Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu , Otwarty dostęp

30 kwietnia 2020

NR 115 (Kwiecień 2020)

Wpływ chodzika na rozwój dziecka – postępowanie fizjoterapeutyczne

1135

Bardzo często jako terapeuci słyszymy od rodziców, że są jakieś nowe udogodnie- nia dla ich dziecka, które pomagają w jego rozwoju poprzez zabawę. Moim tematem jest odwieczny chodzik, który nie do końca spełnia taką funkcję, o jakiej myślą rodzice i jaką przekazują producenci.

Chodzik to plastikowa zabawka o szerokiej płaszczyźnie podparcia, z majtkami stabilizującymi dziecko, dającymi możliwość odpoczynku podczas zabawy. Jest sterowny przez małe, skrętne kółka umieszczone w podstawie. Dodatkowym elementem wyposażenia chodzika są zabawki umieszczone na blacie. Chodzik posiada też możliwość regulacji wysokości w zależności od wieku dziecka.

POLECAMY

Postawa i prawidłowa kontrola motoryczna

Na początku chciałabym przypomnieć o prawidłowym rozwoju dziecka, gdyż to on jest tym ważnym wyznacznikiem jego prawidłowego funkcjonowania. Dzieci osiągają wyznaczone sekwencje ruchowe i nabywają nowe umiejętności, tj. obroty na boki i na brzuch, piwoty, czołganie się, przyjmowanie pozycji czworaczej, siadanie, raczkowanie, wstawanie przy meblach z klęku jednonóż, chodzenie do boku, chodzenie przodem z podporem jedną ręką, a na końcu samodzielne chodzenie. Oczywiście każda sekwencja rozwoju ma swój odpowiedni czas. Dziecko powinno zacząć chodzić do 18., a nie do 12. mie-
siąca życia, tak jak jest napisane w wielu książkach. Jest to czas, kiedy dziecko zaczyna samodzielnie przyjmować pozycję stojącą, a niekoniecznie chodzić. Taki rozwój pozwala na osiągnięcie prawidłowej postawy i napięcia mięśniowego potrzebnego do prawidłowego wykonywania poszczególnych czynności ruchowych (Zdj. 1–6). 

1 Dziecko nieprawidłowo obciążające stopy i miednicę w chodziku
2 Prawidłowe obciążanie kończyn dolnych i miednicy podczas aktywnego stania
3 Prawidłowa praca mięśni podczas przyjmowania pozycji kucznej
4 Przenoszenie ciężaru w klęku jednonóż
5 Zintegrowana praca mięśni podczas aktywności dziecka
6 Aktywny klęk jednonóż

Nieprawidłowa kontrola postawy spowodowana chodzikiem

Jestem fizjoterapeutką i w swojej pracy bardzo często spotykam się z sytuacją, gdy rodzice chętnie porównują swoje pociechy z innymi, a nawet przyspieszają swoje dzieci do pewnych aktywności. Pamiętajmy, że każde dziecko jest indywidualne i jego rozwój przebiega w jego własnym tempie. Dlatego też duża grupa rodziców sięga po nowinki sklepowe, m.in. chodziki o zachęcającej informacji: „Ten nowoczesny, wysokiej jakości chodzik pomoże twojemu dziecku w nauce chodzenia i da dużo zabawy”.
Chciałabym pokazać, jakie wady powoduje chodzik i jakie nieprawidłowości może wprowadzić w rozwoju dziecka. Wbrew swojej nazwie chodziki nie stymulują rozwoju, a jedynie pospieszają jeszcze niegotowe dziecko do nieprawidłowego chodzenia. Dziecko w chodziku jest podtrzymywane przez boczne barierki (ponieważ chętnie korzysta z materiałowego siedziska), nawet jeśli jeszcze nie opanowało utrzymywania tułowia w aktywnej pozycji pionowej. W przyszłości może mieć problemy z kręgosłupem i wadę postawy.
Dziecko w chodziku niebezpiecznie obciąża miednicę i nóżki, najczęściej jest to tylko śródstopie. Podczas samodzielnego chodu dziecko ćwiczy wszystkie mięśnie i równowagę, dodatkowo obciążając całą stopę. W chodziku natomiast pracuje wyłącznie nogami poprzez odpychanie się palcami i pochylonym tułowiem do przodu. Wszystko to skutkuje nieprawidłowym rozkładem napięcia mięśniowego, które najczęściej jest zwiększone po jednej stronie, bo nie ma przenoszenia ciężaru ciała z jednej strony 
na drugą. 
„Niemowlęta z subtelnymi problemami ruchowymi mogą nie być w stanie wykorzystać informacji zwrotnych do regulacji postawy po oderwaniu ich ciężaru. Następnie dziecko upadnie w wyniku ruchów głowy podczas stania… Obserwuje się to jako niezdolność dziecka do bocznego przesunięcia ciężaru przed rotacją w celu odciążenia nogi po stronie twarzy. Powoduje to niemożność poruszania się wzdłuż mebli, ponieważ ciężar ciała spoczywa na nodze od strony twarzy” [6]. Te problemy ruchowe są spowodowane złym funkcjonowaniem dziecka w chodziku. 
Dzieci, które samodzielnie chodzą, korzystają ze zmysłu równowagi, którego nie wymaga chodzik. Niestety, chodzik bardzo zaburza tę równowagę, gdyż dziecko ma problem z obciążeniem całej stopy i chętnie pozostaje na palcach, a gdy już zostanie postawione samodzielnie, ma problem z utrzymaniem równowagi i leci jak kłoda, bez jakichkolwiek reakcji obronnych (dzieci uczące się samodzielnie chodzić korzystają z równowagi i reakcji obronnych podczas upadku). Na domiar złego część dzieci nie potrafi ocenić odległości od danych przeszkód i dosłownie wpada na nie i się przewraca (w chodziku dziecko odbija się od przeszkody bez odczuwania jakiegokolwiek bólu i idzie dalej). W efekcie takie dzieci odczuwają strach przed samodzielnym chodzeniem i zaczynają później stawiać swoje pierwsze kroki.

7 Niefizjologiczne ustawienie miednicy i nóg w chodzik
8 Prawidłowy transfer ciężaru ciała z pozycji czworaczej do siadu

Problemy rozwojowe 

Wielu rodzicom wydaje się, że dziecko jest dobrze zabezpieczone przed wieloma zagrożeniami. W rzeczywistości już sam chodzik jest dla niego zagrożeniem, bo poza nim dziecko nie potrafi prawidłowo funkcjonować.
Wiele wad postawy w dorosłym życiu i problemów rozwojowych u dzieci jest spowodowanych przebywaniem w chodziku nawet przez krótki czas. Są to np.: 

  • brak reakcji obronnych, 
  • koślawość kolan i stóp (nieprawidłowe ustawienie stóp), 
  • wady postawy – skoliozy, skrzywienia boczne kręgosłupa. 

Rodzice powinni pamiętać, że dzieci samodzielnie osiągają sekwencje rozwojowe, bez ingerowania w ich prawidłowy rozwój jakimkolwiek sprzętem, który opóźnia, a nie wspomaga rozwój dziecka (chodziki, skoczki, chusty, nosidełka)!

Postępowanie fizjoterapeutyczne

Bardzo często do mojego gabinetu trafiają dzieci, które w wyniku poruszania się w chodziku mają problemy z równowagą i chodzeniem. Zawsze przed terapią należy sprawdzić, jaka jest motoryka spontaniczna (nigdy nie jakość nad funkcją, tylko jakość funkcji), i przeprowadzić wywiad z rodzicem.
Terapię zaczynam od prawidłowego transferu ciężaru ciała z pozycji czworaczej do siadu (zdj. 8). Jest to bardzo ważny element wzorca ruchowego w niższej pozycji, gdyż jest on potrzebny do prawidłowego przenoszenia ciężaru ciała w wyższych pozycjach, a na ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy