Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp

20 stycznia 2020

NR 112 (Styczeń 2020)

Choroba zwyrodnieniowa stawów – leczenie lekami zawierającymi ASU

72

Choroba zwyrodnieniowa stawów jest istotnym problemem w coraz bardziej starzejącym się społeczeństwie (w ostatnich latach notuje się związany z tym wzrost zachorowań). Zmiany zwyrodnieniowe stanowią jedną z podstawowych przyczyn zarówno niepełnosprawności, jak i bólu przewlekłego. Do tej pory nie zostały w pełni określone przyczyny powstawania tego schorzenia, przez co jego leczenie stanowi ogromny problem.

Definicja choroby zwyrodnieniowej zaproponowana przez ekspertów z American Academy of Orthopaedic Surgeons, National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, National Institute on Aging, Arthritis Foundation i Orthopaedic Research and Education Foundation mówi o tym, że schorzenie to jest wynikiem działania różnych czynników zarówno mechanicznych, jak i biologicznych prowadzących do destabilizacji procesów odbudowy i degradacji chrząstki stawowej oraz podchrzęstnej warstwy kości i dotyczy wszystkich tkanek stawu. Choroba prowadzi do rozmiękania, włókienkowatości, owrzodzeń i ubytku chrząstki stawowej, a także stwardnienia i zagęszczenia podchrzęstnej tkanki kostnej oraz powstawania osteofitów i torbielek podchrzęstnych.
 



Do czynników ryzyka choroby zwyrodnieniowej można zaliczyć:

  • zmiany pourazowe pojawiające się w stawie objętym chorobą zwyrodnieniową,
  • choroby wrodzone,
  • zaburzenia metaboliczne (np. cukrzyca, otyłość),
  • zaburzenia endokrynologiczne,
  • brak ruchu i związane z tym zaburzenia w strukturze kostnej,
  • wiek (powyżej 55. roku życia),
  • płeć (znacznie częściej chorują kobiety, głównie te po okresie menopauzy).

Ostatnie badania i obserwacje mówią o tym, że za powstawanie choroby zwyrodnieniowej bardziej od wieku odpowiedzialny jest postępujący proces zapalny o nieznanej etiologii. Pojawia się on po zadziałaniu czynnika uszkadzającego staw. Produkowane są wtedy czynniki prozapalne oraz dochodzi do nadprodukcji MMP (metaloproteinazy), co prowadzi do proteolizy macierzy chrząstki [1].

Do głównych objawów, na które uskarżają się chorzy, należą: 

  • ból, 
  • sztywność poranna, 
  • ograniczenie zakresu ruchu w stawie, 
  • trzaski i krepitacje słyszalne podczas wykonywania ruchu w stawie objętym procesem chorobowym.


Niestety, wszystkie wyżej wymienione objawy prowadzą do spadku jakości życia chorych (co jest związane z dolegliwościami, na które cierpią chorzy) oraz zwiększonej śmiertelności w tej grupie pacjentów.

Leczenie

Ze względu na nieznaną etiologię choroby zwyrodnieniowej leczenie opiera się głównie na leczeniu objawowym związanym ze zmniejszeniem dolegliwości odczuwanych przez chorego. W tym celu pacjent powinien zostać objęty opieką kompleksową, obejmującą opiekę lekarza prowadzącego (reumatologa, ortopedy), a także fizjoterapeuty, psychologa, pracownika socjalnego i pielęgniarki środowiskowej. Pacjent musi być systematycznie wdrażany do samodzielnego funkcjonowania zarówno w sferze zawodowej (jeżeli pracuje zawodowo), jak i we wszystkich czynnościach ADL oraz w sferze zainteresowań i hobby. 
Leczenie choroby zwyrodnieniowej może przebiegać na trzy sposoby. Może to być:

  • leczenie niefarmakologiczne,
  • leczenie farmakologiczne,
  • leczenie chirurgiczne.

Leczenie niefarmakologiczne opiera się głównie na współpracy chorego z fizjoterapeutą, który układa dla niego indywidualny program treningowy mający za zadanie spowolnić proces chorobowy oraz utrzymać jak najdłużej sprawność funkcjonalną. Ponadto należy pamiętać o edukacji chorego w sferze prawidłowego odżywiania, a co za tym idzie – utrzymania prawidłowej wagi i zapobiegania nadwadze i otyłości. Dodatkowo pacjenci z dużymi zmianami powinni zostać zaopatrzeni w odpowiedni dla nich sprzęt ortopedyczny ułatwiający im codzienne samodzielne funkcjonowanie.
Leczenie operacyjne to głównie wykonywana coraz powszechniej alloplastyka stawów obwodowych, a także synowektomia artroskopowa, których celem jest oczyszczenie stawu poddawanego zabiegowi.
Leczenie farmakologiczne jest najpopularniejszym leczeniem w przypadku zmian zwyrodnieniowych. Najczęściej opiera się ono na podawaniu paracetamolu (lub innych leków przeciwbólowych, ale jedynie w przypadku zaostrzenia procesu chorobowego, równolegle można stosować NLPZ miejscowe w żelu, sprayu bądź w postaci plastrów) oraz leków z grupy SYSADOA (symptomatic slow-acting drugs in osteoarthritis), czyli leków objawowych, wolno działających. Do tej grupy należą trzy preparaty: 

  • krystaliczna postać siarczanu glukozaminy (CGS), 
  • siarczan chondroityny (CS), 
  • Piascledine (ASU). 

W przypadku gdy wyżej wymienione leczenie okaże się nieskuteczne, dołączany jest lek z grupy NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych) [2]. Niestety, długotrwałe podawanie leków z grupy NLPZ niesie ze sobą zwiększające się ryzyko występowania efektów ubocznych w postaci zaburzeń sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń ze strony układu pokarmowego. Należy również pamiętać, że pacjenci cierpiący na chorobę zwyrodnieniową najczęściej leczą się również na szereg innych schorzeń występujących powszechnie u osób starszych. Dlatego też właściwe wydaje się podawanie produktów wspomagających leczenie. 
Dodatkowo według najnowszych wytycznych w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów nacisk położony jest na stosowanie leków, a nie suplementów diety. Efekt przeciwbólowy stosowania leków z grupy SYSADOA jest uzyskiwany po czterech–ośmiu tygodniach systematycznego stosowania, natomiast efekt poprawy widoczny na zdjęciu RTG – po kilkunastu miesiącach [3, 4]. 

Leki zawierające ASU 
(avocado soybean unsaponifiables

Jedynym lekiem bez recepty pochodzenia naturalnego jest produkt zawierający niezmydlające się frakcje olejów sojowego i awokado.
Substancje niezmydlające się z awokado i soi to naturalne ekstrakty roślinne z olejów z awokado i sojowego, składające się z frakcji pozostałej po procesie biotechnologicznym zwanym zmydlaniem, które są nierozpuszczalne w wodzie (ok. 2%). Substancje te powodują wzrost wydzielania kolagenu, a jednocześnie wpływają na zmniejszenie procesu powstawania cytokin prozapalnych w obszarze chrząstki stawowej. Produkty zawierający niezmydlające się frakcje olejów z awokado oraz soi mają właściwości antykataboliczne, dzięki czemu zapobiegają degradacji chrząstki poprzez hamowanie uwalniania i aktywności metaloproteinaz macierzy oraz wzrost wydzielania inhibitorów tkankowych enzymów katabolicznych.
Właściwości anaboliczne prowadzą do naprawy chrząstki poprzez stymulowanie syntezy kolagenu i agrekanu poprzez hamowanie zapalnych cytokin, takich jak interleukina IL-1, IL-6, IL-8 oraz prostaglandyna E2. Niezmydlające się frakcje olejów z awokado i soi hamują również wchłanianie cholesterolu i biosyntezę endogennego cholesterolu, które pośredniczą w powstawaniu reaktywnych form tlenu w chondrocytach. Badania kliniczne pokazały, że regularne przyjmowanie produktu zawierającego opisane powyżej związki wpływa na zmniejszenie dolegliwości bólowych oraz zmniejszenie sztywności stawowej, co wpływa na poprawę funkcji. 
Na rynku jest dostępny jedynie lek Piascledine zawierający wymienione wyżej substancje czynne. Jego skuteczność została potwierdzona w randomizowanych badaniach klinicznych oceniających zmniejszenie dolegliwości bólowych (porównanie działania ASU z NLPZ) zarówno in vitro, jak i in vivo oraz zmniejszenie postępu efektów choroby zwyrodnieniowej widocznej na badaniach RTG. Zawartość substancji czynnych jest optymalna: frakcja niezmydlająca się oleju z awokadu – 100 mg i oleju sojowego – 200 mg.

Działanie ASU zostało udowodnione na różnych poziomach:

  • bezpośrednie i pośrednie działanie na tworzenie cząstek macierzy chrząstki stawowej (stymulacja syntezy proteoglikanów, kolagenu typu II przez synowiocyty i chondrocyty w stawach, stymulacja ekspresji czynników wzrostu TGF-ß1 i TGF-ß2) [5, 6, 7];
  • ograniczanie degradacji składników macierzy chrząstki (zahamowanie negatywnego działania IL-1ß na wytwarzanie kolagenu i proteoglikanów, zahamowanie syntezy i aktywności kolagenazy w chondrocytach, spadek wydzielania cytokinin prozapalnych) [4, 8, 9].


Choroba zwyrodnieniowa stawów prowadzi do wzrostu dolegliwości bólowych oraz ograniczeń fizycznych u milionów ludzi. Poprawa funkcji stawów wpływająca na większą aktywizację pacjentów stanowi główny element wpływający na poprawę jakości i długości życia chorych. Obecnie nie są znane żadne środki farmakologiczne leczące chorobę zwyrodnieniową, a leczenie objawowe jest zdominowane przez podawanie środków przeciwbólowych oraz interwencję chirurgiczną. Leki bez recepty zawierające niezmydlające się frakcje olejów z awokado i soi mogą okazać się skuteczną opcją leczenia objawów choroby zwyrodnieniowej, łatwo dostępną dla cierpiących na ChZS. Wykazano, że mają one właściwości chondroprotekcyjne, anaboliczne i antykataboliczne, a także właściwości przeciwzapalne. Wpływają na zmniejszenie bólu i sztywności, poprawiając jednocześnie funkcję stawów. 
Co ważne, są one naturalnym, wolno działającym środkiem, który nie tylko łagodzi ostry ból, lecz także aktywnie zapobiega postępowi objawów choroby zwyrodnieniowej. Należy podkreślić, że leki z grupy SYSADOA (w tym Piascledine) powinny być zgodnie z aktualnymi rekomendacjami reumatologicznymi stosowane jako pierwszy środek przyjmowany przez pacjenta ze zdiagnozowaną chorobą zwyrodnieniową. Ważne jest – i należy to pacjentowi kilkakrotnie podkreślić – że działanie tych leków jest widoczne po długotrwałym przyjmowaniu (lek z grupy SYSADOA). Leki zawierające ASU są bezpieczne w długotrwałym przyjmowaniu i zazwyczaj nie są obserwowane żadne skutki uboczne u przyjmujących je pacjentów. Mogą one być bezpiecznie przyjmowane w połączeniu zarówno z paracetamolem, jak i z lekami z grupy NLPZ.
Pacjenci dotknięci chorobą zwyrodnieniową szukają wszelkich sposobów na zatrzymanie postępującego procesu chorobowego, dlatego powinni oni przyjmować w trakcie leczenia leki, a nie suplementy diety o działaniu niepotwierdzonym w randomizowanych badaniach klinicznych [1]. 


Piśmiennictwo

  1. Szczęsny G., Choroba zwyrodnieniowa stawów – etiopatogeneza i możliwości współczesnego leczenia, w: Kompleksowe leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów, red. W.E. Tomaszewski, Ars Medica, Warszawa 2017, s. 11–62.
  2. Rupiński R., W jaki sposób można poprawić skuteczność leczenia w chorobie zwyrodnieniowej stawów?, Terapia 2019; 9: 1–4.
  3. www.urpl.gov.pl.
  4. www.gis.gov.pl.
  5. Charakterystyka produktu leczniczego PIASCLEDINE, Expanscience Laboratoires.
  6. Henrotin Y.E., Sanchez C., Deberg M.A. i wsp., Avocado/soybean unsaponifiables increase aggrecan synthesis and reduce catabolic and proinflammatory mediator production by human osteoarthritic chondrocytes, J Rheumatol 2003, 30: 1825–1834.
  7. Henrotin Y.E., Deberg M.A., Crielaard J.M. i wsp., Avocado/soybean unsaponifiables prevent the inhibitory effect of osteoarthritic subchondral osteoblasts on aggrecan and type II collagen synthesis by chondrocytes, J Rheumatol 2006; 33: 1668–1678.
  8. Boileau C., Martel-Pelletier J., Caron J. i wsp., Protective effects of total fraction of avocado/soybean unsaponifiables on the structural changes in experimental dog osteoarthritis: inhibition of nitric oxide synthase and matrix metalloproteinase-13, Arthritis Res Ther 2009; 11: R41.
  9. Henrotin Y.E., Labasse A.H., Jaspar J.M. i wsp., Effects of three avocado/soybean unsaponifiable mixtures on metalloproteinases, cytokines and prostaglandin E2 production by human articular chondrocytes, Clin Rheumatol 1998; 17: 31–39.

Przypisy