Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii , Otwarty dostęp

24 lipca 2020

NR 118 (Lipiec 2020)

Trójpłaszczyznowa diagnostyka skolioz – komputerowy system badania postawy ciała Zebris

7

Skolioza to ogólna nazwa obejmująca grupę schorzeń polegających na zmianie kształtu i ustawienia kręgosłupa [6]. Scoliosis Research Society definiuje skoliozę jako wygięcie kręgosłupa, którego kąt mierzony sposobem Cobba na radiogramie wynosi co najmniej 10° [13, 19, 20]. Potocznie nazywana bocznym skrzywieniem kręgosłupa, jest w rzeczywistości deformacją trójwymiarową [1, 4, 17].

Monitorowanie niekorzystnych zmian w budowie i postawie ciała jest istotnym elementem oceny stanu zdrowia. Podstawowym sposobem oceny wielkości skoliozy jest pomiar kąta Cobba na radiogramie kręgosłupa. Jednak z powodu napromieniowania badanego nie może być dowolnie często powtarzany, co pozbawia pacjenta możliwości bieżącej kontroli [7, 21]. Trójwymiarowy charakter skoliozy nasuwa specyficzny rodzaj diagnostyki obejmujący badanie wszystkich trzech płaszczyzn.

Aparat Zebris

Aparat Zebris CMS10 jest nowoczesną aparaturą umożliwiającą nieinwazyjne badanie postawy ciała [15]. Wspomaganie oceny tułowia przez sprzęt 3D umożliwia precyzyjne przeanalizowanie problemów jednostkowych we wszystkich płaszczyznach [10]. System Zebris przez wielu autorów jest uważany za przydatny system do oceny kształtu krzywizn kręgosłupa oraz parametrów określających zaburzenia postawy ciała [3, 9, 18, 23]. 
Do elementów składowych systemu Zebris CMS10 należą: 

  • stojak z odbiornikiem i czujnikami pomiaru, 
  • ultradźwiękowy wskaźnik punktowy – pointer składający się z dwóch markerów, 
  • potrójny marker odniesienia w postaci pasa zakładanego na miednicę [24].

Systemy pomiarowe dostarczają informacji o położeniu kręgosłupa względem trzech płaszczyzn. Metoda pomiarowa opiera się na określaniu współrzędnych w przestrzeni punktów anatomicznych zlokalizowanych na ciele pacjenta przez pomiar opóźnienia pomiędzy emisją impulsu ultradźwiękowego a jego odbiorem przez czujniki pomiarowe [22].
Badanie postawy jest wykonywane w stojącej pozycji nawykowej pacjenta i polega na wskazywaniu pointerem strategicznych punktów anatomicznych, których naniesienie na ekran komputera tworzy trójwymiarowy obraz przestrzenny sylwetki pacjenta. Po zakończonym badaniu oprogramowanie tworzy protokół badawczy umożliwiający ocenę poszczególnych parametrów postawy w postaci raportu. 
W badaniu komputerowym analizie są poddane m.in.: 

  • pomiar kąta kifozy i lordozy kręgosłupa, 
  • deformacja skoliozy, 
  • odchylenie boczne tułowia. 

Wartości kątów są określane między wektorami przebiegającymi przez każdy z dwóch sąsiednich, wyznaczonych w ten sposób punktów. Są obliczane na poszczególnych odcinkach linii kręgosłupa, co odpowiada kątowym ustawieniom względem siebie w poszczególnych segmentach [4]. Kąty całkowite są obliczane przy użyciu sumy poszczególnych kątów pomiędzy trzema przyjętymi kręgami [24].

Badania dotyczące oceny parametrów postawy ciała

Zgodnie z koncepcją Dubousseta zasadniczym defektem morfologicznym w idiopatycznej skoliozie piersiowej jest nadmierna długość kolumny przedniej w stosunku do długości kolumn tylnych. Może to powodować zmniejszenie fizjologicznej kifozy piersiowej, a nawet jej lordotyzację [2]. 
Szczygieł i wsp. [16] wskazują na istnienie związku pomiędzy kątem skrzywienia kręgosłupa w płaszczyźnie czołowej a wielkością fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. Większy kąt skoliozy powoduje zmniejszenie się kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. Natomiast dzieci bez rozpoznanej skoliozy w wieku 11–13 lat badanej aparatem Zebris wykazują tendencję do pogłębiania kifozy piersiowej oraz lordozy lędźwiowej [22, 23]. Taki sam kierunek ukształtowania kręgosłupa zaobserwowali u kobiet Zwierzchowska i wsp. [25]. Powyższe publikacje wskazują na tendencję do zmniejszania się kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej u dzieci ze skoliozą, a ustawienie przeciwne u tych, które skoliozy nie mają. 
Badania dotyczące oceny parametrów postawy ciała dzieci i młodzieży przeprowadzili Szczygieł i wsp. [16], uzyskując dla skolioz o wielkości kąta Cobba 25–50° wartości kąta kifozy 23,9° i lordozy -31,17°. Autorzy zauważyli także problem braku odpowiednich norm w opracowaniach dotyczących wielkości kąta krzywizn kręgosłupa i kości krzyżowej w populacji polskiej. 
W Polsce dla dzieci w wieku 11–13 lat w zależności od metody pomiarowej zakresy kifozy piersiowej przedstawiają się następująco: 

  • elektrogoniometr – 20,1–38,9, 
  • metoda fotogrametryczna – 152,3–165,3, 
  • komputerowe badanie Zebris – 35,8–57,8 [22]. 

Mrozkowiak i Strzecha [12], analizując parametry badania postawy ciała morą projekcyjną, zaobserwowali rozbieżności w opracowaniach wielu autorów dotyczące norm dla kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej oraz brak standardów umożliwiających porównywanie wyników pomiarów. Występujące w literaturze rozbieżności norm dotyczących krzywizn kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej zaobserwowali także inni autorzy [5, 11].
Według Kotwickiego i Śliwińskiego [8] zniekształcenia wtórne w przypadku pierwotnie jednołukowej skoliozy piersiowej (Th5–12) obejmują lokalną nadmierną kifotyzację proksymalnego kręgosłupa piersiowego (Th1–5), a w kręgosłupie lędźwiowym lokalną kifotyzację połączenia piersiowo-lędźwiowego. Głowacki i wsp. [2] zaobserwowali odcinkową lordotyzację dolnego kręgosłupa piersiowego w skoliozie piersiowej o małej wartości kątowej połączoną z jego usztywnieniem w teście Adamsa.
Wartości kąta kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej są podawane w literaturze jako wycinek koła (wypukłość i wklęsłość), jednak stopień wygięcia górnej i dolnej części krzywizny może być różny [14]. Ze względu na to, że system Zebris CMS10 dokonuje pomiaru wartości kifozy piersiowej od Th1 do Th12, warto byłoby zastanowić się nad pomiarem kifozy piersiowej na dwóch lub trzech poziomach kręgosłupa piersiowego. Proponowane poziomy badania mogłyby się pokrywać z obserwacjami Kotwickiego i Śliwińskiego dotyczącymi płaszczyzny strzałkowej u dzieci ze skoliozą [8]. 
Podczas stosowania aparatu Zebris CMS10 nasuwa się refleksja dotycząca wiarygodności norm badania postawy w płaszczyźnie strzałkowej zastosowanych w oprogramowaniu producenta. Zastosowane zakresy prawidłowej kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej nie są do końca zweryfikowane. Warto więc posługiwać się normami amerykańskimi opracowanymi przez Panjabi i White’a [16]. Biorąc pod uwagę problem standardów norm w diagnozie skolioz dotyczącej płaszczyzny strzałkowej, należy się zastanowić nad dalszymi analizami badawczymi tego problemu.

 

  1. Czaprowski D., Kotwicki T., Durmała J....

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy

    Sandra Trzcińska

    dr; Kierownik Fizjoterapii Ośrodka Ortopedyczno – Rehabilitacyjnego dla dzieci i młodzieży w Chylicach Mazowieckiego Centrum Rehabilitacji STOCER w Konstancinie – Jeziornie. Specjalista w dziedzinie fizjoterapii. Absolwent Akademii Wychowanie Fizycznego w Katowicach wydziału Fizjoterapii. W kompleksowym podejściu do zawodu fizjoterapeuty łączy zarówno aspekty praktyczne jako certyfikowany terapeuta licznych szkoleń, jak i merytoryczno – naukowe zdobyte jako wykładowca-asystent kinezyterapii i terapii manualnej Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach. Ukończyła szereg szkoleń z zakresu diagnostyki i leczenia funkcjonalnego narządu ruchu:: leczenie skolioz metodą FED i Lehnert – Schroth, terapię manualną Schmeitzky, wg koncepcji Kaltenborna- Evjentha oraz metodę strukturalnej osteopati i chiropraktyki dr Ackermanna. Certyfikowany terapeuta metody McKenzie, PNF, Kinesiology Taping, SET i Neurac 1. Ukończyła także cykl szkoleń z zakresu: diagnostyki różnicowej, obrazowej RTG i MR oraz leczenia dysfunkcji narządu ruchu. Laureat nagrody przyznanej przez Marszałka Województwa Mazowieckiego za osobisty wkład na rzecz ochrony zdrowia.

    Prelegent wielu konferencji, szkoleń oraz warsztatów dotyczących leczenia wad postawy i skolioz. Członek Komisji Naukowych Konferencji oraz autor licznych artykułów naukowych z zakresu diagnostyki i leczenia dysfunkcji narządu ruchu.

     

    Anna Kuśmirek

    mgr; Ośrodek Ortopedyczno- Rehabilitacyjny dla dzieci i młodzieży, Mazowieckie Centrum Rehabilitacji STOCER