Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

19 marca 2021

NR 124 (Marzec 2021)

Rwa udowa – kompleksowe działanie fizjoterapeutyczne

0 234

Rwa udowa jest schorzeniem, które trzeba w miarę możliwości szybko, a przede wszystkim sprawnie leczyć. W dzisiejszych czasach istnieje wiele metod skutecznego leczenia. Bardzo ważne w tym względzie jest zastosowanie odpowiedniej kompleksowej fizjoterapii, która w perspektywie czasu zniesie niepokojące dolegliwości. Po zastosowaniu odpowiedniego postępowania medycznego należy stosować się również do odpowiednich wskazówek profilaktycznych, aby w niedalekiej przyszłości uniknąć wystąpienia opisywanego schorzenia.

Organizm człowieka składa się z wielu bardzo ważnych układów. Zalicza się do nich m.in.:

POLECAMY

  • układ pokarmowy,
  • układ oddechowy,
  • układ moczowo-płciowy,
  • układ mięśniowy,
  • układ kostny,
  • układ nerwowy.

Właściwa oraz odpowiednia ich praca w znacznym stopniu zapewnia bezproblemowe wykonywanie różnorodnych czynności życiowych. Jednym z ważniejszych układów zapewniających właściwą homeostazę, czyli równowagę wewnętrzną organizmu, jest układ nerwowy. Omawiana struktura jest zbudowana z tkanki nerwowej, w której wyróżnia się dwa rodzaje komórek: 

  • nerwowe – zdolne do precyzyjnego oraz szybkiego przekazywania impulsu nerwowego,
  • glejowe – pełniące odpowiedzialne funkcje nierozerwalnie związane z odżywianiem i osłoną komórek nerwowych.

Komórka nerwowa (neuron) zbudowana jest z:

  • ciała komórki (wraz z cytoplazmą, jądrem),
  • dendrytów – są to krótkie wypustki,
  • neurytu (aksonu) – wzdłuż neurytu występuje podwójna osłonka utworzona z komórek glejowych: wewnętrzna (mielinowa) i zewnętrzna.

Pod względem anatomicznym układ nerwowy dzieli się na:

  • ośrodkowy – w skład którego wchodzi:
  • mózgowie,
  • rdzeń kręgowy,
  • obwodowy – w skład którego wchodzą:
  • nerwy czaszkowe,
  • nerwy rdzeniowe.

Pod względem czynnościowym układ nerwowy dzieli się na:

  • somatyczny – jest to część układu nerwowego, która odbiera bodźce pochodzące ze środowiska zewnętrznego i sprawnie na nie reaguje, 
  • autonomiczny – jest to część układu nerwowego, która nie tylko odbiera bodźce z wnętrza organizmu i na nie reaguje, ale również sprawnie reguluje pracę narządów wewnętrznych. Procesy te odbywają się niezależnie od woli człowieka.

Do głównych funkcji układu nerwowego zalicza się m.in.:

  • bezpośrednie uczestnictwo w ścisłym przepływie informacji,
  • analizę i weryfikację sygnałów dobiegających ze środowiska zewnętrznego,
  • odbieranie informacji z narządów wewnętrznych,
  • zapewnienie stałej kontroli organizmu w komunikacji ze środowiskiem zewnętrznym,
  • przewodzenie poszczególnych impulsów do narządów wykonawczych, np. mięśni,
  • zapewnienie wewnętrznej równowagi.

Splot lędźwiowy

Splot lędźwiowy tworzą wszystkie włókna gałęzi brzusznych trzech głównych nerwów lędźwiowych oraz większość włókien gałęzi brzusznej czwartego nerwu lędźwiowego (L1–L4); ponadto gałąź pierwszego nerwu lędźwiowego otrzymuje włókna od nerwu podżebrowego (Th12). Wyżej wymienione gałęzie (Th12–L4) splatają się ze sobą za pomocą krótkich połączeń, czyli pętli. Splot lędźwiowy leży przed wyrostkami żebrowymi kręgów lędźwiowych, między częścią powierzchowną a głęboką mięśnia lędźwiowego większego; jest on całkowicie ukryty w brzuścu mięśnia i w nim też rozpoczynają się wszystkie nerwy splotu, zarówno krótkie, jak i długie. Nerwy długie w różnych miejscach wychodzą z mięśnia lędźwiowego większego, a mianowicie:

  • Nerw biodrowo-podbrzuszny – odchodzi od pierwszej pętli splotu lędźwiowego, łączącej część dolną nerwu podżebrowego (Th12) z gałęzią brzuszną pierwszego nerwu lędźwiowego (L1). Przebieg i rodzaj podziału tego nerwu przypomina nerwy międzyżebrowe. Jest to nerw mieszany: jego obszar unerwienia obejmuje jeszcze przeważnie powłoki brzuszne, zaopatruje on bowiem ruchowo dolne części przednich mięśni brzucha oraz czuciowo głównie skórę okolicy łonowej.
  • Nerw biodrowo-pachwinowy – jest nieco cieńszy od poprzedniego; odchodzi od tej samej pętli splotu lędźwiowego co nerw poprzedni i zawiera włókna gałęzi brzusznej pierwszego nerwu lędźwiowego (L1); jest nerwem mieszanym przypominającym pod wieloma względami nerw biodrowo-podbrzuszny. Zaopatruje on ruchowo dolne odcinki przednich mięśni brzucha; gałęzie czuciowe oddaje do skóry narządów płciowych zewnętrznych, natomiast do uda wysyła tylko drobne gałązki skórne.
  • Nerw skórny boczny uda – odchodzi od pętli splotu lędźwiowego, łączącej drugi i trzeci nerw lędźwiowy (L2, L3). Jest to nerw wyłącznie czuciowy, zaopatruje skórę bocznej powierzchni uda. W przebiegu nerwu wyróżnia się odcinek: 
  • lędźwiowy,
  • pachwinowy,
  • udowy.
  • Nerw płciowo-udowy – jest niemal wyłącznie nerwem czuciowym, który zawiera nieliczne tylko włókna ruchowe. Odchodzi od drugiej pętli splotu lędźwiowego i prowadzi włókna gałęzi brzusznych pierwszego i drugiego nerwu lędźwiowego (L1, L2).
  • Nerw zasłonowy – jest nerwem mieszanym, który zaopatruje grupę przyśrodkową mięśni uda (przywodziciele) oraz skórę na jego przyśrodkowej powierzchni. Od splotu lędźwiowego odchodzi on w obrębie mięśnia lędźwiowego większego dwoma korzeniami: górnym i dolnym; pierwszy tworzy włókna drugiego i trzeciego nerwu lędźwiowego (L2, L3), drugi – włókna nerwu czwartego (L4). Pień nerwu zasłonowego, choć dużo cieńszy od nerwu udowego, jest dość znacznej grubości – ma średnicę ok. 3 mm.
  • Nerw udowy [1].

Jak widać, splot lędźwiowy oraz odchodzące od niego nerwy są ściśle związane z mięśniem lędźwiowym większym. Razem z nerwami pokrywa go stosunkowo gruba powięź biodrowa oraz otrzewna ścienna. Od splotu lędźwiowego odchodzą gałęzie:

  • Krótkie, czyli mięśniowe – odchodzą one bezpośrednio z korzeni splotu. Są przeznaczone dla mięśni znajdujących się w najbliższym sąsiedztwie, a mianowicie dla:
  • mięśni międzypoprzecznych bocznych (L1–L4),
  • mięśnia czworobocznego lędźwi (Th12, L1–L4),
  • mięśnia lędźwiowego większego (L2–L4),
  • mięśnia lędźwiowego mniejszego (L1).
  • Długie – sześć gałęzi długich splotu lędźwiowego można podzielić na dwie grupy:
  • górną – stanowią ją trzy nerwy, które ruchowo zaopatrują dolne odcinki mięśni brzucha, czuciowo zaś skórę nad obręczą kończyny dolnej. Do tej grupy należą:
    – nerw biodrowo-podbrzuszny,
    – nerw biodrowo-pachwinowy,
    – nerw płciowo-udowy,
  • dolną – stanowią ją trzy nerwy, które kierują się do części wolnej kończyny dolnej. Do tej grupy należą:
    – nerw skórny boczny uda,
    – nerw udowy,
    – nerw zasłonowy [1].

Nerw udowy

Nerw udowy powstaje między powierzchowną a głęboką warstwą mięśnia lędźwiowego większego. Tworzą go przeważnie trzy korzenie nerwowe splotu lędźwiowego pochodzące z gałęzi brzusznych drugiego, trzeciego i czwartego nerwu lędźwiowego (L2, L3, L4); najwięcej włókien dostarczają mu korzenie trzeci i czwarty. Niekiedy występuje czwarty korzeń krańcowy, który pochodzi z gałęzi brzusznej albo pierwszego (L1), albo piątego (L5) nerwu lędźwiowego. Korzenie kierują się zbieżnie do dołu i bocznie, a na wysokości wyrostka żebrowego piątego kręgu lędźwiowego mniej więcej 3 cm do boku od bocznej powierzchni trzonu tego kręgu łączą się w pień nerwu udowego. Nerw udowy jest najsilniejszym nerwem splotu lędźwiowego, grubości 5–7 mm; ma on na ogół przekrój owalny, spłaszczony w wymiarze przednio-tylnym. Jest to nerw mieszany i zaopatruje głównie mięśnie prostowniki uda oraz skórę przedniej i przyśrodkowej powierzchni uda i podudzia [1].

Przebieg i położenie

Nerw udowy jest nerwem przemiedniczym; kieruje się on ku dołowi, do przodu i bocznie. Jego początkowa część lędźwiowa leży na mięśniu lędźwiowym większym, całkowicie w nim ukryta. W odcinku lędźwiowym przyśrodkowo od nerwu udowego położonego w mięśniu lędźwiowym większym również w tym miejscu ukryte leżą nerwy: płciowo-udowy, zasłonowy oraz zasłonowy dodatkowy (jeżeli występuje); bocznie od nerwu udowego biegnie nerw skórny boczny uda. 
Następna część – biodrowa – układa się w bruździe między mięśniem biodrowym a lędźwiowym większym; w tym odcinku nerw jest częściowo widoczny. W odcinku biodrowym nerw udowy opuszcza boczny brzeg mięśnia lędźwiowego większego i przebiega teraz w bruździe między nim a mięśniem biodrowym, przykryty przez powięź biodrową. Mięsień lędźwiowy oddziela nerw od leżących przyśrodkowo naczyń biodrowych zewnętrznych. Po stronie prawej nerw udowy leży do tyłu, od dolnej części jelita ślepego, wyrostka robaczkowego i końcowego odcinka jelita krętego; stosunki te tłumaczą niekiedy nerwobóle nerwu udowego w guzach tych narządów. Po stronie lewej nerw leży do tyłu od okrężnicy zstępującej, a zwłaszcza okrężnicy esowatej. W pobliżu więzadła pachwinowego nerw udowy krzyżuje od tyłu naczynia głębokie okalające biodro oraz zbliża się coraz bardziej do tętnicy biodrowej zewnętrznej, od której na wysokości tego więzadła oddziela go już tylko grube pasmo powięzi – łuk biodrowo-łonowy. 
Trzeci odcinek pnia nerwu położony w rozstępie mięśni tworzy część pachwinową. W odcinku pachwinowym nerw udowy wraz z mięśniem biodrowo-lędźwiowym przechodzi przez rozstęp mięśni. Leży tu on po przyśrodkowej stronie tego mięśnia, bocznie od tętnicy udowej położonej w rozstępie naczyń i oddzielonej od nerwu łukiem biodrowo-łonowym. W ostatniej części udowej rozpada się na poszczególne gałęzie końcowe. 
W odcinku udowym, nieco poniżej więzadła pachwinowego, nerw dzieli się na gałęzie końcowe; niekiedy podział ten występuje w odcinku pachwinowym, wówczas odcinek udowy nie występuje [1].

Gałęzie

Od pnia nerwu udowego odchodzi kilka gałęzi bocznych, a następnie gałęzie końcowe, które układają się zazwyczaj w dwie warstwy – powierzchowną i głęboką; gałęzie warstwy powierzchownej są przeważnie czuciowe, głębokiej zaś ruchowe. Od pnia nerwu udowego odchodzą gałęzie w następującej kolejności:

  • Gałęzie mięśniowe bliższe – w liczbie od trzech do pięciu odchodzą od nerwu udowego jako gałęzie boczne w jego odcinkach lędźwiowym i udowym i dochodzą do mięśnia biodrowego i mięśnia lędźwiowego większego. Gałąź dla mięśnia lędźwiowego jest przeważnie długa oraz cienka i wnika do tylnej powierzchni tego mięśnia. Gałęzie dla mięśnia biodrowego są krótkie; oddzielają się z bocznego obwodu pnia nerwu i wstępują do przedniej powierzchni mięśnia.
  • Gałęzie stawowe – kierują się do przedniej powierzchni stawu biodrowego; nie zawsze rozpoczynają się samodzielnie, niekiedy odchodzą od gałęzi mięśniowych dla mięśnia grzebieniowego czy mięśnia prostego uda lub głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego.
  • Gałąź do mięśnia grzebieniowego – jest to cienki nerw odchodzący od pnia nerwu udowego powyżej lub poniżej więzadła pachwinowego; kieruje się on skośnie do dołu i przyśrodkowo, krzyżuje od tyłu naczynia udowe i dzieli się na dwie lub trzy gałęzie, które wnikają do przedniej powierzchni mięśnia. Gałąź ta nie jest wyłącznie ruchowa, zawiera bowiem również włókna czuciowe do stawu biodrowego oraz włókna naczyniowe do naczyń biodrowych zewnętrznych i początkowego odcinka naczyń udowych.
  • Gałęzie naczyniowe – są one zmienne co do liczby i miejsca odejścia. Jedna z nich – nerw własny tętnicy udowej – odchodzi w odcinku biodrowym nerwu udowego; jest to cienka i długa gałązka, która przechodzi przez mięsień lędźwiowy większy, a na wysokości rozstępu naczyń przenika przez pochewkę naczyń udowych i dalej towarzyszy tętnicy udowej aż do rozworu ścięgnistego przywodzicieli. Oprócz tętnicy udowej nerw ten oddaje gałązki do tętnicy głębokiej uda oraz do okostnej przedniej powierzchni kości udowej i przez otwór odżywczy do jamy szpikowej. Inne gałęzie naczyniowe (dwie–trzy) odchodzą od końcowego odcinka pnia nerwu udowego; są one krótkie oraz bardzo cienkie i docierają do górnej części tętnicy udowej. Często odchodzą od grupy przyśrodkowej gałęzi skórnych przednich.
  • Gałęzie skórne przednie – odchodzą one w liczbie od trzech do pięciu od powierzchownej warstwy końcowych gałęzi nerwu udowego i zaopatrują większą część przednio-przyśrodkowej powierzchni skóry uda. Występują w dwóch grupach – bocznej i przyśrodkowej:
  • gałęzie boczne – przebijają mięsień krawiecki albo powięź szeroką przyśrodkowo od niego i w tkance podskórnej kierują się ku dołowi aż do kolana, oddając po drodze gałązki do przedniej powierzchni uda;
  • gałązki przyśrodkowe – przebiegają pod powięzią szeroką wzdłuż mięśnia krawieckiego i ku tyłowi od niego i albo przebijają ten mięsień w jego dalszym odcinku, albo przechodzą przez powięź szeroką na różnej wysokości, jednak przeważnie niżej niż poprzednie. Dochodzą one do przednio-przyśrodkowej powierzchni uda, przy czym jedna z tych gałęzi, leżąca najbardziej przyśrodkowo, zwana nerwem udowo-goleniowym mniejszym lub nerwem udowo-goleniowym dodatkowym, biegnie skośnie do dołu przez tętnicę udową, oddaje gałąź skórną towarzyszącej żyle odpiszczelowej, przebija powięź szeroką w okolicy wejścia do kanału przywodzicieli i łączy się tutaj z gałęzią skórną nerwu zasłonowego oraz nerwem udowo-goleniowym;
  • gałęzie naczyniowe – od grupy przyśrodkowej gałęzi skórnych przednich nerwu udowego odchodzą również gałęzie naczyniowe. Są to cienkie gałązki, zmienne co do liczby (od dwóch do czterech). Jedna z nich, odchodząca najwyżej, rozdziela się widełkowato na dwie części: dla tętnicy udowej i tętnicy głębokiej uda; inna towarzyszy tętnicy głębokiej uda i wraz z jej gałęziami odżywczymi dociera do jamy szpikowej kości udowej.
  • Gałęzie do mięśnia krawieckiego – przeważnie dwie, rzadziej trzy gałęzie odchodzące wraz z poprzednimi od warstwy powierzchownej końcowych gałęzi nerwu udowego zaopatrują górną i środkową część mięśnia krawieckiego. Gałąź górna, krótka, przebija mięsień krawiecki wysoko na poziomie trójkąta udowego; wchodzi ona do brzegu przyśrodkowego lub do powierzchni tylnej tego mięśnia i dzieli się na dwie lub trzy gałązki kierujące się ku górze, w stronę przyczepu początkowego, i ku dołowi. Gałązka dolna, silniejsza i dłuższa, dochodzi do środkowej części mięśnia krawieckiego.
  • Gałęzie mięśniowe dalsze – stanowią grupę boczną warstwy głębokiej gałęzi końcowych nerwu udowego. Gałęzie te krzyżują naczynia boczne okalające udo lub ich gałęzie i zaopatrują poszczególne części mięśnia czworogłowego uda oraz dalszą część mięśnia krawieckiego, oddając do każdego mięśnia co najmniej jedną gałąź. Odchodzą one w następującej kolejności:
  • gałąź do mięśnia prostego uda biegnie najbardziej powierzchownie i wnika do powierzchni tylnej górnego odcinka tego mięśnia; najczęściej dzieli się na trzy gałązki dla górnej, środkowej i dolnej jego części. Oddaje również gałązkę stawową do przedniej powierzchni stawu biodrowego,
  • gałąź do głowy bocznej mięśnia czworogłowego jest dłuższa od poprzedniej. Biegnie na tylnej powierzchni mięśnia prostego uda skośnie do dołu i boku i wchodzi do przyśrodkowego brzegu głowy bocznej. Dzieli się przeważnie na dwie gałązki dla górnej i dolnej części mięśnia. Od gałązki górnej odchodzi mała gałązka do stawu biodrowego,
  • gałązka do głowy pośredniej mięśnia czworogłowego, długa i cienka, wnika do powierzchni przedniej tego mięśnia; część włókien kieruje się w głąb i dociera do mięśnia stawowego kolana, oddając również gałązkę do stawu kolanowego,
  • gałąź do głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego biegnie ku dołowi najgłębiej ze wszystkich gałęzi mięśniowych z boku i do przodu od pochewki naczyń udowych oraz nerwu udowo-goleniowego. Przylega ona do powierzchni przyśrodkowej tego mięśnia i wnika do niego mniej więcej w połowie długości uda,
  • gałąź do dolnego odcinka mięśnia krawieckiego.
  • Nerw udowo-goleniowy – jest to przyśrodkowa gałąź warstwy głębokiej końcowych gałęzi nerwu udowego i zarazem najdłuższa jego gałąź skórna. Nerw ten zaopatruje powierzchnię przednio-przyśrodkową kolana oraz goleni aż do brzegu przyśrodkowego stopy. W przebiegu nerwu udowo-goleniowego można rozróżnić dwa odcinki: 
  • udowy – w odcinku udowym nerw przebiega do tyłu od mięśnia krawieckiego. Początkowo leży on bocznie od tętnicy udowej, biegnąc wzdłuż niej ku dołowi, i krzyżuje od przodu tętnicę boczną okalającą udo, następnie kieruje się bardziej przyśrodkowo, przechodzi skośnie przez tętnicę udową i układa się na jej przednio-przyśrodkowym obwodzie. W dalszym przebiegu wraz z naczyniami udowymi nerw udowo-goleniowy przez otwór górny wstępuje do kanału przywodzicieli; 4–5 cm poniżej tego otworu przebija przednią ścianę kanału i towarzysząc tętnicy zstępującej kolana, układa się w bruździe między przywodzicielem wielkim a przyśrodkową głową mięśnia czworogłowego, przykryty mięśniem krawieckim i powięzią szeroką. Po wyjściu spod mięśnia krawieckiego nerw przebiega do tyłu od kłykcia przyśrodkowego kości udowej i zbliża się do żyły odpiszczelowej. W odcinku udowym nerw udowo-goleniowy oddaje cztery gałęzie:
    – gałąź skórną do przyśrodkowej powierzchni dolnej części uda,
    – gałąź stawową do przyśrodkowej powierzchni stawu kolanowego,
    – gałęzie naczyniowe (dwie–trzy) dochodzące do dolnego odcinka tętnicy udowej i początkowego tętnicy podkolanowej,
    – gałąź podrzepkową,
  • goleniowy – w odcinku goleniowym nerw udowo-goleniowy przebija powięź goleni na wysokości guzowatości piszczeli i wraz z żyłą odpiszczelową biegnie nadpowięziowo na przyśrodkowej powierzchni podudzia; zazwyczaj leży on ku tyłowi od żyły odpiszczelowej, rzadziej przyśrodkowo do niej. W dolnym odcinku podudzia nerw udowo-goleniowy zwraca się nieco do przodu, przechodzi do przodu od kostki przyśrodkowej i kieruje się w stronę przyśrodkowego brzegu stopy. W odcinku goleniowym nerw udowo-goleniowy oddaje:
    – gałęzie skórne przyśrodkowe goleni – odchodzą one od pnia nerwu udowo-goleniowego do przodu i tyłu i zaopatrują przednio-przyśrodkową powierzchnię podudzia [1].

Zespolenia

Nerw udowy ma liczne połączenia z sąsiednimi nerwami:

  • na udzie:
  • z nerwem płciowo-udowym za pomocą gałęzi skórnych przednich nerwu udowego i gałęzi udowej nerwu płciowo-udowego,
  • z nerwem skórnym bocznym uda za pośrednictwem gałęzi skórnych obu tych nerwów,
  • z nerwem zasłonowym – w okolicy ściany przedniej kanału przywodzicieli może występować:
    – zespolenie za pośrednictwem nerwu udowo-goleniowego i gałęzi skórnej nerwu zasłonowego,
    – za pomocą nerwu udowo-goleniowego mniejszego z gałęzią skórną nerwu zasłonowego,
  • z nerwem skórnym tylnym uda ze splotu krzyżowego łączą się gałęzie skórne przednie nerwu udowego na przyśrodkowej powierzchni uda,
  • na goleni:
  • z nerwem skórnym przyśrodkowym łydki (od nerwu piszczelowego) zespalają się gałęzie skórne przyśrodkowe goleni (od nerwu udowo-goleniowego),
  • z nerwem skórnym grzbietowym przyśrodkowym (gałęzią nerwu strzałkowego powierzchownego) łączy się nerw udowo-goleniowy w okolicy brzegu przyśrodkowego stopy lub u podstawy palucha [1].

Niezależnie od powyższych zespoleń z innymi nerwami splotu lędźwiowo-krzyżowego nerw udowy tworzy liczne własne zespolenia; łączą się więc z sobą zarówno jego gałęzie skórne na udzie i w okolicy kolana, jak i gałęzie naczyniowe oplatające tętnicę udową i jej odgałęzienia [1].

Odmiany

  • Nieraz występuje nerw udowy dodatkowy. Jest to cienki nerw splotu lędźwiowego, stanowiący wysoko odchodzącą gałąź skórną przednią nerwu udowego. Pochodzi on od gałęzi brzusznej drugiego i trzeciego nerwu lędźwiowego (L2, L3). Początkowo towarzyszy nerwowi udowemu, przechodzi z nim przez rozwór mięśnia na udo i tutaj oddala się od niego. Następnie przedostaje się przez blaszkę powierzchowną powięzi szerokiej w okolicy rozworu odpiszczelowego i dwiema lub trzema gałęziami skórnymi zaopatruje powierzchnię przednią górnej części uda.
  • Czasem nerw udowo-goleniowy nie ma odcinka goleniowego i kończy się w okolicy kolana. Do pola skórnego, które zwykle zaopatruje na goleni, dochodzi wtedy gałąź skórna nerwu piszczelowego, która go zastępuje [1].

Unaczynienie

Unaczynienie:

  • w odcinkach lędźwiowym i biodrowym do pnia nerwu udowego od strony przyśrodkowej dochodzą dwie tętniczki: 
  • jedna od tętnicy biodrowej wspólnej,
  • druga od tętnicy biodrowej zewnętrznej.

Przenikają one przez mięsień lędźwiowy większy i po dotarciu do nerwu oddają gałązki wzdłuż niego ku górze i ku dołowi. Dodatkowe tętniczki otrzymuje również nerw od czwartej tętnicy lędźwiowej i od tętnicy biodrowo-lędźwiowej, 

  • w odcinkach pachwinowym i udowym do nerwu dochodzi gałązka tętnicy udowej i tętnicy głębokiej uda [1].

Obszar unerwienia

Obszar unerwienia:

  • Gałęzie mięśniowe zaopatrują:
  • mięsień lędźwiowy większy,
  • mięsień biodrowy,
  • mięsień łonowy,
  • mięsień krawiecki,
  • cały mięsień czworogłowy uda.
  • Gałęzie skórne unerwiają obszar, który rozpoczyna się na udzie kilka centymetrów poniżej bruzdy pachwinowej i obejmuje przednią i przyśrodkową powierzchnię uda; na goleni powierzchnię przednio-przyśrodkową goleni oraz przyśrodkowy brzeg stopy, niekiedy aż do palucha.
  • Gałęzie okostnowe i stawowe zaopatrują kość udową oraz przednio-przyśrodkową część stawu biodrowego, kolanowego oraz część stawu skokowo-goleniowego.
  • Gałęzie naczyniowe unerwiają dolny odcinek tętnicy biodrowej zewnętrznej i tętnicę udową od więzadła pachwinowego do rozworu ścięgnistego przywodzicieli, jak również jej gałęzie – tętnicę głęboką uda i obie tętnice okalające udo [1].

Porażenie

Porażenie nerwu udowego prowadzi do ciężkich następstw. Powoduje ono:

  • osłabienie czynnego zginania stawu biodrowego; czynność ta nie jest zupełnie zniesiona, dlatego że biorą w niej udział również mięśnie przywodziciele (unerwione przez nerw zasłonowy) oraz mięsień naprężacz powięzi szerokiej, mięśnie pośladkowe średni i mały (unerwione przez nerw pośladkowy górny),
  • całkowite zniesienie czynnego prostowania w stawie kolanowym,
  • chodzenie i stanie jest znacznie utrudnione, zwłaszcza przy obciążeniu, gdyż wówczas zgina się staw kolanowy,
  • odruch rzepki jest zniesiony wskutek porażenia mięśni prostowników uda,
  • osłabione jest czucie na przednio-przyśrodkowej powierzchni uda prawie od bruzdy pachwinowej oraz na przednio-przyśrodkowej powierzchni goleni aż do kostki przyśrodkowej. Obszar c ałkowitego zniesienia czucia zarówno na udzie, jak i na goleni jest znacznie mniejszy, zwłaszcza węższy [1].

Rwa udowa

W zależności od położenia różnorodne nerwy mogą być bardzo wrażliwymi strukturami. Dosyć często uszkadzane są przez rozmaite czynniki. Nieodpowiednio pracujący nerw może w perspektywie czasu w dużej mierze przyczynić się do wielu zaburzeń, przede wszystkim czuciowo-ruchowych. 
Przyczyn uszkodzenia nerwu udowego jest wiele. Do najważniejszych zaliczane są:

  • cukrzyca,
  • różnorodne złamania, np. miednicy,
  • guzy, np. miednicy,
  • uszkodzenia, np. tętnicy udowej,
  • zakażenia, np. ogólnoustrojowe,
  • zaburzenia naczyniowe,
  • czynniki chemiczne,
  • czynniki toksyczne,
  • zaburzenia metaboliczne.

Ocena zaawansowania uszkodzenia nerwów obwodowych dzieli się na:

  • neurapraksje,
  • aksonotmesis,
  • neurotmesis.

Rwa udowa jest zespołem różnorodnych objawów będących konsekwencją drażnienia nerwu przede wszystkim w przebiegu zaburzeń w obrębie kręgosłupa lędźwiowego. Dolny odcinek kręgosłupa często jest narażony na liczne urazy i kontuzje, do których zalicza się m.in.:

  • przeciążenia mięśni,
  • przeciążenia więzadeł,
  • przeciążenia ścięgien,
  • wady postawy, np. skoliozę,
  • nieodpowiednią pracę narządów wewnętrznych,
  • urazy, np. złamania kręgu,
  • różnorodne choroby nowotworowe,
  • niewłaściwą budowę ciała, np. nierówne pod względem długości kończyny,
  • częste infekcje struktur otaczających kręgosłup.

W zależności od rozległości urazu w obrębie kręgosłupa oraz określonej przyczyny rwa udowa może mieć przebieg:

  • ostry – w postaci ostrej występuje nagła kontuzja bądź uraz przede wszystkim będący efektem szybkiego, niekontrolowanego zgięcia lub skręcenia tułowia. Może wówczas dochodzić do zablokowania stawu lub przesunięcia już istniejącej przepukliny, co w konsekwencji powoduje drażnienie nerwu. W przypadku nagłego ataku opisywanego schorzenia należy bezwzględnie ograniczyć do minimum aktywność fizyczną dnia codziennego. Taki stan rzeczy może występować przez kilka tygodni,
  • przewlekły – w postaci przewlekłej określone dolegliwości stopniowo narastają. Taki przebieg jest charakterystyczny w dużej mierze dla zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa lub długotrwałego stanu zapalnego. Taki stan może trwać do kilkunastu tygodni. Należy wówczas zmienić nawyki ruchowe, tak aby niepotrzebnie nie podrażniać nerwu i nie nadwyrężać kręgosłupa.

Przyczyny
Przyczyny powstania rwy udowej są rozmaite. Zalicza się do nich m.in.:

  • niedostateczną aktywność fizyczną (szczególnie nieodpowiednio dostosowaną do wieku lub chorób współistniejących),
  • nieprawidłową aktywność ruchową (szczególnie niewłaściwie dobrane ćwiczenia, w perspektywie czego dochodzi do licznych uszkodzeń struktur okołokręgosłupowych, mających wpływ na prawidłową biomechanikę kręgosłupa),
  • dyskopatię – chorobę dysku, w której dochodzi do osłabienia jego struktury i mechaniki, co z kolei blokuje ruchomość kręgosłupa, powoduje wzrost obciążenia, zamknięcie przestrzeni dla tkanki nerwowej i ucisk [2],
  • zmiany nowotworowe, np. guzy,
  • choroby ogólnoustrojowe, np. cukrzycę,
  • otyłość,
  • urazy,
  • zaawansowane procesy zapalne,
  • procesy infekcyjne,
  • tętniak, np. tętnicy udowej,
  • choroby zakaźne,
  • ropień, np. w obrębie mięśnia biodrowo-lędźwiowego,
  • bezpośrednie uszkodzenie nerwu udowego, np. na skutek złamania miednicy,
  • chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa,
  • wady postawy.

Objawy
Aktualnie istnieje wiele objawów świadczących o wystąpieniu omawianego schorzenia. Do najważniejszych zalicza się:

  • ból – szczególnie rwący, palący, zazwyczaj o zróżnicowanym nasileniu. Rozpoczyna się on w odcinku lędźwiowym, następnie biegnie przez przód uda, w dalszej kolejności kieruje się do wewnętrznej części łydki, a może się kończyć dopiero na stopie,
  • niedowłady kończyny dolnej,
  • mrowienie,
  • drętwienie,
  • zaburzenia czucia,
  • przykurcze mięśniowe w obrębie kończyny dolnej,
  • wzmożone napięcie zwłaszcza mięśni odcinka lędźwiowego kręgosłupa,
  • ograniczona ruchomość kręgosłupa lędźwiowego,
  • osłabienie siły mięśniowej kończyny dolnej,
  • osłabienie wytrzymałości mięśniowej kończyny dolnej,
  • osłabienie odruchów nerwowych.

Czynniki ryzyka
Jest wiele określonych czynników ryzyka wystąpienia rwy udowej. Do podstawowych zalicza się m.in.:

  • wiek – z wiekiem istnieje zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia chorób, które w znaczący sposób wywołują omawiane schorzenie,
  • zawód – często związany z monotonnym wykonywaniem określonych ruchów lub podnoszeniem ciężarów,
  • stacjonarny tryb życia – siedzący tryb życia i ograniczona aktywność ruchowa,
  • złe odżywianie – niewłaściwa dieta oraz prowadzenie niehigienicznego trybu życia powodują zaburzenie odżywienia tkanek,
  • nadwaga – w znacznym stopniu doprowadza do przeciążenia określonych struktur tworzących kręgosłup,
  • ciąża.

Diagnostyka

Diagnostyka w dzisiejszych czasach odgrywa bardzo ważną rolę. W celu stwierdzenia lub wykluczenia wystąpienia rwy udowej należy przeprowadzić:

  • rzetelny wywiad lekarski,
  • skrupulatne badanie neurologiczne,
  • odpowiednie testy funkcjonalne,
  • dokładne badania obrazowe.

Aby postawić trafną diagnozę, w pierwszej kolejności powinno się przeprowadzić skrupulatny wywiad lekarski połączony z dokładną obserwacją chorego. W tym szczególnym przypadku powinno się przede wszystkim zwrócić szczególną uwagę na ogólny stan czynnościowy pacjenta. Osoba z podejrzeniem rwy udowej w dużej mierze ma problemy ze sprawnym poruszaniem się.
Po wykonaniu wywiadu lekarskiego wskazane jest w dużej mierze przeprowadzenie odpowiedniego badania neurologicznego, które obejmuje m.in.:

  • ocenę napięcia mięśniowego,
  • ocenę siły mięśniowej,
  • ocenę wytrzymałości mięśniowej,
  • badanie zakresu ruchu, np. stawu kolanowego,
  • ocenę czucia, np. w obrębie kończyn dolnych,
  • pomiar obwodów kończyn (w celu eliminacji zaników mięśniowych).

Po przeanalizowaniu aktualnych wyników wskazane jest przeprowadzenie kolejnych procedur diagnostycznych, takich jak:

  • badanie bolesnych punktów – wykonuje się je poprzez odpowiedni ucisk okolicy przebiegu nerwu udowego,
  • objaw Mackiewicza – jest charakterystyczny dla rwy udowej. Pacjent podczas badania leży na brzuchu, a terapeuta lub lekarz biernie zgina kończynę dolną w stawie kolanowym. Objaw jest dodatni, gdy na przedniej części uda pojawi się znaczny dyskomfort w postaci bólu,
  • test (objaw) Lasegue’a – jest najczęściej wykorzystywanym testem w diagnostyce zespołów korzeniowych i jest uznawany za złoty standard diagnostyczny [3]. Pacjent podczas badania leży na plecach, a terapeuta lub lekarz podnosi jego wyprostowaną kończynę dolną. Jeżeli podczas tego testu wystąpi ból promieniujący za kolano, jest to znak, że w dużej mierze jest to rwa kulszowa, natomiast brak jakichkolwiek objawów bólowych jest charakterystyczny dla rwy udowej,
  • test napięcia ner...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy