Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

4 września 2018

NR 85 (Lipiec 2017)

Inne spojrzenie na diagnostykę fizjoterapeutyczną
„Prosto” o biomechanice i obiektywnym wyniku

535

Ile „musi” i chce wiedzieć fizjoterapeuta? Odpowiedź często zależy od czasu, jaki można poświęcić na wizytę diagnostyczną. Rehabilitacja holistyczna, tj. rozumienie procesu powiązań tensegracyjnych struktur mięśniowo-powięziowo--więzadłowych i ich wpływu na tkanki twarde, powoduje, że jednoznacznie odchodzi się od jedynie „blokowego” (segmentarnego) spojrzenia na narząd ruchu. 

Innymi słowy – biomechanika… Czy musi składać się ze złożonych procedur obliczeniowych (logarytm, całka, tangens) oraz stosowania wielogodzinnych metod pomiarowych czasu, kątów (goniometry), fotografii i obrazowania wideo (pomijając kwestie zniekształceń obrazu) wiążących się z koniecznością obróbki obrazu, danych pomiarowych? A wszystko to po to, by „wrzucić” dane do arkusza kalkulacyjnego, wprowadzić algorytmy medyczne i wreszcie obliczyć potrzebny parametr. 

POLECAMY

Pedobarografia 

Pedobarografia to obiektywne narzędzie przydatne zarówno w procesie diagnostyki parametrów czasowo-przestrzennych istotnych determinant ruchu, jak i ocenie stabilometrii oraz symetrii ciała. Badanie, które (pomijając czynności wywiadu oraz dodatkowej oceny funkcjonalnej narządu ruchu, której nie da się pominąć) trwa nie dłużej niż 1,5–2 min. Często uzyskane wyniki są analizowane w dalszych etapach terapii ze względu na ograniczenia czasowe, nierzadko bowiem z trudem udaje się wykonać usługę diagnozy fizjoterapeutycznej w ciągu godziny. Pedobarograf zintegrowany z komputerem, zwykłą kamerą internetową i oprogramowaniem przeznaczonym do przetwarzania oraz obliczania biomechanicznych parametrów (tu: Biomech Studio) pozwala wykonać wiele (dotychczas nieosiągalnych) pomiarów. Służy zarówno do wstępnej oceny pacjenta, jak i obiektywnej ewaluacji postępów terapii. Analiza efektywności ma ogromne znaczenie nie tylko z punktu widzenia odpowiedzialności za podejmowane czynności. Równie istotną rolę odgrywa w procesie informacyjnym i pedagogizacji pacjenta.

Kiedy i jak analizować postępy terapii za pomocą pedobarografii 

Pedobarografia okazuje się pomocna w ocenie postępów na przykład w przypadku równoważenia rozkładu napięć w strukturach mięśniowo-powięziowych, w terapii skolioz, w zaburzeniach ustawienia miednicy, w procesach kompensacyjnych, skrótach kończyn dolnych, w treningu stabilizacji centralnej itp. Zgodnie z procedurą medyczną badanie pedobarograficzne powtarza się trzykrotnie w celu uzyskania rzetelnego wyniku [1, 2]. Jednymi z podstawowych wyników uzyskiwanych w pedobarografii są te określające symetrię i stabilometrię. Pedobarograficzne badanie statyczne już w pierwszej odsłonie wyniku programu Biomech Studio pozwala na ocenę rozkładu obciążeń w zakresie prawej i lewej strony ciała oraz odczyt usytuowania środka ciężkości ciała (COP), a także barycentrów obu stóp (rys. 1).

Oprócz wizualnego wskazania położenia środków ciężkości za pomocą badania uzyskuje się mierzalne wartości nacisków na prawą i lewą stronę ciała wyrażony w procentach i w kPa (kilopaskalach) oraz pole powierzchni kontaktu stopy z podłożem (rys. 2). 

Do celów szczegółowej analizy stabilometrycznej w wyniku pedobarograficznego badania statycznego wykorzystuje się dodatkowy wynik (rys. 3), umożliwiający 
otrzymanie mierzalnych parametrów przednio-tylnych i bocznych wychwiań środka ciężkości ciała (COP) oraz barycentrów stopy. Poszukiwanymi parametrami w procesie rehabilitacji w tym przypadku będą pierwsze reakcje posturalne (pojawiające się ok. 50 ms), będące efektem rozciągania mięśni kontrolujących ustawienie stawów skokowych, kończyn dolnych i tułowia. Pozwala to wnioskować na temat prawidłowości pobudzania proprioreceptorów wrażliwych na rozciąganie. Pomiędzy 90 a 120 ms powinno się obserwować reakcje korygujące postawę, aby w konsekwencji w czasie ok. 240 ms obserwować te, które są odpowiedzialne za reakcje stabilizujące postawę [3–5]. Zważywszy na to, że reakcje posturalne (stabilizujące) kontrolowane są ośrodkowo, w praktyce niniejsze parametry umożliwiają wnioskowanie neurologiczne (np. w procedurach profilaktyki urazów i upadków) oraz w procesie usprawniania i treningu stabilizacji centralnej. Należy w tym miejscu uzmysłowić sobie, jak trudna, a nawet nieosiągalna, byłaby próba oceny wymienionych parametrów z zastosowaniem tradycyjnych czasomierzy.

Wbudowane algorytmy obliczeniowe pozwalają na odczyt danych dotyczących prędkości oraz przyspieszenia wychwiań COP. 

Jak oceniamy wady postawy z zastosowaniem pedobarografii?
Jak patrzymy na przeciążenia?

Ogromnym wyzwaniem w procesie profilaktyki i rehabilitacji jest eliminacja zagrożeń przeciążeniowych, w tym w szczególności zapobieganie zmianom zwyrodnieniowym i ich następstwom, kontuzjom, urazom itp. Jeszcze istotniejsza w ujęciu epidemiologicznym jest problematyka skutecznych działań podejmowanych w kierunku zapobiegania wadom postawy. Poza wnioskowaniem w obszarze zaburzeń stabilometrycznych, w efekcie badania pedobarograficznego uzyskuje się parametry rozkładu obciążeń na stopy (rys. 4). 

Wynik badania w tym zakresie pozwala nam na formułowanie wniosków dotyczących obciążenia poszczególnych metapłaszczyzn stopy (w modelu Cavanagha [6]). Odczyt normatywnych trzech punktów podporu stopy odbywa się w przypadku pedobarografii wprost, na podstawie mierzalnego parametru nacisku (kPa). W praktyce stanowi to o jednoznacznej ocenie np. wysklepienia łuku poprzecznego, która w przypadku zastosowania wszelkich metod oglądowych często bywa mylna ze względu na tkankę tłuszczową w części podeszwowej stopy oraz inne współistniejące deformacje stopy. Ocena sfer MH i LH (rys. 4) pozwala na różnicowanie problematyki koślawości lub szpotawości stępu. Innymi słowy – „nic na oko”. Wynik badania jest użyteczny w procesie rehabilitacji, jak również w projektowaniu indywidualnych wkładek ortopedycznych (korekcja, odciążenie, amortyzacja itd.)

Statyczne badanie pedobarograficzne służy diagnoście także do dokładnej oceny stopnia wysklepienia łuku podłużnego stopy, wynik podawany jest w procentach (rys. 5). Wbudowany algorytm kontrolny w oprogramowaniu pozwala na minimalizację błędu pomiarowego poprzez różnicowanie stopnia wysklepienia stopy ze współistniejącymi zniekształceniami stopy w ujęciu typologii. Biomech Studio daje również możliwość ręcznego ustawiania parametrów, wskaźników oraz wyznaczania punktów odniesienia. Tam, gdzie w badaniach tradycyjnych często pojawiał się błąd diagnostyczny w ocenie stopnia wysklepienia stopy (np. w różnicowaniu problemu „płaskostopie kontra stopa płasko-koślawa”), dzięki zastosowaniu pedobarografii łatwiej go wyeliminować.

Moduły obliczeniowo-pomiarowe wbudowane w oprogramowanie pozwalają również na prowadzenie szczegółowych analiz w obszarze typologii stopy, wyznaczanie istotnych parametrów zarówno w ocenie jednostkowej, jak i porównawczej, statystycznej i populacyjnej. Niegdyś „zmora obliczeniowa” kątów i wskaźników Clarka, Wajsfloga, Alfa, Beta, Gama itd. dziś może być realizowana z dużą pomocą narzędzi IT – wybrane parametry obliczane są rzetelnie przez oprogramowanie (rys. 6). Interfejs użytkownika służy również do celów „ręcznego” wyznaczania prostych, stycznych oraz kątów, dzięki czemu można wnioskować w obszarze samodzielnie stawianych celów badawczych (a to w konsekwencji służy bezpośrednio również działaniom metodologiczno-badawczym).

Drugim etapem, bardzo istotnym w procesie diagnozowania i rehabilitacji, jest dynamiczne badanie pedobarograficzne, którego wynik otrzymuje się w równie intuicyjny sposób. Długość badania to czas uzyskania odpowiedniej (wyznaczonej przez diagnostę) liczby kroków wykonanych przez pacjenta. W wyniku analizy dynamicznej otrzymuje się wszystkie wskazane w badaniu statycznym parametry nacisku oraz przestrzenno-czasowe. Norm i wniosków poszukuje się natomiast w ocenie biomechanicznych parametrów ruchu pacjenta oraz determinant chodu. Jedną z dodatkowych funkcji w badaniu dynamicznym jest możliwość uzyskania wyniku dotyczącego przetaczania stopy. Jednoznaczne wnioskowanie na temat stopy w fazie lądowania na pięcie (szukając jej normatywnej supinacji) poprzez przetaczanie przez śródstopie (rotacja i ustawienie przodostopia w pronacji) aż do wybicia się z palucha (propulsji) realizuje się poprzez funkcję zaprezentowaną na rysunku 7A–B.

W zakresie symetrii (rytmu) ruchu pacjenta pedobarografia umożliwia rejestrowanie wszelkich możliwych parametrów czasowo-przestrzennych oraz dynamiki chodu (rys. 8), m.in. czasu przetaczania, hamowania, rotacji itp. każdej ze stóp. Dzięki temu można wnioskować o szybkości kroku, przyspieszeniu, zmianie migracji...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy