Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

5 września 2018

NR 85 (Lipiec 2017)

Joga w terapii zespołu zgięciowego lędźwiowego odcinka kręgosłupa

0 10

Jedną z korzyści leczniczego wykorzystania ćwiczeń jogi jest możliwość wnikliwego przeanalizowania własnych wzorców ruchowych i praca nad skorygowaniem ich z wykorzystaniem bogatego repertuaru ćwiczeń. Następnie celem terapii jest przekształcanie tych wzorców tak, aby poprawić jakość funkcjonowania w życiu codziennym.

W kwietniowym numerze „Praktycznej Fizjoterapii i Rehabilitacji” został opublikowany artykuł na temat wykorzystania jogi w terapii zespołu wyprostnego odcinka lędźwiowego. Odwoływałem się w nim do konceptu dysbalansu mięśniowego zaproponowanego przez J. Ciechomskiego [1] w nawiązaniu do m.in. dwóch perspektyw: neurologicznej koncepcji V. Jandy [2] oraz ujęcia biomechanicznego S. Sahrman [3]. Kolejnym, bardzo często występującym zespołem dysbalansu mięśniowego dotyczącego odcinka lędźwiowego kręgosłupa jest zespół zgięciowy.

Charakteryzuje się on nadmiernym napięciem mięśni kulszowo-goleniowych oraz mięśni pośladkowych wielkich i średnich, co prowadzi do tyłopochylenia miednicy i zmniejszenia lordozy lędźwiowej w pozycji wyprostowanej. Skrócenie tylnej strony mięśni nóg powoduje ograniczenie zgięcia w stawach biodrowych podczas ruchu skłonu w przód. Oprócz tego nadmiernie napięte są mięśnie krocza, które pociągają kość krzyżową do ustawienia pionowego. Koresponduje to z przewagą napięcia mięśni brzucha względem mięśni prostownika grzbietu. Całość prowadzi do powstania kompensacyjnego wzorca, w którym kręgosłup lędźwiowy w odpowiedzi na tyłopochylenie miednicy zgina się nadmiernie podczas skłonu w przód, co prowadzi do przeciążenia krążków międzykręgowych. Zespół zgięciowy częściej ujawnia się w ostrych epizodach bólowych u osób młodych i u mężczyzn, zwłaszcza w związku z pracą, która przeciąża kręgosłup zgięciowo (siedzenie, dźwiganie).

Zaburzenie wzorca skłonu w przód w zespole zgięciowym odcinka lędźwiowego przekłada się na zwiększenie podatności na zmiany o charakterze dyskopatii podczas codziennych czynności wymagających zgięcia, takich jak schylanie się, podnoszenie ciężarów lub siedzenie. Dotyczy to także aktywności fizycznych, w których zwiększone jest zgięciowe obciążenie kręgosłupa. Należą do nich chociażby jazda na rowerze, pływanie kajakiem czy wspinaczka górska.

Korekta dysbalansu wymaga z jednej strony wyrównywania napięć mięśniowych i odzyskiwania prawidłowych wzajemnych relacji długości mięśni, z drugiej strony reedukacji wzorca ruchowego pochylania się i prostowania. Oba te aspekty uwzględniają wcześniej wspomniane ujęcia biomechaniczne, odnoszące się do długości mięśni oraz neurologiczne, wymagające prawidłowych reakcji proprioceptywnych. W związku z tym lecznicze ćwiczenia jogi nie są wykonywane tak, aby uzyskać w nich doskonałość formy. Bardziej istotne jest zrozumienie źródeł własnych ograniczeń, umiejętność globalnego posługiwania się ciałem jako łańcuchem biokinematycznym i manewrowanie ciałem w taki sposób, aby ruch odbywał się proporcjonalnie we wszystkich jego ogniwach, a następnie by stopniowo uwalniać ograniczenia wraz ze stymulacją sensomotoryczną.

Część praktyczna

Diagnostyka zespołu – testy funkcjonalne

  • Test stania na jednej nodze (zdj. 1A–C) 

Jest to test oceniający sensomotorykę. Wykorzystano test stania na jednej nodze według Jandy o trzech kolejnych stopniach trudności. 

Badany stoi jednonóż z rękami opuszczonymi i otwartymi oczami (zdj. 1A). Następnie badany stoi jednonóż z rękami zaplecionymi z przodu (zdj. 1B). W wersji najtrudniejszej badany stoi jednonóż z zamkniętymi oczami (zdj. 1C). Test wykonywany jest na boso. Norma polega na utrzymaniu równowagi przez 30 sekund.

  • Test skłonu w przód (zdj. 2) 

Badany pochyla się do przodu w pozycji stojącej. W zespole zgięciowym odcinka lędźwiowego miednica nie wykonuje zgięcia w stawach biodrowych do 90° i pozostaje w tyłopochyleniu. Jednocześnie często dochodzi do wymuszonego ugięcia kolan wskutek skrócenia mięśni kulszowo-goleniowych. Odcinek lędźwiowy kompensacyjnie nadmiernie zgina się i układa w łuk. Bardzo często pacjenci osiągają sumarycznie pełny zakres ruchu i dotykają palcami do podłogi, jednak proporcje w zaangażowaniu segmentów łańcucha są nieprawidłowe i działają przeciążająco na odcinek lędźwiowy.

  • Test przyciągania kolana do brzucha w siadzie (zdj. 3) 

Badany w pozycji siedzącej unosi kolano w kierunku brzucha. Test jest odczytywany jako dodatni, jeśli badany nie jest w stanie utrzymać lordozy lędźwiowej wraz z pogłębieniem zgięcia w biodrze.

  • Test prostowania kolana w siadzie (zdj. 4) 

Test jest rozwinięciem poprzedniego testu i polega na wyprostowaniu nogi w kolanie docelowo w pozycji równoległej do podłoża. Zadaną pozycję należy utrzymać przez 5–10 sekund. W dodatnim teście badany nie jest w stanie zachować lordozy lub wyprostować kolana ze względu na skrócenie mięśni kulszowo-goleniowych. Niniejszy test jest równocześnie ćwiczeniem i kwintesencją pracy skierowanej dla pacjentów z zespołem zgięciowym, ponieważ koncentruje się na powiązaniu długości mięśni tylnej strony nóg z siłą prostownika grzbietu.

  • Test na czworakach (zdj. 5) 

Jest to przejście z klęku podpartego do skłonu japońskiego. W dodatnim teście miednica wkrótce po zapoczątkowaniu ruchu przechodzi do tyłopochylenia i nie jest możliwe utrzymanie lordozy w miarę pogłębiania zgięcia w stawach biodrowych. W tym przypadku, ze wz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy