Dołącz do czytelników
Brak wyników

Czynniki utrudniające proces rehabilitacji osób po urazach czaszkowo-mózgowych
studium przypadków

Artykuły z czasopisma | 7 stycznia 2013 | NR 35
27

Wraz z narastającą mechanizacją życia gwałtownie wzrasta liczba przypadków urazów czaszkowo-mózgowych, głównie osób młodych, do 30. roku życia [1]. Jest to ponad 300 osób rocznie na 100 tys. przypadków

Epidemiologia urazów czaszkowo-mózgowych

Wśród opisanych przypadków aż 85% stanowią urazy ciężkie. W ponad 50% współistnieją urazy innych części ciała. Problem ten jest istotny społecznie, ponieważ opisywane urazy zajmują 3. miejsce wśród przyczyn zgonów [2]. Statystycznie częstsza w Polsce, bo aż 3–5 razy, jest liczba zgonów u mężczyzn od 10. do 45. roku życia. Wynika to z faktu, że powyższe urazy dwukrotnie częściej występują u mężczyzn [3].

POLECAMY

Podział urazów czaszkowo-mózgowych Ze względu na rodzaj i ich następstwa urazy dzieli się na [4, 5]:

  • pierwotne,
  • wtórne

Urazowi pierwotnemu mózg ulega w bardzo krótkim okresie działania sił destrukcyjnych. Uraz wtórny mózgu spowodowany jest powikłaniem urazu pierwotnego lub niewydolnością innych narządów, w tym głównie układu oddechowego i sercowo-naczyniowego [6].

Okres pierwotnego uszkodzenia mózgu jest najważniejszym czynnikiem utrudniających rehabilitację, ponieważ chory jest nieprzytomny, z współistniejącymi urazami innych okolic ciała, przy czym na wystąpienie uszkodzenia pierwotnego leczący nie ma wpływu. W czasie walki o życie pacjenta bezpośrednio po urazie czaszkowo-mózgowym uwaga skupia się głównie na stabilizacji stanu ogólnego i podstawowych funkcji życiowych. Natomiast wczesna i intensywna rehabilitacja neurologiczna jest często niedoceniana bądź niedostępna z powodu braku na oddziałach intensywnej terapii wykwalifikowanych fizjoterapeutów [7]. Równie istotną kwestią jest zapobieganie powikłaniom: oddechowym, krążeniowym, skórnym, infekcjom oraz prawidłowe ułożenie chorego [8].

W trakcie rozwoju zmian powikłanych dochodzi do uszkodzeń wtórnych. Można im zapobiec lub odwrócić ich skutki poprzez poprawne postępowanie z chorym po urazie czaszkowo-mózgowym. Do poważnych następstw urazów głowy oprócz dysfunkcji ruchowych dołączają się różnego rodzaju zaburzenia funkcji poznawczych, intelektualnych i emocjonalnych, co istotnie wpływa na obniżenie jakości życia tych chorych [9]. 

Czynniki utrudniające rehabilitację w okresie ostrym (w kolejności stopnia ciężkości i częstości ich występowania):

  • utrata świadomości (śpiączka),
  • wstrząs pourazowy,
  • zaburzenia krążenia, oddychania i regulacji temperatury ciała,
  • sztywność odmóżdżeniowa,
  • zaburzenia wegetatywne,
  • zaburzenia czynności troficznych i wydzielniczych,
  • mutyzm akinetyczny.

Czynniki utrudniające rehabilitację w okresie podostrym:

  • odparzenia skóry, odleżyny,
  • przykurcze stawowo-mięśniowe,
  • zapalenia żył głębokich kończyn dolnych i miednicy,
  • zatory płucne,
  • zaniki mięśniowe,
  • kostniejące zapalenie mięśni,
  • zapalenie pęcherza moczowego,
  • zapalenie płuc,
  • zaparcia stolca.

Studium przypadku 19-letniego chorego po urazie czaszkowo-mózgowym

W wyniku wypadku komunikacyjnego doszło do szeregu urazów i ich następstw:

  • urazu głowy z krwiakiem śródmózgowym okolicy płata skroniowego prawego,
  • złamania trzonu kręgu C6 i C7 oraz przesunięcia kręgu C2 do przodu,
  • złamania kości obojczyka prawego,
  • złamania kości przedramienia prawego,
  • długotrwałej utraty przytomności,
  • operacji trepanacji czaszki,
  • mutyzmu akinetycznego,
  • zapalenia płuc,
  • kacheksji,
  • odleżyn okolicy krzyżowo-biodrowej i łokcia prawego,
  • depresji,
  • niedowładu połowiczego lewostronnego w wyniku uszkodzenia dróg piramidowych

Stan chorego w chwili przyjęcia do rehabilitacji po leczeniu neurochirurgicznym i powrocie do świadomości był następstwem okresu pierwotnego. Pacjent był leżący, obolały, niechętny do współpracy, z licznymi przykurczami w obszarze niedowładnej kończyny górnej lewej, przykurczami i zanikami mięśni obu kończyn dolnych, niezaleczonymi odleżynami (zdj. 1A–B). Pacjent był niespionizowany nawet w zakresie samodzielnego przybierania i utrzymywania równowagi w pozycji siedzącej (zdj. 2). 

Zdj. 1A–B. Stan funkcjonalny chorego w chwili przyjęcia do rehabilitacji

 

Zdj. 1B

 

Zdj. 2. Brak możliwości samodzielnego przybierania i utrzymywania pozycji siedzącej

 

Zaniedbania pielęgnacyjne oraz brak usprawniania od pierwszych chwil po urazie to główne czynniki, które spowodowały wystąpienie zmian wtórnych w poszczególnych układach i narządach, przez co proces rehabilitacji znacznie wydłużył się w czasie. Główne działania podejmowane w toku leczenia sprowadzały się do likwidacji następstw z okresu ostrego i podostrego urazu. W wyniku długofalowego i systematycznego postępowania usprawniającego stan funkcjonalny chorego po ponad roku znacząco się zmienił. Pacjent uzyskał samodzielność w zakresie poruszania się, możliwość dużej sprawności ogólnej przy utrzymującym się zejściowym niedowładzie połowiczym lewostronnym (zdj. 3A–B i 4).

Zdj. 3A–B. Stan funkcjonalny po leczeniu usprawniającym

 

Zdj. 3B

 

Zdj. 4. Zejściowy, bardziej wyrażony w kończynie dolnej, niedowład lewostronny

 

Studium przypadku 56-letniego chorego po urazie głowy i towarzyszących urazach wielonarządowych

Na skutek wypadku komunikacyjnego chory doznał:

  • stłuczenia i obrzęku mózgu,
  • utraty świadomości 6 pkt w skali GCS,
  • wstrząsu pourazowego,
  • stłuczenia płuc i złamania żeber i odmy opłucnowej,
  • złamania uda i podudzia prawego,
  • zwichnięcia stawu biodrowego lewego,
  • ostrej niewydolności nerek w przebiegu zespołu zmiażdżenia,
  • stanu po ciągłej hemofiltracji żylno-żylnej (continuous veno-venous hemofiltration – CVVH),
  • obustronnych wodniaków podtwardówkowych,
  • stanu po obustronnej trepanopunkcji,
  • stanu po NZK i resuscytacji,
  • stanu po tracheotomii,
  • stanu po operacyjnym zespoleniu złamań kości kończyny dolnej prawej,
  • encefalopatii pourazowej.

W wyniku nakładających się czynników utrudniających rehabilitację w okresie ostrym i podostrym, jak też zaniedbań pielęgnacyjnych i braku wczesnej rehabilitacji doszło do poważnych następstw i zmian wtórnych w układzie nerwowym oraz aparacie narządu ruchu. Proces leczenia sprowadzał się jedynie do ratowania życia chorego przy całkowitym braku działań z zakresu rehabilitacji. W efekcie po 6 miesiącach od urazu chory wrócił do domu z niezaleczonymi odleżynami (zdj. 5), całkowicie niesprawny w zakresie zmiany pozycji w łóżku, z dużego stopnia przykurczami w stawach kończyn dolnych (zdj. 6), brakiem umiejętno...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy