Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

16 listopada 2018

NR 99 (Listopad 2018)

Zastosowanie metody biofeedbacku w terapii skolioz niskostopniowych – wprowadzenie do metody SKOL-AS – część 1

477

Zgodnie z wytycznymi Scoliosis Research Society (SRS) młodzieńczą idiopatyczną skoliozę (AIS) definiuje się jako co najmniej 10-stopniowe boczne skrzywienie kręgosłupa mierzone metodą Cobba [1] na radiogramie wykonanym w projekcji przednio-tylnej w pozycji stojącej [2]. Istotą AIS jest postępująca deformacja kręgosłupa i tułowia w okresie przyspieszonego wzrastania wynikająca z trójpłaszczyznowych przemieszczeń kręgosłupa oraz trójpłaszczyznowych zniekształceń wzrostowych poszczególnych kręgów.

Lidia Zakrzewska (po lewej) i Halina Protasiewicz-Fałdowska, Centrum HUMANUS, Olsztyn

Terapia pacjentów z idiopatyczną skoliozą uzależniona jest od wieku oraz okresu wzrostu pacjenta, kąta skrzywienia oraz jego kierunku, a także typu skoliozy oraz ryzyka progresji [3]. 
Wytyczne Society of Scoliosis Orthopedic Rehabilitation and Treatment (SOSORT) precyzyjnie określają kierunki terapii, które powinny być zawsze zindywidualizowane [4]. Wśrod stosowanych metod wyróżnia się obserwację, kinezyterapię [5], gorsetowanie [6, 7], terapię manualną [8] oraz leczenie operacyjne [9].
Kinezyterapia, a ściślej ćwiczenia specyficzne dla skolioz (Physiotherapeutic Scoliosis Specific Exercise – PSSE) mają udokumentowaną skuteczność terapeutyczną oraz są w Europie powszechnie stosowane [10–13]. Głównym celem ćwiczeń jest zmniejszenie ryzyka progresji oraz poprawa kontroli posturalnej pacjentów [13, 14]. Zasadniczym elementem stosowanych ćwiczeń jest nauka pacjenta utrzymania aktywnej autokontroli i elongacji kręgosłupa. 
Budowanie prawidłowych wzorców ruchowych oraz postawy w przypadku skolioz idiopatycznych wymaga długotrwałego i precyzyjnego treningu. Występowanie niskostopniowej skoliozy w odcinku lędźwiowym może skutkować zwiększeniem lordozy lędźwiowej w pozycji stojącej [15]. Zastosowanie urządzeń pomiarowych, które dostarczają pacjentowi informację zwrotną o poprawności autokorekcji, przyspieszają proces edukacji oraz umożliwiają precyzyjną kontrolę terapii [16]. 
Istnieją doniesienia o skuteczności w utrzymaniu autokontroli postawy dzięki urządzeniom z dźwiękowym alarmem reagującym na niepożądaną zmianę pozycji [17]. Aparat SKOL-AS jest nowatorskim urządzeniem zawierającym elementy metody biofeedback, czyli informacji zwrotnej dla pacjenta o wartości siły korekcyjnej wywieranej przez pacjenta na stabilizery w trakcie ćwiczeń (widocznej na manometrach). Pomysłodawcy urządzenia opracowali również metodologię i koncepcję terapii [18, 19]. 
Celem pracy jest przedstawienie trójpłaszczyznowej terapii skolioz niskostopniowych z użyciem aparatu SKOL-AS. 

Opis metody badań 

Metoda trójpłaszczyznowej terapii skolioz połączona z biofeedbackiem – SKOL-AS
Do terapii skolioz w pozycji leżącej i siedzącej wykorzystuje się aparat SKOL-AS, który jest skonstruowany z elementów stabilizujących oraz korygujących tułów pacjenta (zdj. 1). W skład elementów stabilizujących wchodzą: dwie peloty stabilizujące miednicę, dwie peloty reklinujące, ustawiane w okolicy szczytu skrzywienia pierwotnego, dwie peloty po stronie wklęsłej skrzywienia połączone ze stabilizerem zakończonym manometrem oraz pelota umieszczana na szczycie głowy ze stabilizerem zakończonym manometrem (do terapii w pozycji siedzącej – zdj. 2). 

Zdj. 1 Aparat SKOL-AS do pracy w pozycji leżącej u pacjentki ze skoliozą dwułukową (lędźwiową lewostronną i piersiową prawostronną). Peloty reklinujące ustawiono na szczycie skrzywień kręgosłupa po stronie lewej (odcinek lędźwiowy) oraz prawej (odcinek piersiowy). Prawe ramię pacjenta wykonuje ruch do depresji tylnej łopatki z jednoczesnym otwarciem przestrzeni międzyżebrowych klatki piersiowej po stronie lewej (dane własne, zdjęcie wykonane w Centrum Rehabilitacji Humanus)
Zdj. 2 Aparat SKOL-AS do pracy  w pozycji siedzącej u pacjentki ze skoliozą piersiową lewostronną. Pacjentka wykonuje ruch prawym ramieniem w kierunku elewacji przedniej łopatki z wykorzystaniem gumy Thera-Band. Lewe ramię pacjentki wykonuje ruch do depresji tylnej łopatki (dane własne, zdjęcie wykonane w Centrum Rehabilitacji Humanus)


Terapię specjalistyczną prowadzi się przez okres minimum trzech miesięcy. Cykl terapii obejmuje 24 spotkania, które odbywają się dwa razy w tygodniu i trwają po 30 minut. Umiejscowienie pelot w płaszczyźnie czołowej podyktowane jest regionem występowania szczytu skoliozy i opiera się na wyniku zdjęcia RTG. W pierwszej kolejności ustawia się peloty stabilizujące w obrębie grzebieni biodrowych w celu stabilizacji miednicy. Pelota korygująca jest przykładana w okolicy szczytu łuku skrzywienia pierwotnego po stronie wypukłej. Po stronie wklęsłej przykłada się pelotę z manometrem, co umożliwia ocenę wzrokową w biofeedbacku przez pacjenta w celu skontrolowania pracy mięśni głębokich lub oddechu. W celu korekcji trójpłaszczyznowej stosuje się peloty derotacyjne. W pozycji siedzącej łańcuch zamknięty tworzy pelota na szczycie głowy połączona z manometrem umożliwiająca kontrolę wzrokową przez pacjenta w celu elongacji tułowia. Podczas pierwszych ośmiu spotkań pacjenci uczą się pracować z biofeedbackiem w pozycji leżenia tyłem. Pozostały czas, czyli 16 spotkań, jest przeznaczony do terapii w pozycji siedzącej. 

Zdj. 3 Przykład ćwiczenia w pozycji siedzącej u pacjentki ze skoliozą lędźwiową lewostronną i piersiową prawostronną. Po stronie wypukłej skrzywienia pod pośladkiem umieszczono zwinięty ręcznik. Pacjentka dodatkowo wykonuje rotację w lewą stronę w odcinku piersiowym. Lewe ramię podąża  w kierunku elewacji przedniej  łopatki (dane własne, zdjęcie wykonane w Centrum Rehabilitacji Humanus)

Poszczególne sesje przedstawiają się następująco:

Pozycja leżąca:

  • 1.–2. sesja – 15 minut treningu biofeedbacku + 15 minut pracy w aparacie SKOL-AS
  • 3.–4. sesja – 10 minut treningu biofeedbacku + 20 minut SKOL-AS
  • 5.–8. sesja – 30 minut SKOL-AS

Pozycja siedząca:

  • 9.–24. sesja – 30 minut SKOL-AS


Ostatnie cztery sesje zawierają dodatkowo ćwiczenia autokorekcji postawy w pozycji stojącej przed lustrem. Praca efektywna wykonana przez pacjenta odbywa się przy włączeniu mięśni głębokich przez pacjenta, kontroli wzrokowe...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy