Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu , Otwarty dostęp

24 czerwca 2020

NR 117 (Czerwiec 2020)

Fizjoterapia w przeskakującym (trzaskającym) biodrze

95

Aktywność ruchowa odgrywa bardzo ważną rolę w życiu człowieka, ale w dużej mierze może się przyczyniać do powstawania różnorodnych urazów, kontuzji lub stanów przeciążeniowych, zwłaszcza narządu ruchu. Staw biodrowy ze względu na swoje umiejscowienie oraz budowę anatomiczną jest bardzo narażony na liczne dysfunkcje zaburzające jego prawidłowe funkcjonowanie. W przeskakującym (strzelającym) biodrze istotną rolę odgrywa odpowiednie, a przede wszystkim szybkie postępowanie lecznicze. Właściwe usprawnianie w dużej mierze niweluje lub całkowicie usuwa objawy schorzenia.

Aktywność ruchowa odgrywa w życiu człowieka bardzo ważną rolę. Odpowiednio dostosowana do określonych cech psychofizycznych sprzyja prawidłowemu rozwojowi poszczególnych układów lub narządów. Układ ruchu w dużej mierze jest odpowiedzialny za zbilansowaną aktywność fizyczną, która bezpośrednio przekłada się na wykonywanie dużej ilości czynności dnia codziennego. Różnego rodzaju ćwiczenia ruchowe mają wpływ m.in. na:

POLECAMY

  • pracę komórek kostnych, stymulując kościotworzenie,
  • zwiększenie siły mięśniowej,
  • zwiększenie wytrzymałości mięśniowej. 

Takie postępowanie zmniejsza ryzyko upadków oraz złamań kości z powodu osteoporozy. Wśród połączeń kończyny dolnej wyróżnia się:

  • połączenia obręczy,
  • połączenia kończyny dolnej wolnej, do której zalicza się:
  • stawy stopy,
  • połączenia kości goleni,
  • staw kolanowy,
  • staw biodrowy.


|Anatomia stawu biodrowego


Staw biodrowy łączy kość miedniczą z kością udową. Jest zbudowany podobnie jak staw ramienny. O ile jednak ruchy ramienia są wykonywane w trzech stawach kulistych, o tyle ruchy uda odbywają się w tylko jednym stawie kulistym – w stawie biodrowym. Powierzchnie stawowe stawu biodrowego mają najbardziej regularne krzywizny spośród wszystkich stawów ustroju ludzkiego. Bardziej od innych odpowiadają one figurom geometrycznym, z którymi są porównywane. Panewka stawowa, utworzona przez kość miedniczą, jest położona na bocznej stronie kości i skierowana do przodu i bocznie. Panewkę znacznie pogłębia wysoki obrąbek panewkowy, trójkątny w przekroju poprzecznym, który podobnie jak w stawie ramiennym występuje w postaci pierścienia włóknisto-chrzęstnego. Dzięki niemu panewka otacza główkę stawową poza jej równik. Ten pierścień włóknisty przylega z obu stron do wolnego brzegu panewki, obejmując ją. Jedynie w miejscu wcięcia panewki nie styka się z podłożem, przekracza wcięcie jako więzadło poprzeczne panewki i w ten sposób przekształca je w otwór. Przez ten otwór do dna panewki przechodzi gałąź panewkowa tętnicy zasłonowej, unaczyniając tkankę tłuszczową i więzadło głowy kości udowej. Tylko odcinek obwodowy panewki, z wyjątkiem części położonej powyżej wcięcia, jest pokryty chrząstką; ma ona kształt półksiężycowaty, toteż nosi nazwę powierzchni półksiężycowatej. Odcinek środkowy, niepokryty chrząstką, zbiega się poniżej poziomu otaczającej go chrząstki jako dół panewki. Dół panewki jest skupieniem tkanki tłuszczowej, kosmkami maziowymi i więzadłem głowy kości udowej. Podściółka tłuszczowa pokryta błoną maziową osłabia ucisk między głową a panewką. W zależności od tego, czy wewnątrz stawu panuje ciśnienie większe, czy mniejsze od zewnętrznego, jest ona wciśnięta pod więzadłem poprzecznym panewki do wypustek błony maziowej torebki stawowej lub też wessana z powrotem do dołu panewki. Powierzchnia księżycowata ma ok. 16 cm2, tym samym ciśnienie atmosferyczne działa na staw biodrowy z siłą wynoszącą ok. 16 kg. Ponieważ masa kończyny dolnej wynosi ok. 10 kg, ciśnienie powietrza utrzymuje głowę w panewce po przecięciu mięśni i usunięciu więzadeł. U płodu i nawet jeszcze w pierwszym roku życia, do czasu, aż dziecko nauczy się chodzić, panewka jest znacznie płytsza, obejmuje więc stosunkowo mniejszą część głowy kości udowej niż u dorosłego [1]. Główka stawowa, utworzona przez głowę kości udowej, ma kształt kulisty. Jej promień wynosi ok. 2,5 cm i tylko nieznacznie przewyższa promień głowy kości ramiennej. Jest pokryta chrząstką szklistą i stanowi ok. trzech czwartych powierzchni kuli. Poniżej środka powierzchni stawowej znajduje się okrągłe wgłębienie – dołek głowy kości udowej, niepokryty chrząstką, do którego przyczepia się więzadło głowy kości udowej. Grubość chrząstki stawowej na główce jest nieco większa niż na panewce, przy czym o ile na panewce jej grubość wzrasta ku obwodowi (0,8–3,0 mm), o tyle na główce odwrotnie – na obwodzie mierzy tylko 1,0–1,9 mm, natomiast największą grubość (2,2–3,7 mm) osiąga nieco poniżej środka, w miejscu, w którym głowa przy staniu i chodzeniu podlega największemu uciskowi [1].Torebka stawowa w porównaniu do torebki stawu ramiennego stanowi ciasny i krótki worek. W położeniu pośrednim stawu powierzchnie stawowe dają się jednak od siebie oddalić o 1–2 cm, w postawie wyprostowanej ciała torebka jest skręcona i silnie napięta. Pod względem wielkości ustępuje ona tylko torebce stawu kolanowego. Pod względem grubości i mocy nie dorównuje jej żaden inny staw ustroju ludzkiego. Błona włóknista torebki przyczepia się do brzegu panewki na zewnątrz od obrąbka panewkowego, tak że ten ostatni znajduje się wewnątrz jamy stawowej. Tylko w obrębie wcięcia panewki nie odchodzi ona od kości, lecz od więzadła poprzecznego. Na kości udowej torebka przyczepia się z przodu powyżej kresy międzykrętarzowej, sięgając ku dołowi prawie do krętarza mniejszego. Na stronie tylnej przyczepia się do szyjki kości udowej przyśrodkowo od grzebienia międzykrętarzowego; torebka stawowa obejmuje więc więcej niż połowę szyjki. Błona maziowa torebki pokrywa szyjkę kości udowej, począwszy od brzegu powierzchni stawowej głowy aż do połowy długości szyjki zarówno z przodu, jak i z tyłu. A więc odcinki przedniej i tylnej powierzchni szyjki mniej więcej tej samej wielkości są objęte torebką stawową. Błona maziowa tworzy fałdy w tych miejscach, w których przebiegają naczynia krwionośne (gałęzie obu tętnic okalających udo) odżywiające szyjkę i głowę kości udowej. Na stronie tylnej szyjki przyczepy błony włóknistej i maziowej stykają się; tutaj błona włóknista jest bardzo cienka. Na stronie przedniej natomiast błona włóknista jest bardzo gruba, ponieważ wzmacnia ją tu więzadło biodrowo-udowe, tak że grubość przyczepu zajmuje przestrzeń od kresy międzykrętarzowej aż do połowy długości szyjki. Tutaj dopiero blaszka wewnętrzna „trzewna” błony maziowej, pokrywająca szyjkę, przechodzi w blaszkę zewnętrzną „ścienną”, wyścielającą od wewnątrz błonę włóknistą. W obrębie panewki przyczep błony maziowej przebiega dokoła bocznego obrąbka panewkowego [1].

Więzadła


Kończyna dolna jako narząd podpory i ruchu ustroju ludzkiego wymaga szczególnie silnego aparatu więzadłowego wzmacniającego torebkę. Torebka stawu biodrowego wraz ze swymi więzadłami może dźwigać do 500 kg. Odróżnia się cztery więzadła wzmacniające, z których trzy mają podłużny układ włókien (więzadła: biodrowo-udowe, łonowo-udowe i kulszowo-udowe) oraz jedno o okrężnym przebiegu włókien (warstwa okrężna). Jako piąte dochodzi wewnątrztorebkowe więzadło głowy kości udowej [1]. Więzadło biodrowo-udowe rozpoczyna się w okolicy kolca biodrowego przedniego dolnego oraz łącznie z początkiem ścięgnistym mięśnia prostego uda na brzegu panewki stawowej. Biegnie ono rozbieżnie dwoma pasmami, przyczepiając się do kresy międzykrętarzowej wzdłuż całej jej długości. Pasmo górne, krótsze, poprzeczne, kieruje się wzdłuż szyjki i hamuje ruchy obrotowe uda na zewnątrz, poza tym ogranicza przeginanie do tyłu i ruchy przywodzenia. Pasmo przednie podłużne hamuje głównie prostowanie uda (zgięcie do tyłu), poza tym obrót uda do wewnątrz; pod tym względem jest ono antagonistą poprzedniego. Pasmo poprzeczne jest najsilniejszym więzadłem ustroju ludzkiego; przyczepia się do części górnej kresy międzykrętarzowej, która w tym miejscu wytwarza dość silny tępy guzek. Pasmo podłużne więzadła biodrowo-udowego jest nieco słabsze. Wzmacnia ono ścianę przednią torebki. W wyprostowanej postawie ciała jego włókna przebiegają prawie pionowo w kierunku osi obciążenia uda. Przyczepia się ono do kresy międzykrętarzowej w jej odcinku dolnym, sięgając aż do krętarza mniejszego. Całe więzadło biodrowo-udowe jest niezmiernie mocne. W pobliżu początku grubości części poprzecznej wynosi do 15 mm, część podłużna jest chudsza (do 5 mm). Więzadło to może dźwigać do 350 kg i jest tak mocne, że w przypadku zwichnięcia stawu biodrowego nigdy się nie zrywa [1]. Więzadło łonowo-udowe leży na stronie przyśrodkowo-dolnej stawu. Rozpoczyna się na trzonie i gałęzi górnej kości łonowej i biegnie częściowo do górnego brzegu krętarza mniejszego, częściowo splata się z włóknami warstwy okrężnej. Więzadło to przede wszystkim ogranicza odwodzenie uda. Również ruchy obrotowe na zewnątrz napinają więzadło. Przy odwodzeniu uda znaczna część główki stawowej występuje z panewki i więzadło łonowo-udowe dźwiga głowę kości udowej; głowa opiera się o więzadło. Jest to najsłabsze więzadło torebki [1]. Więzadło kulszowo-udowe wzmacnia ścianę tylną torebki. Jest to grube więzadło, rozpoczynające się szeroko na tylnym brzegu panewki w obrębie trzonu kości kulszowej; jego włókna biegną dalej zbieżnie i kierują się skośnie ku górze i bocznie, splatając się głównie z włóknami warstwy okrężnej torebki, częściowo zaś przytwierdzając do brzegu przedniego krętarza większego. Więzadło to hamuje obrót uda do wewnątrz, głównie w położeniu zgięcia, a poza tym ruchy przywodzenia. Jest ono silniejsze od więzadła łonowo-udowego [1]. Warstwa okrężna przebiega na powierzchni wewnętrznej torebki włóknistej w postaci okrężnego pasma włókien dokoła najwęższego miejsca szyjki, mniej więcej w połowie jej długości. Jest ona całkowicie zakryta pozostałymi więzadłami, ale od każdego z nich odchodzą do niej włókna; największa ilość od więzadeł łonowo-udowego i kulszowo-udowego. Przebieg jej włókien krzyżuje przebieg więzadeł podłużnych. Warstwa okrężna jest najsilniejsza i najbardziej wyraźna u góry i z tyłu; przyśrodkowo i u góry część jej włókien łączy się z kością w okolicy kolca biodrowego przedniego dolnego. Wskutek tego ta część występuje w postaci pętli, która od przyczepu kostnego zstępuje bocznie, otacza szyjkę od tyłu do przodu i znowu wstępuje do miejsca wyjścia; główna masa włókien warstwy okrężnej biegnie jednak ściśle okrężnie jako zamknięty pierścień, najwyraźniej widoczny na brzegu bocznym. Wskutek swego połączenia z więzadłami podłużnymi warstwa okrężna przesuwa się wraz z nimi w ruchach stawu biodrowego. Prostowanie uda skręca spiralnie więzadła podłużne i przesuwa warstwę okrężną do brzegu panewki. Ponieważ jest ona znacznie węższa od równika głowy kości udowej, obejmuje ją jak wentyl i wzmacnia jej położenie w panewce [1]. Więzadło głowy kości udowej jest ukryte wewnątrz stawu. Występuje ono w postaci spłaszczonego powrózka, który rozpoczyna się szeroko w otoczeniu wcięcia panewki dwiema odnogami od obu końców powierzchni księżycowatej i na więzadle poprzecznym panewki, zwęża się ku górze i przyczepia się do dołka głowy kości udowej. Leży ono w dole panewki, między jego dnem wysłanym tłuszczem a chrząstką stawową powierzchni przyśrodkowej głowy kości udowej, w postawie wyprostowanej ciała ustawia się więc pionowo. Więzadło głowy obejmuje błona maziowa torebki. Rozwój więzadła i jego wytrzymałość są bardzo zmienne; czasami może ono dźwigać do 57 kg, czasami może go zupełnie brakować. Do więzadła wnika tętnica więzadła głowy, odnoga gałęzi panewkowej (od tętnicy zasłonowej), i odchodzi do głowy kości udowej. Znaczenie więzadła głowy jest sporne. Może ono działać jako dodatkowe więzadło, hamując ruchy przywodzenia i ruchy obrotowe na zewnątrz. Brak więzadła nie zmniejsza jednak ochrony stawu. Dzięki ruchom więzadła głowa kości udowej ulega zwilżeniu mazią stawową. Pierwotnie w rozwoju rodowym więzadło głowy leży na zewnątrz stawu. Dopiero u ptaków i ssaków wraz ze zmianą położenia kości udowej z poprzecznego na strzałkowe zostaje ono włączone w obręb stawu. U niektórych ssaków przyczep udowy zlewa się z brzegiem powierzchni stawowej, u innych więzadło to jest słabe lub zupełnie nie występuje, np. u orangutana [1].

Cienkie miejsca torebki


W trzech miejscach między więzadłami podłużnymi torebka stawowa jest niezwykle cienka; miejsca te odpowiadają punktom, w których kości wytwarzające panewkę się zlewają. Są to:

  • pole trójkątne, położone do przodu stawu między więzadłami biodrowo-udowym i łonowo-udowym, jest szczególnie cienkie; na jego powierzchni przedniej leży kaletka biodrowo-łonowa, która czasami może komunikować się z jamą stawową;
  • również cienkie jest pole u dołu stawu między więzadłami łonowo-udowym i kulszowo-udowym;
  • trzecie cienkie miejsce znajduje się na stronie tylnej torebki, między więzadłem kulszowo-udowym a pasmem poprzecznym więzadła biodrowo-udowego [1].

Wszystkie te trzy słabe miejsca torebki są bezpośrednio przykryte mięśniami, staw biodrowy otoczony jest bowiem silnymi warstwami mięśniowymi. Najgłębsza warstwa wnika w błonę włóknistą torebki, nie pociąga jej jednak w tym stopniu co w stawie ramiennym. Szczególnie wzmocnione jest więzadło biodrowo-udowe, samo przez się już bardzo silne, mięśniami biodrowo-lędźwiowymi, prostym uda, pośladkowym małym i pośladkowym średnim [1]. Położenie główki stawowej w panewce, bardzo znaczna odporność torebki i czynna ochrona mięśni otaczających staw tłumaczą rzadkość zwichnięcia zdrowego stawu biodrowego. Stanowi ono ok. 5% wszystkich i jest efektem tylko bardzo silnych urazów [1].

Tętnice


W zaopatrzeniu stawu biodrowego biorą udział tętnice wszystkich trzech przylegających okolic biodra. Od przodu z trójkąta udowego dochodzą gałązki stawowe obu tętnic okalających udo – przyśrodkowej i bocznej (od tętnicy udowej głębokiej); stanowią one główne źródło krwi. Obie tętnice zespalają się, wytwarzając dokoła szyjki kości udowej pierścień tętniczy podobny do pierścienia dokoła kości ramiennej. Od tego pierścienia na kości udowej biegną do stawu liczne gałązki wstępujące. Okolica przyśrodkowa stawu jest zaopatrzona w bardzo zmiennym stopniu przez gałąź panewkową, stanowiącą odnogę gałęzi tylnej tętnicy zasłonowej (od tętnicy biodrowej wewnętrznej). Gałąź panewkowa biegnie przez wcięcie panewki do jej dna i zaopatruje podściółkę tłuszczową i więzadło głowy; jej odgałęzienie – tętnica więzadła głowy – wnika do tegoż wierzchołka i dochodzi do głowy kości udowej. Od tyłu wreszcie z okolicy pośladkowej biegną do stawu słabe gałązki tętnicy pośladkowej dolnej i górnej (od tętnicy biodrowej wewnętrznej) [1].

Naczynia chłonne


Naczynia chłonne stawu biodrowego towarzyszą naczyniom krwionośnym i kierują się tak jak one do okolic biodra. Chłonka strony przedniej stawu biodrowego zdąża do węzłów chłonnych pachwinowych głębokich, strony przyśrodkowej (przez kanał zasłonowy) i tylnej – do węzłów chłonnych biodrowych wewnętrznych [1].

Nerwy


Nerwy zaopatrujące staw biodrowy pochodzą z gałązek nerwów:

  • udowego, 
  • zasłonowego,
  • kulszowego. 

Powierzchnię przednią stawu zaopatruje nerw udowy, powierzchnię przyśrodkową stawu – nerw zasłonowy, a powierzchnię tylną stawu – nerw kulszowy.

|Biomechanika stawu biodrowego


Dla stawu biodrowego prawidłowa pionowa postawa ciała stanowi położenie krańcowe. Natomiast w położeniu pośrednim, w którym wszystkie włókna torebki stawowej są odprężone, udo znajduje się w położeniu miernego zgięcia, odwiedzenia i obrotu na zewnątrz. W tym położeniu torebka stawowa jest najbardziej pojemna. Skupienie płynów, np. pochodzenia zapalnego, zmusza staw do ustawienia się w położeniu odprężonym.  W położeniu pośrednim wierzchołek głowy kości udowej odpowiada najgłębszemu miejscu panewki, a obrąbek panewkowy przylega dokoła brzegu chrzęstnego głowy. W prawidłowej, pionowej postawie ciała panewka obejmuje głowę kości udowej tylko po stronie tylnej i górnej. Na stronie przedniej natomiast część głowy nie jest pokryta panewką; tutaj głowa przylega do więzadła biodrowo-udowego [1].

|Zakresy ruchów


Staw biodrowy jest stawem kulistym panewkowym. Ruchy mogą się w nim odbywać dokoła nieskończonej liczby osi, z których można wyróżnić trzy osie główne. Są to:

  • oś poprzeczna (czołowa) – łączy punkty środkowe obu głów kości udowej; dokoła niej są wykonywane ruchy unoszenia, czyli zgięcia, i prostowania uda lub też w przypadku ustalonego uda – ruchy zgięcia i prostowania miednicy;
  • druga oś biegnie w kierunku strzałkowym przez środek głowy; dokoła niej mogą się odbywać ruchy odwodzenia i przywodzenia lub też, gdy udo jest ustalone, pochylenie boczne miednicy;
  • trzecia oś stanowi oś obrotu biegnącą przez środek głowy oraz środek stawu kolanowego. Dookoła tej osi odbywają się ruchy obrotowe do wewnątrz (nawracania) i na zewnątrz (odwracania) lub też w przypadku ustalonego uda – obroty miednicy [1].

Zakres ruchów najlepiej można prześledzić na powierzchni kuli. Środkowy punkt obrotu stawu biodrowego ustawia się w punkcie środkowym kuli. Oś obu biegunów kuli biegnie pionowo od góry do dołu; południk zerowy jest ustawiony czołowo. Na powierzchni tak ustawionej kuli kość udowa zakreśla prawie symetryczne owalne pole. Wynika z tego, że ruchy zgięcia i prostowania są tym bardziej ograniczone, im większe równocześnie są ruchy przywodzenia i odwodzenia; odwrotnie, zakres ruchów odwodzenia i przywodzenia zmniejsza się wraz ze wzrastającymi ruchami zgięcia i prostowania. Ruchy w stawie biodrowym prawie bez wyjątku łączą się z ruchami kręgosłupa; mogą one być przez nie uzupełnione i częściowo zastąpione [1].

Ruchy zgięcia i prostowania


Największy rozmiar ruchów zgięcia i prostowania nie leży w płaszczyźnie strzałkowej, lecz w położeniu lekkiego odwiedzenia. W płaszczyźnie strzałkowej ruch zgięcia dochodzi do 120°, przy przywodzeniu ruch ten się zmniejsza. W udzie odwiedzionym do 40° ruch prostowania wynosi ok. 45°, w płaszczyźnie strzałkowej możliwy jest tylko do 15°. Unoszenie uda do tyłu lub zgięcie tułowia do tyłu pozornie tylko odbywa się wyłącznie w stawie biodrowym. W rzeczywistości nieznaczna możliwość prostowania w stawie biodrowym jest uzupełniona przez ruchy lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Zakres ruchów zgięcia i prostowania w całości wynosi w płaszczyźnie strzałkowej 135°, w położeniu lekkiego odwiedzenia dochodzi do 165°. Te obszerne ruchy są możliwe tylko w przypadku zgiętego kolana; kiedy kolano jest wyprostowane, zakres ruchów znacznie się zmniejsza (do ok. 80°) z powodu działania hamującego mięśni antagonistycznych.  Jeżeli w obu stawach biodrowych ruch odbywa się w tym samym kierunku i w tym samym stopniu przy ustalonych udach, miednica pochyla się do przodu lub do tyłu. W pierwszym przypadku płaszczyzna wejścia jest ustawiona bardziej stromo, w drugim – bardziej poziomo. Hamowanie ruchów zgięcia i prostowania odbywa się przez więzadła i mięśnie. Ruch prostowania hamują przede wszystkim oba pasma więzadła biodrowo-udowego, zarówno górne pasmo, poprzeczne, jak i przednie, podłużne, chociaż również pozostałe więzadła wzmacniające torebkę ograniczają te ruchy. W przeciwieństwie do tego w ruchach zgięcia brak jest działania więzadeł jako czynnika hamującego. Hamowanie tych ruchów odbywa się wyłącznie przez rozciąganie antagonistycznych mięśni prostujących (półścięgnistego, półbłoniastego i głowy długiej mięśnia dwugłowego), szczególnie silne w położeniu wyprostowanym kolana [1]. 

Ruchy odwodzenia i przywodzenia


W wyprostowanej postawie ciała ruchy odwodzenia i przywodzenia dokoła osi strzałkowej wynoszą do 40° w każdą stronę. Rozkrok obu nóg jest możliwy do 80°. Zgięcie, które rozluźnia więzadło biodrowo-udowe, zwiększa rozległość ruchów odwodzenia. Ruch odwodzenia osiąga największy stopień (ok. 145°) przy udzie zgiętym do ok. 60°; w tym ruchu przywodzenie wynosi ok. 55°, odwodzenie – ok. 90°. W stawie biodrowym nogi podporowej miednica może się pochylać bocznie. Pochylenie boczne miednicy i odwiedzenie uda są to identyczne ruchy stawów. Ruchy odwodzenia są hamowane przez więzadło łonowo-udowe, ruchy przywodzenia – przez pasmo poprzeczne więzadła biodrowo-udowego, a przy uniesionym udzie również przez więzadło głowy kości udowej [1].

Ruchy obrotowe


Dokoła osi pionowej (podłużnej), która równocześnie odpowiada linii nośnej kończyny dolnej łączącej punkty środkowe stawów biodrowego, kolanowego i skokowego, można wykonać ruchy obrotowe uda. W postawie prawidłowej ruch obrotowy na zewnątrz (odwracanie uda) ogranicza się do 15°; ruch obrotowy do wewnątrz (nawracanie uda) może wynosić 35°. W położeniu zgięcia i odwiedzenia stawu biodrowego aparat więzadłowy rozluźnia się i wtedy ruchy obrotowe wzrastają do 100° (40° na zewnątrz, 60° do wewnątrz). O ruchach obrotowych na żywym człowieku można się przekonać najlepiej przy zgiętym kolanie; wtedy goleń jak wskazówka podaje rozmiar ruchów obrotowych. Przy wyprostowanym stawie kolanowym wierzchołek stopy również może być wskazówką dla tych ruchów. Jeżeli ruch obrotowy odbywa się w ten sposób, że nie udo porusza się w stosunku do miednicy, lecz odwrotnie – miednica w stosunku do uda, wtedy przy obrocie miednicy na zewnątrz (odwracanie miednicy) kolec biodrowy przedni górny tej samej strony przesuwa się do tyłu, odpowiedni zaś kolec strony przeciwległej – do przodu. W ruchach obrotowych miednicy do wewnątrz (nawracanie miednicy) proces ten odbywa się odwrotnie. O tych ruchach można się przekonać na sobie samym, kiedy stojąc na jednej nodze, wykona się obrót tułowia dokoła osi podłużnej tejże nogi. Obrót do wewnątrz jest hamowany przez więzadło kulszowo-udowe, obrót na zewnątrz – przez więzadło biodrowo-udowe, przy zgiętym biodrze również przez więzadło głowy kości udowej [1].

Ruchy obwodzenia


Przez kombinację ruchów dokoła osi czołowej i strzałkowej powstaje ruch obwodzenia. Ruch ten zatacza na powierzchni kuli elipsę, która swą długą osią jest ustawiona pionowo. Rozmiar tych ruchów nieznacznie tylko ustępuje odpowiednim ruchom stawu ramiennego [1].

|Działanie mięśni stawu biodrowego


Najsilniejszym zginaczem jest mięsień prosty uda; mniej więcej o jedną czwartą mniejszą siłę ma mięsień biodrowo-lędźwiowy. Następne z kolei są mięsień napinający powięź szeroką i mięsień krawiecki. Szereg mięśni pomocniczych bierze już tylko drugorzędny udział w ruchach zginania. 
Z wielkiej pracy prostowników w stawie biodrowym prawie połowę wykonuje mięsień pośladkowy wielki. Poza nim głównymi prostownikami są mięśnie: przywodziciel wielki, półbłoniasty i pośladkowy średni. Dzięki sile mięśnia pośladkowego wielkiego prostowniki stawu biodrowego przeważają znacznie siłę zginaczy.  Najsilniejszym przywodzicielem uda jest przywodziciel wielki. Wykonuje on przeszło jedną czwartą pracy wszystkich mięśni przywodzących. Głównymi przywodzicielami poza nim są: część mięśnia pośladkowego wielkiego, przywodziciel długi, przywodziciel krótki i mięsień półbłoniasty. Praca mięśni odwodzących jest znacznie mniejsza niż mięśni przywodzących. Głównymi odwodzicielami są mięśnie pośladkowe wraz z mięśniem napinającym powięź szeroką i mięśniem prostym uda. Ruchy obrotowe na zewnątrz są wykonywane ze znaczną siłą w porównaniu do obrotu do wewnątrz. Głównym obracaczem na zewnątrz jest mięsień pośladkowy wielki, który wykonuje jedną trzecią całej pracy. Jest on wspomagany głównie przez części...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy