krwi i limfy. Pomagają pozbyć się skurczów lub znacznie zmniejszyć ich częstotliwość. Można je stosować przy postępujących zanikach mięśniowych oraz u osób rehabilitowanych. Ponadto są często stosowane profilaktycznie u sportowców. Równie często wykorzystuje się bańki przy infekcjach i chorobach układu oddechowego. Bańki postawione na punktach Bl-12 pozwalają pozbyć się przeziębienia na samym jego początku, a jeśli przystawi się je nad całym obszarem płuc, zwiększy się odporność pacjenta w walce z zapaleniem oskrzeli czy płuc. Terapia próżniowa twarzy, wykonywana jako element kosmetologii chińskiej, poprzez poprawę ukrwienia i odżywienia skóry poprawia jej koloryt, a także pomaga w walce z trądzikiem oraz doskonale wspomaga terapie przeciwzmarszczkowe. Możliwe jest też stawianie baniek na brzuchu – to pomaga regulować pracę jelit, dając w efekcie lepszy apetyt, metabolizm i niwelując problemy z zaparciami.

Stawianie baniek – aspekty praktyczne

Rozpoczynając przygodę z bańkami, trzeba podjąć decyzję, jakie bańki stawiać. Najważniejsze jest określenie, czy mają to być bańki ogniowe, czy próżniowe. 

Bańki próżniowe są bezpieczniejsze, szczególnie dla osób początkujących. Nie stwarzają ryzyka oparzenia pacjenta ani podpalenia przedmiotów w otoczeniu. Nie wymagają użycia dodatkowych materiałów, takich jak wata czy 96-proc. alkohol, nie potrzebują też źródła ognia. Są przyjazne dla dzieci, gdyż łatwiej w nich regulować siłę podciśnienia. I na koniec dla tych, którzy leczą też siebie – bańki próżniowe łatwiej jest przystawić sobie samemu. Jakie są ich wady? Na pewno zestaw próżniowy jest droższy, więc jego kupno to większy jednorazowy wydatek. Ponadto w przypadku zniszczenia którejś z baniek nie możemy dokupić nowej w jej miejsce.

Bezogniową alternatywą są też bańki silikonowe, które występują w różnych kolorach, kształtach i rozmiarach. Podciśnienie jest w nich zazwyczaj znacznie mniejsze, przez co łatwiej jest je przesuwać i praktycznie nie pozostawiają śladów. Stosuje się je tam, gdzie nie można przystawiać baniek ogniowych, np. w obszarze twarzy. Używa się ich głównie do wykonywania masaży.

Mimo licznych zalet i większego bezpieczeństwa zestawów próżniowych większość osób woli metodę tradycyjną i nie rezygnuje z baniek ogniowych. Najpopularniejsze są tu oczywiście bańki szklane. 

Procedura przystawiania baniek szklanych

Procedura przystawiania baniek szklanych zaczyna się od przemycia skóry pacjenta w miejscach, gdzie będą one umieszczone. Następnie należy natłuścić ten obszar, najlepiej naturalnym olejem lub oliwą. Używane bańki powinny być czyste (należy je dezynfekować po każdym pacjencie) i ogrzane do ok. 40ºC, co można zrobić, zanurzając je w gorącej wodzie. Uwaga! Baniek nie wolno gotować, ponieważ mogą pęknąć! 

Warto zadbać o temperaturę pomieszczenia, w którym będą wykonywane zabiegi – optymalne będzie 22–25ºC. 

Aby wytworzyć podciśnienie, podpala się wacik nasączony 96% alkoholem i wypala się powietrze z bańki, na krótko podnosząc do niej płonący wacik umocowany np. na długiej pęsecie. Uwaga! Ogień nigdy nie powinien znajdować się nad ciałem pacjenta, nie wolno się też z nim przemieszczać. W ręce wiodącej trzyma się bańkę, aby szybko i precyzyjnie ją postawić, a ogień w tej, którą terapeuta włada mniej sprawnie. Paradoksalnie to operowanie bańką, a nie ogniem jest trudniejsze. 

Pacjentów z przystawionymi bańkami należy przykryć kocem lub dowolnym okryciem, nawet w lecie. Podczas stawiania baniek pory są otwarte, a ciało rozgrzane, więc łatwo o przewianie lub przeziębienie się. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z chorobami infekcyjnymi układu oddechowego, którym bańki przystawia się na plecach, np. by wspomóc leczenie zapalenia oskrzeli czy płuc. Terapia takich osób powinna odbywać się w warunkach domowych lub muszą ubrać się ciepło, wychodząc z gabinetu na zewnątrz. 

Po zakończeniu zabiegu plecy pacjenta należy przetrzeć, pozbywając się nadmiaru oleju. Jeśli pojawiły się pęcherze surowicze, nie należy ich przekłuwać.

Oprócz transparentnych szklanych baniek dostępne są też bańki bambusowe, nieprzezroczyste. Są łagodniejsze, gdyż nie dają aż tak silnego podciśnienia. Ich dużym minusem jest to, że nie wiadomo, jaki jest kolor przekrwionej skóry pod bańkami, i można nie zareagować na czas, gdy trzeba je będzie zdjąć. Z tego powodu w Europie są one rzadko stosowane, ale cieszą się olbrzymią popularnością w krajach azjatyckich. 

Istnieją też bańki metalowe i wydrążone rogi bawole – oba rodzaje są w Polsce niespotykane.

Kolejną decyzją, jaką należy podjąć, jest liczba i rozmiar baniek. Zależy to od wielkości i wieku pacjenta. U osób młodszych używa się mniejszej liczby baniek i powinny być one mniejsze. To samo dotyczy osób drobnych lub osłabionych długotrwałą chorobą. Bańki stawiane osobom starszym też powinny być delikatniejsze. Należy pamiętać, że im większa bańka, tym w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy