Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

27 listopada 2019

NR 110 (Listopad 2019)

Kinezyterapia grupowa z wykorzystaniem ciężarków 0,5 kg oraz laski gimnastycznej u kobiet po leczeniu raka piersi

0 12

Zachorowalność na nowotwory piersi w Polsce jest niezmiernie wysoka. Kinezyterapia grupowa u kobiet po leczeniu raka piersi jest jednym z wielu zabiegów pomagających w odzyskaniu przez pacjentkę sprawności psychofizycznej. Jest niezmiernie istotna w procesie rehabilitacji, a także jest dopełnieniem terapii uciskowej wspomagającej w drenażu limfy z tkanek.

Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem u kobiet w Polsce. W ostatnich latach liczba zachorowań przekroczyła 16 500 rocznie i wzrosła w ubiegłych dwóch dekadach o mniej więcej 10 000. Nowotwór piersi u mężczyzn występuje bardzo rzadko, w ostatnich latach rocznie rejestrowano ok. 120 przypadków nowych zachorowań [3, 4, 10]. 
W Polsce rak piersi od kilku lat jest drugą przyczyną zgonów (ok. 5500 rocznie) spowodowanych przez nowotwory złośliwe wśród kobiet.
Etiologia większości przypadków raka piersi jest nieznana. 
 

Czynnikami ryzyka raka piersi są:

  • starszy wiek, 
  • rodzinne występowanie raka piersi, 
  • pierwsza miesiączka we wczesnym wieku, 
  • menopauza w późnym wieku, 
  • późny wiek pierwszego porodu zakończonego urodzeniem żywego dziecka,
  • nosicielstwo mutacji niektórych genów, takich jak BRCA1 i BRCA2, 
  • długotrwała hormonalna terapia zastępcza (HTZ), 
  • ekspozycja na działanie promieniowania jonizującego, 
  • niektóre łagodne choroby rozrostowe piersi [3, 4, 10].


Leczenie onkologiczne

Leczenie raka piersi jest leczeniem skojarzonym. Oprócz chirurgii, która zajmuje pierwsze miejsce w leczeniu chorych z tym rozpoznaniem, stosuje się radioterapię, chemioterapię, hormonoterapię, metody biologiczne i inne metody leczenia systemowego. Wybór metody leczenia zależy od: 

  • stopnia zaawansowania klinicznego nowotworu, 
  • stanu regionalnych węzłów chłonnych, 
  • typu histopatologicznego i stopnia złośliwości raka, 
  • nieobecności lub obecności przerzutów odległych, 
  • stanu hormonalnego i wieku chorej, 
  • ekspresji receptorów steroidowych i receptora HER2 [3, 10].

Na każdym etapie leczenia należy zadbać o najlepszą jakość życia kobiety, stąd też rehabilitacja w raku piersi jest niezwykle istotnym elementem [6, 10].
Pacjentki w trakcie leczenia lub po leczeniu farmakologicznym i zastosowanej teleradioterapii borykają się ze skutkami ubocznymi zastosowanego leczenia. 

Najczęściej występującymi powikłaniami wczesnymi są: 

  • miejscowe zakażenia rany, 
  • martwica płatów skórnych, 
  • rozejście się rany, 
  • krwiak, 
  • chłonotok. 

Do powikłań późnych zalicza się: 

  • przeczulicę i parestezje w obrębie operowanej skóry, 
  • neuropatie, 
  • przerost blizny pooperacyjnej,
  • włóknienie skóry, 
  • zmianę postawy ciała, 
  • ograniczenia zakresu ruchomości w obrębie obręczy barkowej,
  • ból barku po stronie operowanej, 
  • zmniejszenie siły mięśniowej w kończynie i barku po stronie operowanej,
  • obrzęk limfatyczny kończyny górnej o różnym nasileniu [5, 7]. 

Obrzęk limfatyczny po zabiegu

Podczas występowania obrzęku chłonnego niezmiernie ważne jest stosowanie ćwiczeń uaktywniających pompę mięśniową, która ma za zadanie wspomóc odprowadzenie zalegającej chłonki. Należy również pamiętać o doborze odpowiedniej pozycji, tak by siłą grawitacji wspomóc odpływ nagromadzonego płynu z kończyny górnej (tzw. pozycje drenażowe), a także o dostosowaniu tempa wykonywanych ruchów. Nie może być ono zbyt szybkie, gdyż może spowodować obrzęk powysiłkowy [1, 7]. 

Kliniczne stopnie nasilenia obrzęku limfatycznego

  • 0 – obrzęk utajony; brak obrzęku;
  • 1 – obrzęk odwracalny; występuje delikatna opuchlizna; po naciśnięciu punktowym zostaje wgłębienie; podniesienie kończyny powoduje ustąpienie obrzęku;
  • 2 – obrzęk nieustępujący samoistnie; opuchlizna jest konsekwencją nadmiaru tkanki łącznej; kończyna twarda; po naciśnięciu nie pozostaje dołek, a obrzęk nie schodzi samoczynnie;
  • 3 – słoniowacizna; opuchlizna jest ogromna, skóra stwardniała, a na jej powierzchni pojawiają się grudkowe narośla; można zaobserwować duże wybrzuszenia; duże ryzyko infekcji (róży) oraz rozwoju trudno gojących się ran [1].

Profilaktyka przeciwobrzękowa u kobiet po zabiegu chirurgicznym

Usunięcie węzłów chłonnych w okolicy dołu pachowego wiąże się z obowiązkiem objęcia szczególną dbałością kończyny górnej strony operowanej. Oznacza to konieczność przestrzegania pewnych zasad w życiu codziennym. Kobiety przez całe życie powinny układać kończynę górną po stronie operowanej na specjalnym klinie. Taka pozycja ułożeniowa kończyny powinna być stosowana podczas snu, a także podczas wypoczynku. Wyższe ułożenie zapewnia swobodny odpływ chłonki. Panie powinny dokonywać pomiaru obwodu kończyny górnej zarówno po stronie operowanej, jak i po stronie nieoperowanej w stałym punkcie na kończynach. Ma to na celu wczesne wykrycie narastającego obrzęku limfatycznego. 
Jeden–dwa razy dziennie powinien być stosowany automasaż. 
Proteza piersi powinna być noszona regularnie, co wpływa na poprawę zrównoważenia stron ciała oraz zachowanie prawidłowej postawy ciała (profilaktyka bocznych skrzywień oraz garbienia). 
Gimnastyka powinna być wykonywana przez 20–30 min, jeden–dwa razy dziennie. Powinny być w niej zawarte ćwiczenia angażujące kończynę górną, najlepiej w pozycjach drenażowych, ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia oddechowe. Zalecane jest również kilkakrotne w ciągu dnia wstrząsanie całą kończyną górną, w pozycji wysokiego uniesienia. 
Kobiety po zabiegu chirurgicznym mogą pływać, spacerować, chodzić z kijkami do nordic walkingu, uprawiać joging.
Prócz stosowania powyższych zaleceń kobiety po mastektomii powinny wystrzegać się czynników sprzyjających nagromadzeniu limfy.

Zaleca się unikania po stronie kończyny operowanej:

  • noszenia i podnoszenia ciężkich przedmiotów,
  • wykonywania gwałtownych ruchów kończyną górną,
  • czynności manualnych, które wymagają powtarzania przez dłuższy czas tych samych ruchów kończyną górną, 
  • nadmiernego wysiłku,
  • noszenia zegarków, biżuterii, ubrań, które wywierają okrężny bądź linijny ucisk kończyny,
  • spania na kończynie górnej operowanej,
  • urazów kończyny górnej, takich jak skaleczenia, oparzenia,
  • stanów zapalnych w obrębie kończyny górnej,
  • wysokich bądź niskich temperatur podczas kąpieli, okładów, saun, kriokomór,
  • po stronie operowanej kończyny mierzenia ciśnienia tętniczego, pobierania krwi, robienia zastrzyków,
  • używania kosmetyków mogących podrażnić skórę,
  • noszenia ciasnej bielizny wywierającej nacisk na klatkę piersiową lub bark (wąskie i ciasne ramiączka stanika) [7].

Usprawnianie po leczeniu chirurgicznym

Rehabilitacja po mastektomii powinna się odbywać jak najwcześniej, tak by utrzymać wysoką jakość życia u kobiet po leczeniu nowotworu piersi. W pierwszym etapie kinezyterapia jest przeprowadzana na oddziale pooperacyjnym. Główny nacisk kładzie się na ćwiczenia oddechowe, naukę układania kończyny górnej po stronie operowanej na specjalnym klinie, ćwiczenia pobudzające krążenie, ćwiczenia czynne kończyn, ćwiczenia izometryczne oraz pionizację pacjenta. Rehabilitacja jest prowadzona pod kontrolą parametrów ciśnienia tętniczego krwi (RR), tętna (HR) i saturacji (SO2) [2, 7].
Drugi etap usprawniania jest prowadzony w domu, w ambulatorium, a także w ośrodkach rehabilitacji dziennej. Podczas turnusu rehabilitacyjnego pacjentka ma indywidualnie dobierany zestaw zabiegów.
Kinezyterapia pacjentek po mastektomii jest niezmiernie ważna w procesie usprawniania. Pozwala na poprawę ogólnej sprawności psychofizycznej organizmu. Ćwiczenia zwiększają zakres ruchomości w stawie ramienno-barkowym, a także powodują zmniejszenie istniejącego obrzęku limfatycznego. Wpływają na poprawę siły mięśniowej, krążenia krwi i limfy oraz działają profilaktycznie przeciwko wadom postawy [6, 9]. 
Zestaw ćwiczeń grupowych przedstawiony poniżej jest jedną z wielu propozycji terapii kobiet po mastektomii. Może być stosowany w grupie kobiet będących na różnych etapach leczenia, od bardzo wczesnego po późny. Dobór ćwiczeń i bezpieczna pozycja podczas ich wykonywania stwarzają dobre warunki do zapewnienia elastyczności struktur stawowych i mięśniowych obręczy barkowej i kończyny górnej. Kinezyterapia daje bardzo dobre efekty w postaci zmniejszenia dolegliwości bólowych oraz zwiększenia zakresu ruchu w stawie ramienno-barkowym. Stosowanie pozycji niskich pozwala na bezpieczne kontynuowanie wyuczonego zestawu w warunkach domowych. 

Zasady wykonywania ćwiczeń

  • Ćwiczenia wykonuje się w wolnym tempie, dostosowanym do rytmu oddychania.
  • Należy unikać gwałtownych ruchów i szarpnięć.
  • Liczba powtórzeń danego ruchu: zaczyna się od 8–12 w jednej serii, zwiększa się liczbę powtórzeń w trakcie rehabilitacji.
  • Zaczyna się od jednej serii, potem wydłuża się do dwóch–trzech.
  • W pozycjach zwiększających zakres ruchu wytrzymuje się przynajmniej 6 s. 
  • Ćwiczenia należy wykonywać do granicy bólu, a wytrz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy