Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

4 września 2018

NR 85 (Lipiec 2017)

Diagnostyka i leczenie dolegliwości bólowych odcinka szyjnego kręgosłupa według Cyriaxa i Kaltenborna

0 15

Dolegliwości bólowe odcinka szyjnego kręgosłupa charakteryzują się występowaniem objawów nie tylko w obrębie samego kręgosłupa, ale towarzyszą im objawy występujące w obrębie głowy, obręczy barkowej, kończyn górnych, klatki piersiowej. Objawy te mogą być mylone z różnymi schorzeniami niedotyczącymi bezpośrednio odcinka szyjnego. Objawy prowadzą do ograniczenia sprawności ruchowej, pogorszenia jakości życia i są częstą przyczyną chwilowej lub trwałej niezdolności do pracy. Odpowiednio przeprowadzone badanie pozwala na zastosowanie skutecznej terapii odcinka szyjnego kręgosłupa.

Odcinek szyjny kręgosłupa stanowi ruchomą podstawę dla czaszki, a w części dolnej osadzony jest na odcinku piersiowym kręgosłupa. Jest zbudowany z siedmiu kręgów i stanowi najbardziej ruchomy odcinek kręgosłupa. Pierwszy i drugi krąg szyjny mają szczególne cechy i całkowicie różnią się od pozostałych kręgów. Tę część odcinka C nazywa się podpotyliczną. Część dolna to kręgi C3–C7. Trzony kręgów C3–C7 są niskie, a ich powierzchnie górna i dolna są w kształcie czworoboku o zaokrąglonych bokach, ich przednia i tylna część jest tej samej wysokości. Pomiędzy trzonami kręgów C3–C7 znajdują się krążki międzykręgowe. Łuk kręgu szyjnego ma dwa wyrostki stawowe, na których znajdują się górne powierzchnie stawowe oraz dolne powierzchnie stawowe. Wyrostki stawowe połączone są z trzonem kręgu przez nasady łuków, które połączone są też z wyrostkami poprzecznymi. W wyrostkach poprzecznych w pobliżu trzonu znajdują się okrągłe otwory. Przez te otwory biegną do góry tętnica oraz dwie żyły kręgowe, a także splot nerwów współczulnych. Wyrostki poprzeczne zakończone są guzkami przednim oraz tylnym. Na ich powierzchni górnej jest bruzda, przez którą przebiega gałąź przednia szyjnych nerwów rdzeniowych. Wyrostki kolczyste utworzone są przez spotykające się ze sobą w linii środkowej kręgu blaszki łuków. 

Dwa pierwsze kręgi odcinka szyjnego kręgosłupa wymagają osobnego opisu ze względu na znaczne różnice w ich budowie. Kręg szczytowy C1 ma okrągły kształt o powiększonym wymiarze poprzecznym. Na częściach bocznych znajdują się dwuwklęsłe górne powierzchnie stawowe, które stykają się z kością potyliczną, oraz dolne powierzchnie stawowe stykające się z powierzchniami stawowymi kręgu obrotowego. Bocznie do powierzchni stawowych znajdują się wyrostki kolczyste z otworami na tętnice kręgowe. Na przednim łuku znajduje się mała powierzchnia stawowa łącząca się z zębem obrotnika. Na łuku tylnym umiejscowiony jest guzek tylny, który jest pozostałością po wyrostku kolczystym. 

Cechą charakterystyczną kręgu obrotowego C2 jest ząb znajdujący się na górnej powierzchni trzonu. Na częściach bocznych są dwie powierzchnie stawowe. Łuk tylny utworzony jest przez dwie blaszki. Wyrostek kolczysty na swoim wierzchołku ma dwa guzki, co jest charakterystyczne dla pozostałych kręgów odcinka szyjnego. Wyrostki poprzeczne podobnie jak C1 mają otwory na tętnice kręgowe. Dolne wyrostki stawowe umieszczone są poniżej nasad łuków i są pokryte powierzchniami stawowymi, które kontaktują się z kręgiem C3. 

System więzadłowy części podpotylicznej odcinka szyjnego jest mocno rozbudowany. W części przedniej można wyróżnić:

  • więzadło wierzchołka zęba,
  • więzadło poprzeczno-potyliczne,
  • więzadło poprzeczne,
  • więzadło potyliczno-obrotowe pośrodkowe,
  • więzadło poprzeczno-obrotowe,
  • więzadło podłużne tylne,
  • więzadło szczytowo-obrotowe przednie,
  • więzadło podłużne przednie,
  • więzadło szczytowo-obrotowe tylne,
  • więzadło międzykolcowe,
  • więzadło karkowe,
  • więzadło żółte.

W części tylnej wyróżnia się:

  • więzadła skrzydłowate,
  • więzadło szczytowo-potyliczne boczne,
  • więzadło krzyżowe (utworzone z więzadeł: poprzecznego, poprzeczno-potylicznego i poprzeczno-obrotowego),
  • więzadło podłużne tylne.

Niektóre z wymienionych więzadeł swoim przebiegiem sięgają do dolnej części odcinka szyjnego kręgosłupa. Do grupy więzadeł dolnego odcinka szyjnego zalicza się:

  • więzadło podłużne przednie,
  • więzadło podłużne tylne,
  • więzadłu karkowe,
  • więzadła międzypoprzeczne,
  • więzadła międzykolcowe [3–5].

Biomechanika

Odcinek szyjny kręgosłupa ma największą ruchomość ze wszystkich odcinków. W prawidłowych warunkach występuje tu lordoza. W trakcie ruchu zgięcia maleje ona i może przechodzić w kifozę, a w wyproście lordoza powiększa się. Zakres oraz rodzaj zachodzącego ruchu dla górnych segmentów odcinka szyjnego jest mocno zróżnicowany. 

W stawie szczytowo-potylicznym C0–C1 zachodzi ruch zgięcia oraz wyprostu, a rotacja oraz skłon boczny są ze sobą sprzężone. Całkowity zakres ruchu zgięcia – wyprostu wynosi 15°, a skłonu bocznego 8°. Prawa rotacja wynosi 12° i sprzężona jest ze skłonem bocznym w lewo niezależnie od tego, czy kręgosłup ustawiony jest w zgięciu lub wyproście. 

Segment C1–C2 charakteryzuje się brakiem możliwości skłonu bocznego, a rotacja osiąga ok. 12°. Skłon boczny w prawo i rotacja w przeciwnym kierunku powoduje rozluźnienie więzadeł po stronie, w którą wykonany jest skłon boczny. Jest to ruch sprzężony, który umożliwia zwiększenie ruchu rotacji. 

Pomiędzy kręgami dolnego odcinka szyjnego możliwe jest wykonanie ruchu zgięcia i wyprostu oraz sprzężonego skłonu bocznego i rotacji. Nie jest możliwe wykonanie izolowanego ruchu skłonu bocznego oraz ruchu rotacji. 

Górna i dolna część odcinka szyjnego kręgosłupa poprzez uzupełnianie się jako jedna całość umożliwia wykonanie czystego skłonu bocznego, czystej rotacji oraz zgięcia i wyprostu. Całkowity zakres rotacji odcinka szyjnego wynosi 80–90°. Zgięcia i wyprostu 130°, w tym 100–110° dla górnego odcinka, a 20–30° dla dolnego odcinka. Zakres zgięcia bocznego wynosi ok. 45° [3].

Diagnostyka

Wywiad

  1. Dane pacjenta, wykonywany zawód, hobby, sytuacja mieszkaniowa i rodzinna. 
  2. Symptomy:

Ból:

  • czy ból jest lokalny, czy promieniujący,
  • czy ból jest segmentarny, czy multisegmentarny,
  • lokalizacja objawów: ból głowy, twarzy, karku, ból okolicy łopatki, ból okolicy piersiowej, ramienia,
  • czy ból powstał samoczynnie, czy na skutek urazu,
  • czas trwania dolegliwości,
  • ewolucja bólu,
  • co zwiększa ból, a co go zmniejsza.

Parestezje:

  • obszar odczuwania (ręce, stopy),
  • precyzyjna lokalizacja,
  • występują jednostronne lub obustronne,
  • czy dolegliwości występują w nocy, czy w dzień,
  • jaki jest czynnik prowokujący,
  • czy parestezje występują z bólem, czy bez bólu.

Zawroty głowy:

  • czy są związane z ruchami karku, czy postawą [2].

Badanie funkcjonalne

Terapia według Cyriaxa

  1. Aktywny wyprost (ruchy aktywne pacjent wykonuje samodzielnie na polecenie badającego) (zdj. 1).
  2. Aktywna rotacja w prawo (zdj. 2).
  3. Aktywna rotacja w lewo (zdj. 3).
  4. Aktywne zgięcie boczne w prawo (zdj. 4).
  5. Aktywne zgięcie boczne w lewo (zdj. 5).
  6. Aktywne zgięcie (zdj. 6).
  7. Pasywny wyprost (ruchy pasywne wykonuje się w maksymalnym możliwym zakresie ruchu, badając czucie końcowe i ewentualny ból) (zdj. 7).
  8. Pasywna rotacja w prawo (zdj. 8).
  9. Pasywna rotacja w lewo (zdj. 9).
  10. Pasywne zgięcie boczne w prawo (zdj. 10).
  11. Pasywne zgięcie boczne w lewo (zdj. 11).
  12. Pasywne zgięcie (zdj. 12).
  13. Wyprost z oporem (testy oporowe wykonuje się, przykładając opór przeciwnie do kierunku badanego ruchu) (zdj. 13).
  14. Rotacja z oporem w prawo (test dla korzenia C1) (zdj. 14).
  15. Rotacja z oporem w lewo (test dla korzenia C1) (zdj. 14).
  16. Zgięcie boczne w prawo z oporem (zdj. 15).
  17. Zgięcie boczne w lewo z oporem (zdj. 16).
  18. Zgięcie z oporem (zdj. 17).
  19.  Aktywna elewacja barków (zwraca się uwagę na zakres ruchu i czy oba barki unoszą się symetrycznie).
  20.  Elewacja barków z oporem (test dla k...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy