Dołącz do czytelników
Brak wyników

Co fizjoterapeuta powinien wiedzieć o lekach przeciwbólowych

Artykuły z czasopisma | 7 czerwca 2013 | NR 40
23

Ból jest subiektywnym i przykrym dla człowieka doświadczeniem czuciowym i emocjonalnym związanym z uszkodzeniem tkanek. W dobie postępu medycyny pacjenci oczekują skutecznego leczenia przeciwbólowego, a podany lek powinien działać szybko i być bezpieczny.

Podstawą skutecznego leczenia bólu jest rozpoznanie jego rodzaju i natężenia – w zależności od tego dobierana jest terapia. W tym celu konieczna jest znajomość metod pomiaru natężenia bólu. Najczęściej stosowana jest skala numeryczna (numerical rating scale – NRS), w której pacjent określa na skali od 0 do 10 nasilenie bólu (0 – brak bólu, 10 – ból najgorszy, jaki pacjent może sobie wyobrazić). Inną używaną metodą pomiaru bólu jest skala wizualno-analogowa (visual analogue scale – VAS): na kartce rysuje się odcinek o długości 10 cm i oznacza się końce – początek to cyfra 0 oznaczająca brak bólu, na końcu znajduje się liczba 10 oznaczająca ból nie do zniesienia. Pacjent sam zaznacza, jakie nasilenie ma ból w jego odczuciu. Obie opisane metody są bardzo proste i łatwe do przeprowadzenia. W użyciu są również inne techniki pomiaru natężenia bólu – skala słowna, skala Wonga-Bakera, skala Doloplus.

POLECAMY

W leczeniu stosuje się analgetyki, czyli typowe leki przeciwbólowe, oraz koanalgetyki – środki niebędące lekami przeciwbólowymi, które jednak poprzez swoje działanie wspomagają leki analgetyczne.

W 1986 r. Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization – WHO) wprowadziła pojęcie drabiny analgetycznej (tab. 1). Jest to schemat leczenia bólu za pomocą leków, który początkowo był używany jedynie w odniesieniu do bólu nowotworowego. Obecnie odnosi się do leczenia większości dolegliwości bólowych.

Tab. 1. Stopnie drabiny analgetycznej
I stopień lek nieopioidowy 
II stopień słaby opioid
III stopień silny opioid

 

Obecnie na rynku dostępnych jest – zarówno bez recepty, jak i na receptę – wiele preparatów przeciwbólowych. Stosowane są środki w formie tabletek, czopków, kropli, maści, żeli, plastrów, zastrzyków domięśniowych czy dożylnych. Jednak bez względu na stosowaną formę leku podstawą leczenia bólu jest indywidualny dobór leczenia do każdego pacjenta. Jeżeli ból ma małe nasilenie, stosuje się leki z I stopnia drabiny analgetycznej, w przypadku większego nasilenia – specyfiki ze stopnia II i III. 

I stopień drabiny analgetycznej – leki nieopioidowe

Do leków nieopioidowych należą paracetamol oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Jest to najpowszechniej stosowana grupa leków, również dzięki szerokiej dostępności do leczenia i możliwości zakupu wielu preparatów bez recepty.

Paracetamol
Lek wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, nie ma działania przeciwzapalnego. Dzięki mechanizmowi działania nie powoduje zapalenia błony śluzowej żołądka, z tego powodu ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego jest małe. W stosunku do NLPZ lek ten w mniejszym stopniu wchodzi w interakcje lekowe oraz nie wpływa niekorzystnie na zaostrzenie chorób układu krążenia oraz oddechowego. W niektórych przypadkach może powodować ciężkie choroby wątroby. Preparat jest zalecany zwłaszcza osobom starszym, które zwykle obciążone są chorobami dodatkowymi. Lek dostępny jest bez recepty. Ponadto jest składową preparatów łączonych (m.in. w połączeniu z kodeiną, kwasem askorbinowym, tramadolem).

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Jest to duża grupa obejmująca kilka podgrup leków, których działanie polega na hamowaniu syntezy prostaglandyn. Leki mają działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwgorączkowe. Preparaty z tej grupy mają różną siłę działania: słabym analgetykiem jest kwas acetylosalicylowy, siła działania naproksenu jest umiarkowana, silniej działa ketoprofen oraz oksykamy.

Ze względu na mechanizm działania NLPZ mogą powodować krwawienia z przewodu pokarmowego (z wyjątkiem koksybów, które w sposób wybiórczy hamują cyklooksygenazy). Ponadto leki z tej grupy mogą niekorzystnie wpłynąć na wydolność nerek. Niesteroidowe leki przeciwzapalne u pacjentów obciążonych chorobami serca oraz chorobami układu oddechowego mogą powodować zaostrzenie dolegliwości, z tego powodu powinny być stosowane ostrożnie i pod kontrolą lekarza, a niektóre z nich (koksyby) w schorzeniach tych są przeciwwskazane. Działanie przeciwzapalne tej różnorodnej grupy leków sprawia, że są one wykorzystywane w leczeniu licznych chorób kostno-stawowych.
Znaczna część NLPZ jest dostępna w aptekach bez recepty, jednak ze względu na możliwe powikłania leki nie powinny być stosowane przewlekle. W przypadku terapii wskazane jest zastosowanie leku osłonowego na żołądek. 

Do tej różnorodnej grupy leków należy również kwas acetylosalicylowy. Preparat ten oprócz działań przeciwbólowych, przeciwzapalnych, przeciwgorączkowych ma działanie antyagregacyjne. Z tego powodu jest szeroko stosowany w kardiologii.

II stopień – słabe opioidy

W Polsce dostępne są tramadol, kodeina i dihydrokodeina. Najpowszechniej stosowany jest tramadol. Lek ten występuje w postaci kropli, tabletek, ampułek. Jest dostępny wyłącznie na receptę. Leczenie należy rozpoczynać od małych dawek leku. Obecnie są dostępne liczne preparaty łączące tramadol z paracetamolem. 

III stopień – silne opioidy

Do grupy tej należą: morfina, fentanyl, oksykodon, buprenorfina, metadon. Środki te dostępne są wyłącznie na receptę. Na rynku dostępne są różne formy leków – postać płynna, plastry, tabletki, ampułki. Podczas stosowania leków z tej grupy zawsze należy pamiętać o profilaktyce zaparć.

Kiedy i jak przechodzić na kolejne stopnie drabiny

W celu podjęcia właściwej decyzji konieczne jest systematyczne monitorowanie bólu. Jeżeli efekt po zatasowaniu leków z I stopnia drabiny jest niewystarczający, wskazane jest zastosowanie leków z poziomu II. W przypadku przejścia na kolejny stopień nadal stosowany może być lek nieopioidowy (czyli równocześnie stosuje się leki z stopnia I i II). Jeżeli stopień II nie powoduje zmniejszenia bólu, należy zastosować lek z poziomu III (można równocześnie z lekiem z poziomu I). Na każdym stopniu drabiny analgetycznej można zastosować leki wspomagające leczenie, tzw. koanalgetyki. Do leków tych należą niektóre leki przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe, miorelaksujące.

Leki przeciwbólowe obecnie dostępne są w różnych formach. Droga doustna jest podstawową drogą podawania tych leków. Jest bezpieczna, wygodna dla pacjenta. Przeciwwskazaniami do doustnego stosowania leków są nudności, wymioty, zaburzenia połykania. W przypadku zastosowania leków doustnych najczęściej dochodzi do powikłań ze strony przewodu pokarmowego – bólów brzucha, nudności. Groźnym powikłaniem jest krwawienie z przewodu pokarmowego (najczęściej w wyniku stosowania NLPZ).

Leki stosowane w postaci maści w wielu przypadkach są skuteczne, a zwykle znacznie bezpieczniejsze niż leki przyjmowane ogólnoustrojowo. Objawem niepożądanym po zastosowaniu tej formy leku może być skórna reakcja alergiczna, niekiedy nadwrażliwość leczonego miejsca na światło. Dzięki zastosowanej formie leku nie dochodzi do powikłań ze strony układu pokarmowego oraz układu krążenia. Najlepiej udokumentowaną skuteczność mają preparaty miejscowe zawierające ket...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy