Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu , Otwarty dostęp

9 maja 2022

NR 135 (Kwiecień 2022)

Kompleksowa rehabilitacja po zabiegu endoprotezoplastyki stawu biodrowego

0 773

Człowiek w swoim życiu potrzebuje odpowiednio zbilansowanej aktywności fizycznej. Jest ona nierozerwalnie powiązana z prawidłowym funkcjonowaniem poszczególnych stawów. Staw biodrowy bierze udział w bardzo dużej liczbie ruchów, które są odpowiedzialne za prawidłowe wykonywanie wielu czynności dnia codziennego. Opisywany staw posiada złożoną budowę anatomiczną i ze względu na ten fakt jest narażony na wiele urazów lub chorób.

Biomechanika stawu biodrowego

Staw biodrowy jest stawem kulistym, panewkowym, w związku z czym ruchy mogą się w nim odbywać – podobnie jak w stawie ramiennym – dookoła niezliczonej liczby osi, z których wyróżnia się trzy główne. Zakres ruchu jest jednak znacznie mniejszy niż w stawie ramiennym. Ruchy zgięcia i prostowania osiągają największy zakres, gdy udo jest lekko odwiedzione. Jeszcze wybitniejsze ruchy są możliwe do wykonania przy zgiętym stawie kolanowym – ustaje wtedy hamujące działanie mięśni tylnych uda. Ruchy odwodzenia i przywodzenia dookoła osi strzałkowej osiągają największy zakres, gdy udo jest zgięte w stawie biodrowym. Dookoła osi pionowej wykonuje się ruchy nawracania i odwracania uda lub w ustalonym położeniu kończyny wolnej – skręty miednicy. Stopień ruchomości wzrasta także w położeniu zgięcia i odwiedzenia uda w stawie biodrowym. Zakres ruchu nawracania jest zawsze większy od zakresu odwracania uda. Przez kombinację ruchów przywodzenia i odwodzenia oraz zginania i prostowania można wykonać tzw. ruch obwodzenia [1].

Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego

Staw biodrowy ze względu na swoją budowę i umiejscowienie bardzo często podatny jest na wiele chorób, do których należy m.in.:

POLECAMY

  • dysplazja stawu,
  • jałowa martwica kości,
  • reumatoidalne zapalenie stawu,
  • choroba zwyrodnieniowa.

Choroba zwyrodnieniowa jest to postępujący proces destrukcyjny, mający duży wpływ na powstanie niewydolności funkcjonalnej stawu. Procesu tego nie można zatrzymać, można go tylko spowolnić. W świetle aktualnej wiedzy przyjmuje się, że choroba zwyrodnieniowa jest schorzeniem całego aparatu stawowo-więzadłowego.

Zdj. 1. Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego


Zwyrodnienie stawu biodrowego (koksartroza) (zdj. 1) dotyka 6 na 10 osób powyżej 60. roku życia, utrudniając lub nawet uniemożliwiając sprawne funkcjonowanie. 

Przygotowanie do zabiegu endoprotezoplastyki stawu biodrowego

Odpowiednie przygotowanie pacjenta przed zabiegiem endoprotezoplastyki stawu biodrowego jest niezmiernie istotne. Wpływa ono na sam zabieg, zmniejsza ryzyko powikłań oraz pozwala na szybszy powrót do zdrowia. Po uzyskaniu skierowania na zabieg endoprotezoplastyki i zapisaniu się na operację leczenie warto rozpocząć od rehabilitacji przedoperacyjnej, pozwalającej na skrócenie czasu rekonwalescencji. Wcześniejsze wzmocnienie górnej połowy ciała ułatwia używanie kul ortopedycznych lub balkonika po operacji, a odpowiednio dobrane ćwiczenia pomagają w utrzymywaniu siły mięśni nóg. Odpowiednio zbilansowana dieta pozwalająca utrzymać prawidłową masę ciała oraz ograniczenie używek wpłyną pozytywnie na proces leczenia.
Dobrze jest zadbać o przygotowanie domu na powrót po zabiegu, m.in. należy usunąć chodniki i dywaniki (by się o nie nie potknąć), przedmioty codziennego użytku umieścić w zasięgu ręki (by daleko po nie nie sięgać, ani się nie schylać). Wielu pacjentów korzysta z pomocy osoby bliskiej, która pomoże w pierwszym etapie po zabiegu w czynnościach domowych.
Przed wykonaniem zabiegu operacyjnego należy wykonać specjalistyczne badania, m.in.:

  • morfologię,
  • badanie ogólne moczu,
  • EKG,
  • RTG stawu i klatki piersiowej,
  • testy alergiczne,
  • wymazy z nosa lub gardła.
  • grupę krwi.

Poza wyżej wymienionymi badaniami należy również wykonać konsultacje:

  • laryngologiczną,
  • stomatologiczną,
  • ginekologiczną,
  • ortopedyczną.

Opisywane konsultacje specjalistyczne są wykonywane w celu wykluczenia ewentualnych ognisk zapalnych. Ponadto każdy pacjent musi mieć aktualne szczepienie przeciw żółtaczce i przejść negatywnie test na COVID-19.
Jeżeli pacjent przejdzie cały proces rekrutacyjny i zostanie zakwalifikowany do zabiegu, lekarze biorący udział bezpośrednio w operacji wytłumaczą mu istotę zabiegu.
Endoproteza biodra to sztuczny element wykonany z różnego rodzaju biomateriałów (zdj. 2), wszczepiany do organizmu w celu wspomagania w dużej mierze utraconej funkcji określonego stawu (zdj. 3).

Zdj. 2. Endoproteza stawu biodrowego
Zdj. 3. Endoproteza stawu biodrowego


Zabieg endoprotezoplastyki

Zabieg endoprotezoplastyki stawu biodrowego jest wykonywany przez doświadczony zespół operacyjny składający się z chirurgów ortopedów-traumatologów, zespołu anestezjologicznego i pielęgniarek zabiegowych. Omawiana operacja jest wykonywana w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym (rdzeniowym). W związku z takim postępowaniem zabieg jest całkowicie bezbolesny. Postępowanie chirurgiczne w zależności od stopnia zaawansowania zmian chorobowych trwa od godziny do nawet dwóch godzin. 
Operacja wiąże się z wykonaniem przez lekarza nacięcia w okolicy biodra i uda pacjenta. Przez nacięcie lekarz ma dostęp do operowanego stawu. Zmienione chorobowo części stawu i kości są usuwane. Następnie w odpowiednio przygotowane miejsce osadzana jest endoproteza stawu biodrowego. Na koniec zabiegu zaszywa się ranę i zostawia dren. Po zakończonej operacji pacjent jest przewożony na obserwację na salę pooperacyjną. Jeżeli jego stan się stopniowo normalizuje, trafia na salę ogólną. Pacjent jest zobowiązany chodzić o dwóch kulach przez okres ok. czterech tygodni.
Po wykonanym zabiegu operacyjnym należy bezwzględnie stosować się do określonych wskazań. Zalicza się do nich m.in.:

  • ograniczenie aktywności ruchowej,
  • przyjmowanie specjalistycznych leków, np. przeciwzakrzepowych,
  • stosowanie balkonika (zdj. 4) lub kul (pachowych lub łokciowych),
  • przestrzeganie odpowiednio zbilansowanej diety,
  • poddanie się właściwej fizjoterapii.
Zdj. 4. Balkonik

Po zabiegu endoprotezoplastyki biodra mogą wystąpić nieprzewidziane powikłania, które zazwyczaj dzieli się na:

  • wczesne:
    • choroba zakrzepowa,
    • zatorowość płucna,
    • infekcja stawu,
    • nadmierne krwawienie,
  • późne:
    • niestabilność implantu (zwichnięcie) (zdj. 5),
    • uszkodzenie kości udowej, np. pęknięcie,
    • znaczne dolegliwości bólowe.
Zdj. 5. Zwichniecie protezy stawu biodrowego

Kompleksowa rehabilitacja po zabiegu endoprotezoplastyki stawu biodrowego

Kompleksową fizjoterapię po zabiegu endoprotezoplasyki stawu biodrowego można podzielić na kilka etapów. Pierwszym z nich jest etap przedoperacyjny.

Rehabilitacja przedoperacyjna
Jest często pomijana i zapominana. Stanowi właściwe przygotowanie przed główną częścią rehabilitacji pooperacyjnej. Odpowiednio przeprowadzona w dużym stopniu skraca czas rekonwalescencji. Trwa przeważnie kilka tygodni (jest wykonywana ok. trzech razy w tygodniu).
Główne cele:

  • uelastycznienie mięśni,
  • zwiększenie mobilności stawu,
  • poprawa biomechaniki stawu,
  • przywrócenie prawidłowych wzorców ruchowych.

Fizykoterapia:

  • sollux (czas 15 min), (zdj. 6)
  • laser (8–10 J/cm2, długość fali 800–950 nm, czas 5 min), (zdj. 7)
  • fonoforeza (czas 5–7 min),
  • jonoforeza (czas 15 min),
  • krioterapia (czas 3 min),
  • pole magnetyczne (10–20 mT, 40–60 Hz, impuls prostokątny, czas 20 min).

Kinezyterapia:

  • ćwiczenia czynno-bierne (czas 10 min),
  • ćwiczenia czynne wolne (czas 15–20 min), 
  • (zdj. 8A–B, 9A–B)
  • ćwiczenia w odciążeniu (czas 15 min), 
  • ćwiczenia ogólnousprawniające (czas 20 min), (zdj. 10A–B, 11)
  • ćwiczenia rozciągające (czas 5–7 min).

 

Rehabilitacja szpitalna
Rozpoczyna się następnej doby po zabiegu operacyjnym i trwa przez cały okres pobytu pacjenta na oddziale szpitalnym. Wykonywana jest codziennie (dwa razy dziennie). W tym okresie pacjent chodzi o dwóch...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy