Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

21 czerwca 2021

NR 127 (Czerwiec 2021)

Kompleksowe usprawnianie w przypadku wystąpienia guzków Schmorla

0 127

Różnorodne schorzenia kręgosłupa stanowią poważny problem dla wielu ludzi w dzisiejszych czasach. W dużej mierze w perspektywie czasu przyczyniają się do pogorszenia jakości życia. Wpływają negatywnie nie tylko na pracę zawodową, ale również na wykonywanie różnorodnych czynności w czasie wolnym od pracy. Żadnego urazu lub schorzenia w obrębie kręgosłupa nie wolno bagatelizować, ponieważ może to doprowadzić do wielu nieprzewidzianych powikłań, a w ostateczności również do kalectwa. W przypadku wystąpienia guzków Schmorla czas odgrywa ważną rolę. Nie wolno pod żadnym pozorem lekceważyć nawet najmniejszych objawów tego schorzenia. Należy jak najszybciej wprowadzić specjalistyczną terapię usprawniającą, mającą na celu działanie nie tylko przeciwbólowe, ale również poprawiające ruchomość kręgosłupa.

Pęd codziennego życia w dużej mierze niekorzystnie wpływa na właściwe funkcjonowanie ludzkiego organizmu. Częstym zaburzeniom ulegają poszczególne części ciała człowieka. Prowadzą one w dużej mierze pośrednio lub bezpośrednio do różnego rodzaju dysfunkcji, np. negatywnie wpływających na wykonywanie codziennych czynności przede wszystkim związanych z życiem zawodowym. Podczas codziennej pracy poszczególne składowe ludzkiego ciała mogą zaburzać efektywne wykonywanie powierzonych obowiązków. Taki stan rzeczy w dużym stopniu może również przekładać się na życie prywatne. Szczególnie w młodym wieku aktywność człowieka jest duża. Uprawianie poszczególnych sportów, nawet amatorskich, powoduje w perspektywie czasu przeciążanie organizmu. Szczególnie narażony na taki stan rzeczy jest kręgosłup. W ciągu całego życia człowieka ulega on częstym urazom, które doprowadzają niejednokrotnie do wielu jego schorzeń.
Do najczęstszych schorzeń kręgosłupa zalicza się m.in.:

POLECAMY

  • chorobę zwyrodnieniową,
  • przepukliny krążków międzykręgowych,
  • osteoporozę,
  • chorobę Baastrupa,
  • zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa,
  • zespół Bertolottiego,
  • guzki Schmorla.

Podział kośćca

Kościec dzieli się na następujące części: 

  • kości tułowia, 
  • kości czaszki, 
  • kości kończyny górnej, 
  • kości kończyny dolnej.

Kości tułowia dzielą się na:

  • kości kręgosłupa,
  • kości klatki piersiowej.

Kręgosłup

W skład kręgosłupa wchodzi:

  • 7 kręgów szyjnych, 
  • 12 kręgów piersiowych, 
  • 5 kręgów lędźwiowych, 
  • 5 kręgów krzyżowych,
  • 4–5 kręgów guzicznych. 

Kręgosłup stanowi ruchomy słup kostny rozciągający się od podstawy czaszki do dolnego końca tułowia, położony w linii pośrodkowej po grzbietowej stronie ciała. Tworzy on podporę dla górnej części ciała i w związku z tym w miarę zstępowania ku dołowi zwiększają się wymiary i wzmaga masywność budowy tworzących go elementów – kręgów. Kręgi krzyżowe zrastają się w pojedynczą kość krzyżową. Kręgi guziczne, które u człowieka znajdują się w stanie szczątkowym i nie grają żadnej roli w mechanice całego kręgosłupa, zrastają się – podobnie jak kręgi krzyżowe – w pojedynczą kość guziczną [1].

Budowa kręgu

Na każdym kręgu odróżnia się część przednią, czyli trzon kręgu, oraz część tylną, zwaną łukiem kręgowym. Trzon ma kształt niskiego walca i dwiema ze swych powierzchni – górną i dolną – zrasta się z przylegającymi do nich chrząstkowymi krążkami międzykręgowymi. Między trzonem a łukiem znajduje się otwór kręgowy. Ponieważ kręgosłup jest zbudowany z nakładających się na siebie kręgów, otwory kręgowe tworzą razem kanał kręgowy przebiegający przez całą długość kręgosłupa. W kanale kręgowym znajduje się część ośrodkowego układu nerwowego zwana rdzeniem kręgowym. Na tylnej powierzchni trzonu, stanowiącej jednocześnie przednią ścianę otworu kręgowego, znajdują się przeważnie dwa otwory; przechodzą przez nie żyły podstawno-kręgowe, które zdążają do splotów żylnych kręgowych wewnętrznych leżących w obrębie kanału kręgowego. 
Łuk kręgowy w miejscach odejścia od trzonu jest znacznie od niego niższy. Ten początkowy odcinek łuku nosi nazwę nasady łuku kręgowego. W miejscach tych zaznaczają się dwa wcięcia kręgowe: górne – superior (płytsze) i dolne – inferior (głębsze). Wobec nakładania się jednego kręgu na drugi wcięcie dolne górnego kręgu uzupełnia wcięcie górne kręgu dolnego. W ten sposób tworzy się otwór miedzykręgowy, przez który przechodzą nerwy i naczynia. Dalszy odcinek łuku kręgowego stanowi płytka łuku kręgowego, która kierując się ku tyłowi i przyśrodkowo, łączy się z płytką strony przeciwległej. W ten sposób tworzy się tylne ograniczenie otworu kręgowego. 
Od łuku kręgowego odchodzi siedem wyrostków: 

  • nieparzysty tylny wyrostek kolczysty, 
  • parzyste wyrostki poprzeczne,
  • dwie pary wyrostków stawowych: górne i dolne [1].

Wyrostki stawowe służą do stawowego połączenia kręgów między sobą, wyrostki kolczyste i wyrostki poprzeczne są miejscami przyczepów mięśni i więzadeł [1].

Kręgi szyjne

Charakterystyczną cechą kręgu szyjnego jest ukształtowanie wyrostka poprzecznego, który składa się z dwóch listewek kostnych zrastających się na końcach i obejmujących otwór wyrostka poprzecznego. Każda z tych listewek jest zakończona guzkiem. Pomiędzy guzkami, na górnej powierzchni wyrostka poprzecznego, przebiega bruzda przeznaczona dla przedniej gałęzi szyjnego nerwu rdzeniowego. Listewka przednia wraz z oboma guzkami powstaje z zawiązka żebra. Właściwym wyrostkiem poprzecznym jest listewka tylna. 
Przez otwory wyrostków poprzecznych kręgów szyjnych, poczynając od kręgu szóstego, biegną ku górze tętnice i żyły kręgowe wraz ze splotem nerwów współczulnych. Przed guzkiem przednim wyrostka poprzecznego szóstego kręgu szyjnego – guzkiem tętnicy szyjnej – przebiega tętnica szyjna wspólna. Wyrostek kolczysty kręgu szyjnego dzieli się na końcu na dwie guzkowato zakończone części. Powierzchnie stawowe na wyrostkach stawowych kręgów szyjnych ustawione są skośnie od góry ku dołowi i od przodu ku tyłowi. Są one okrągłe, przy czym górne są zwrócone ku górze i ku tyłowi, dolne zaś ku przodowi i ku dołowi. 
Trzony kręgów szyjnych są niskie, o powierzchniach górnych i dolnych w kształcie podłużnych czworoboków ustawionych poprzecznie. Otwory kręgowe są duże, trójkątne. Dwa najwyższe kręgi szyjne: kręg szczytowy i kręg obrotowy oraz ostatni kręg szyjny, zwany kręgiem wystającym, mają nieco odmienną budowę. Kręg szczytowy nie ma typowego trzonu; zamiast niego znajduje się listewka kostna zwana łukiem przednim. Na przedniej powierzchni tego łuku znajduje się pośrodku guzek przedni, na tylnej zaś okrągła powierzchnia stawowa dla połączenia z zębem kręgu obrotowego, zwana dołkiem zębowym. Zamiast wyrostków stawowych występują na kręgu szczytowym dwie pary (górna i dolna) powierzchni stawowych, opartych na masywnych podstawach, które stanowią części boczne kręgu szczytowego. Górne powierzchnie stawowe, zwane dołkami stawowymi górnymi, służą do połączenia z kością potyliczną, dołki stawowe dolne – z kręgiem obrotowym. Przyśrodkowe powierzchnie części bocznych kręgu szczytowego, silnie zgrubiałe, stanowią miejsca przyczepów więzadła poprzecznego kręgu szczytowego. Więzadło to dzieli przestrzeń między oboma łukami kręgu szczytowego na dwie części. W część przednią, która odpowiada miejscu zajmowanemu w innych kręgach przez trzon, wchodzi ząb kręgu obrotowego. Część tylna jest właściwym otworem kręgowym. Wyrostki poprzeczne kręgu szczytowego odchodzą od jego części bocznych. Na górnej powierzchni łuku tylnego, który zamiast wyrostka kolczystego ma guzek tylny, znajduje się bruzda tętnicy kręgowej [1].
Kręg obrotowy – drugi kręg szyjny – w przeciwieństwie do pozbawionego trzonu kręgu szczytowego ma trzon nadmiernie rozwinięty. Jego część wyrastająca ku górze i układająca się pomiędzy łukiem przednim kręgu szczytowego a więzadłem poprzecznym nazywa się zębem kręgu obrotowego. Na obu powierzchniach zęba, sąsiadujących z łukiem przednim kręgu szczytowego i więzadłem poprzecznym, znajdują się odpowiednie powierzchnie stawowe, a więc powierzchnia stawowa przednia dla połączenia z łukiem oraz powierzchnia stawowa tylna dla połączenia z więzadłem poprzecznym kręgu szczytowego. Po bokach zęba kręgu obrotowego leżą powierzchnie stawowe górne służące do połączenia z kręgiem szczytowym, dolne powierzchnie stawowe leżą zaś na istniejących już na tym kręgu wyrostkach stawowych dolnych [1].
Kręg wystający, czyli kręg szyjny siódmy, jako przejściowy między szyjnym a piersiowym odcinkiem kręgosłupa ma już niektóre cechy kręgów piersiowych. Do nich należy nierozdwojony i długi wyrostek kolczysty oraz występujące często na dolnym brzegu bocznych powierzchni trzonu dołki żebrowe dla głów pierwszej pary żeber. Otwór wyrostka poprzecznego tego kręgu przybiera rozmaite kształty, a czasem zupełnie zanika. Przednia blaszka wyrostka poprzecznego tego kręgu może zachować pewną niezależność i występować jako mniej lub bardziej rozwinięte szczątkowe żebro szyjne [1].

Kręgi piersiowe

Ponieważ z odcinkiem piersiowym kręgosłupa łączą się żebra, typową cechą kręgów piersiowych jest obecność na nich odpowiednich powierzchni stawowych. Powierzchnie stawowe, za pomocą których kręgi piersiowe łączą się z głowami żeber, zwane dołkami żebrowymi, znajdują się na bocznych powierzchniach trzonów, tuż u nasady łuków. Na kręgach od drugiego do dziesiątego leżą one na górnej i dolnej krawędzi trzonu [1].
Pierwszy kręg piersiowy oprócz typowego dołka na dolnej krawędzi trzonu ma pojedynczą powierzchnię stawową przeznaczoną dla głowy pierwszego żebra i położoną poniżej górnej krawędzi trzonu. Kręgi 11. i 12., a czasem też 10., mają tylko po jednej powierzchni stawowej, ułożonej przy górnej krawędzi trzonu (kręg 10.) lub w środku powierzchni bocznej trzonu (kręgi 11. i 12.). Głowy żeber I, XI i XII, a czasem także X, łączą się z jednym tylko kręgiem, pozostałe wchodzą zaś w zagłębienia utworzone przez uzupełniające się dołki żebrowe sąsiednich kręgów, które wraz z krawędzią leżącego pomiędzy trzonami kręgów krążka międzykręgowego tworzą jedną wspólną powierzchnię stawową dla głowy żebra. Oprócz opisanych powierzchni na trzonach znajdują się na wyrostkach poprzecznych – zwykle tylko 10 górnych kręgów piersiowych – dołki żebrowe wyrostków poprzecznych służące do połączenia z guzkami odpowiednich żeber. Na wyrostkach poprzecznych 10. kręgu piersiowego dołki żebrowe występują niestale. Wysokość przedniej powierzchni trzonu każdego kręgu piersiowego jest nieco mniejsza od wysokości powierzchni tylnej, stąd klinowaty kształt trzonów, których wielkość wzrasta stopniowo, w miarę zstępowania ku dołowi [1].
Wyrostki kolczyste kręgów piersiowych od pierwszego do ósmego przybierają na długości i zachodzą na siebie dachówkowato, a począwszy od kręgu dziewiątego stają się coraz krótsze, spłaszczają się i grubieją na końcach, układając się coraz bardziej poziomo. Wyrostki stawowe kręgów piersiowych są ustawione w płaszczyźnie czołowej, przy czym powierzchnie stawowe wyrostków górnych są skierowane ku tyłowi, dolnych zaś ku przodowi. Wyrostki poprzeczne są silnie rozwinięte i na końcach zgrubiałe. Otwór kręgowy jest mały i okrągły. Oba dolne kręgi piersiowe, a zwłaszcza kręg 12., jako kręgi przejściowe pomiędzy piersiowym a lędźwiowym odcinkiem kręgosłupa upodabniają się kształtem i niektórymi cechami do kręgów lędźwiowych (np. występowanie guzków odpowiadających wyrostkom suteczkowatym) [1].

Kręgi lędźwiowe

Kręgi lędźwiowe nie mają otworów w wyrostkach poprzecznych (cecha typowa dla kręgów szyjnych) oraz nie posiadają powierzchni stawowych dla żeber (cecha typowa dla kręgów piersiowych). Brak tych dwóch cech pozwala najłatwiej na odróżnienie kręgów lędźwiowych od innych. 
Wyrostek poprzeczny kręgu lędźwiowego jest szczątkowym żebrem, stąd nazwa wyrostek żebrowy. Właściwy wyrostek poprzeczny występuje na kręgach lędźwiowych w postaci tzw. wyrostka dodatkowego, leżącego z tyłu u nasady wyrostka żebrowego w postaci chropowatości, kolca lub nieznacznej wyniosłości. Oprócz tego na każdym kręgu lędźwiowym występuje na bocznej stronie wyrostka stawowego górnego guzek zwany wyrostkiem suteczkowatym. Trzony kręgów lędźwiowych są duże, o płaskich, nerkowatych górnych i dolnych powierzchniach. Wyrostki kolczyste mają kształt płytek czworobocznych ustawionych w płaszczyźnie pośrodkowej. Wyrostki stawowe kręgów lędźwiowych, ustawione pionowo, mają powierzchnie stawowe ułożone prawie w płaszczyźnie strzałkowej, przy czym powierzchnie górne są wklęsłe i kierują się przyśrodkowo i ku tyłowi, dolne zaś, wypukłe, skierowane są bocznie i ku przodowi. Wyrostki poprzeczne kręgów lędźwiowych (wyrostki żebrowe) są wąskie i płaskie, na ogół dość silnie rozwinięte, czasem słabsze od wyrostków poprzecznych kręgów piersiowych [1].

Kość krzyżowa

Kość krzyżowa ma kształt klina, w którym odróżnia się podstawę łączącą się z ostatnim kręgiem lędźwiowym, wierzchołek, z którym łączy się kość guziczna, wklęsłą powierzchnię przednią zwaną miedniczną i wypukłą powierzchnię tylną, czyli grzbietową. Ponieważ kość krzyżowa powstała ze zrośnięcia się pięciu kręgów krzyżowych, zaznaczają się na niej charakterystyczne cechy budowy kręgów. Na podstawie kości krzyżowej znajdują się wyraźnie zaznaczone wyrostki stawowe górne, łuk kręgowy i wyraźnie ukształtowana górna powierzchnia trzonu pierwszego kręgu krzyżowego. 
Między łukiem a trzonem znajduje się trójkątny otwór, który prowadzi do kanału krzyżowego. Dolne ujście tego kanału, zwane rozworem krzyżowym, znajdujące się u wierzchołka kości, przedstawia się zwykle jako otwór silnie wydłużony po stronie grzbietowej ku górze i ograniczony po bokach wyrostkami stawowymi dolnymi najniższego kręgu krzyżowego. Wyrostki te, zwane rożkami krzyżowymi, łączą się z rożkami guzicznymi. Na obu powierzchniach kości krzyżowej znajdują się otwory krzyżowe miedniczne i grzbietowe, które w kierunku przyśrodkowym prowadzą do bocznych otworów kanału krzyżowego, odpowiadających w postaci czterech par krótkich kanałów otworom międzykręgowym innych odcinków kręgosłupa [1].
Na powierzchni miednicznej kości krzyżowej chropawe kresy poprzeczne znaczą miejsca zrośnięcia się trzonów kręgów krzyżowych. Na każdej z tzw. części bocznych kości krzyżowej, które powstały ze zrośniętych wyrostków poprzecznych i szczątków żeber, znajduje się powierzchnia uchowata dla połączenia z kością biodrową. Chropowaty odcinek tylnej powierzchni kości krzyżowej, leżący tuż poza powierzchnią uchowatą, nosi nazwę guzowatości krzyżowej i służy za miejsce przyczepu więzadeł. 
Na grzbietowej powierzchni kości krzyżowej występuje w linii pośrodkowej, w postaci czterech podłużnych guzków, grzebień krzyżowy pośrodkowy, który powstaje ze zrośniętych wyrostków kolczystych czterech górnych kręgów krzyżowych. Bocznie od niego widać grzebień krzyżowy pośredni, który u góry zaczyna się wyrostkami stawowymi górnymi pierwszego kręgu krzyżowego, a u dołu kończy się rożkami krzyżowymi i powstaje ze zrośniętych wyrostków stawowych kręgów krzyżowych. Szczątkowe wyrostki poprzeczne kręgów krzyżowych tworzą dość silnie ukształtowany grzebień krzyżowy boczny, który przebiega bocznie od stawów krzyżowych grzbietowych. W całości kość krzyżowa, wypuklona znacznie ku tyłowi, zajmuje – w pionowej postawie ciała – położenie skośne w kierunku od przodu i góry ku tyłowi i dołowi. 
Wierzchołek kąta utworzonego pomiędzy wypuklającym się ku przodowi odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa a wypukloną ku tyłowi kością krzyżową wypada na tzw. wzgórku. Wspomniany wzgórek stanowi przednia krawędź krążka międzykręgowego znajdującego się pomiędzy trzonem ostatniego kręgu lędźwiowego a kością krzyżową. U kobiety kość krzyżowa jest szersza i krótsza, o słabiej zaznaczonej krzywiźnie i o położeniu bardziej poziomym niż u mężczyzny [1].

Kość guziczna

Kręgi guziczne występują u człowieka w postaci szczątkowej. Jedynie na pierwszym z nich znajdują się pewne cechy kręgów, jak trzon, szczątkowe wyrostki poprzeczne i wyrostki stawowe górne, zwane tutaj rożkami guzicznymi, które łączą się z rożkami krzyżowymi. Pozostałe kręgi guziczne przedstawiają się jako szczątkowe trzony kręgów w postaci okrągławych kostek. U osób starszych kręgi guziczne zrastają się w pojedynczą kość guziczną. Kostnieje również połączenie pomiędzy kością guziczną i kością krzyżową [1].

Czynność kręgosłupa

Kręgosłup spełnia trzy główne zadania. Stanowi:

  1. Narząd ochrony rdzenia – ukryte i głębokie położenie rdzenia w ustroju stwarza już samo przez się dobre warunki ochronne. Są one jednak współmiernie zwiększone przez położenie rdzenia w kanale rdzeniowym. Od przodu chronią go trzony kręgów, od tyłu – łuki i wyrostki kolczyste po części dachówkowato zachodzące na siebie, bocznie – wyrostki poprzeczne, a poza tym mocne więzadła: wszystko to znakomicie wzmaga ochronę rdzenia. Oprócz mocy kręgosłupa dalszym czynnikiem ochronnym jest jego sprężystość. Kręgosłup nie jest sztywnym, litym pancerzem, lecz pancerzem rozczłonkowanym, dzięki czemu jego sprężystość znacznie się wzmaga. Największą korzyść daje sprężystość połączeń kręgów ze sobą, przede wszystkim krążków międzykręgowych (głównie jąder miażdżystych). Dzięki tym czynnikom wszystkie wstrząsy kręgosłupa zostają zniesione lub przynajmniej znacznie zmniejszone. Również krzywizny kręgosłupa stanowią ochronę ośrodkowego układu nerwowego przed wstrząsami. Gdyby kręgosłup był prostym słupem, wszelki wstrząs przenosiłby się bezpośrednio na czaszkę i mózgowie, natomiast pod wpływem wstrząsu krzywizny silniej się uwypuklają i jego siła zostaje osłabiona. Dalszym czynnikiem ochronnym rdzenia jest stosunkowo duże światło kanału kręgowego.
     
  2. Narząd podpory ciała – u człowieka w związku z jego pionową postawą ciała kręgosłup, dźwigając całą górną część ciała, odgrywa pod tym względem znacznie większą rolę niż u pozostałych kręgowców. U człowieka każda część kręgosłupa tym więcej dźwiga, im niżej jest położona, i temu odpowiada stopniowo wzrastająca masywność kręgów, o czym już była mowa. U zwierząt z poziomo ustawionym kręgosłupem kręgi lędźwiowe są tylko nieznacznie grubsze niż pozostałe; nawet u człekokształtnych z ich półprostą podstawą są one nieco masywniejsze. Siła nośna kręgosłupa wynosi ok. 350 kg (Macalister). Najsłabszym miejscem jest piąty kręg piersiowy; z tego też powodu tutaj najczęściej występują boczne skrzywienia. Poza tym na niebezpieczeństwo narażone są miejsca, w których części bardziej ruchome graniczą z bardziej sztywnymi, a więc dolna część odcinka szyjnego kręgosłupa oraz przejście piersiowego odcinka kręgosłupa w lędźwiowy, tzw. talia.
     
  3. Narząd ruchu – ruchomość poszczególnych kręgów w stosunku do siebie jest bardzo ograniczona; ograniczenie to powoduje głównie aparat więzadłowy, a zwłaszcza krążki międzykręgowe łączące kręgi. Mimo to nieznaczne ruchy 24 kręgów prawdziwych sumują się, dając w wyniku bardzo znaczną ruchomość całego przedkrzyżowego odcinka kręgosłupa w przeciwieństwie do nieruchomej kości krzyżowej. Znaczenie tej giętkości kręgosłupa można dostrzec, obserwując chorych ze sztywnym kręgosłupem; poruszają się oni z trudnością, jak gdyby kij połknęli. 

Część przedkrzyżowa kręgosłupa stanowi łańcuch stawowy; ruchomość jego końca dolnego wskutek obciążenia zmniejsza się, moc i odporność wzrastają, odwrotnie niż końca górnego, który wraz ze zmniejszeniem się trzonów kręgów staje się coraz bardziej ruchomy i razem ze stawami głowy umożliwia swobodne i ruchome dźwiganie jej i balansowanie. 
Poszczególne odcinki kręgosłupa biorą w jego ruchach bardzo nierównomierny udział. Część piersiowa jest stosunkowo najmniej ruchoma zarówno z przodu swej budowy (np. długie i dachówkowato zachodzące na siebie wyrostki kolczyste), jak i ze względu na swój udział w budowie klatki piersiowej (żebra i mostek hamują ruchy). Największą rozległość osiągają ruchy części szyjnej dzięki małym wymiarom trzonów, a znacznej wysokości krążków międzykręgowych w stosunku do swych powierzchni. Również ruchomość części lędźwiowej jest znaczna mimo wielkich trzonów kręgów i dużej powierzchni krążków, a to z powodu bardzo znacznej ich wysokości. Sprężystość krążków jest bowiem wprost proporcjonalna do kwadratu ich wysokości i odwrotnie proporcjonalna do kwadratu ich przekroju poprzecznego [2].

Ruchy kręgosłupa

Ruchy kręgosłupa są możliwe we wszystkich kierunkach. Wykonuje je zarówno cały odcinek przedkrzyżowy kręgosłupa, jak i poszczególne odcinki kręgosłupa samodzielnie. Odróżnia się następujące główne ruchy:

  • Ruchy zgięcia i prostowania w płaszczyźnie pośrodkowej albo zgięcia do przodu i zgięcia do tyłu – są to ruchy symetryczne dookoła osi poprzecznej biegnącej poziomo z prawej strony na lewą, przeważnie przez środek jądra miażdżystego. Zakres tych ruchów u człowieka wynosi w całości 170–250°. Ruchy zgięcia i prostowania odbywają się najwydatniej w części szyjnej i lędźwiowej, przy czym zakres ruchu zgięcia do przodu jest mniejszy niż do tyłu, szczególnie w odcinku lędźwiowym, gdzie wynosi niespełna jedną trzecią. W części piersiowej ruch ten jest stosunkowo najmniejszy, przy czym o połowę większy do przodu niż do tyłu. W ruchach do tyłu bardzo wzmaga się lordoza szyi i lędźwi, natomiast kifoza odcinka piersiowego tylko się spłaszcza, całkowicie jednak nie znika. W ruchach zgięcia do przodu rozluźniają się więzadła kręgosłupa, części pierścieni włóknistych krążków międzykręgowych i części torebek stawowych położone do przodu od osi ruchów, gdy tymczasem części i więzadła położone do tyłu od nich napinają się i hamują ruchy. W ruchach zgięcia do tyłu skutek jest odwrotny. Należy pamiętać, że ważnym czynnikiem hamującym ruchy jest prężny opór mięśni antagonistycznych, przeciwstawiających się nadmiernemu ich rozciąganiu. W zgięciu do przodu rozciąganiu ulegają mięśnie grzbietu, w zgięciu do tyłu – mięśnie brzucha.
  • Boczne ruchy zgięcia w płaszczyźnie czołowej – są to ruchy asymetryczne dokoła osi strzałkowej biegnącej przez jądro miażdżyste. U człowieka ruch ten w całości wynosi ok. 110°. Jest najobszerniejszy w odcinku piersiowym. W odcinku szyjnym wskutek skośnego położenia powierzchni stawowych łączy się on z ruchem obrotowym w tę samą stronę. W ruchach zgięcia bocznego czynnikami hamującymi są odpowiednie więzadła części pierścieni włóknistych i torebek stawowych, jak również mięśnie strony przeciwnej. Poza tym w zgięciu bocznym piersiowego odcinka kręgosłupa hamująco działają też zachodzące na siebie żebra po stronie wykonywanego ruchu.
  • Ruchy obrotowe w prawo i w lewo – są ruchami asymetrycznymi dokoła osi pionowej biegnącej przez środek jądra miażdżystego. U człowieka ruch ten wynosi w każdą stronę ok. 80°. Jest on najobszerniejszy w odcinku szyjnym, w lędźwiowym nie występuje wcale wskutek położenia wyrostków stawowych i wielkości trzonów kręgów. Ruch ten wzrasta ku górze, rozpoczynając się właściwie dopiero powyżej pępka. Ruchy obrotowe są hamowane głównie przez krążki międzykręgowe i torebki stawowe, a także przez opór mięśni antagonistycznych.
  • Ruchy obwodzenia – występują przez kombinację wszystkich trzech wyżej wymienionych postaci ruchów. Biorą w nich udział również stawy biodrowe [2].

Do powyższych ruchów dochodzi jeszcze ruchomość przedkrzyżowego odcinka kręgosłupa w stosunku do kości krzyżowej; i tutaj mogą się odbywać ruchy zgięcia i prostowania, zgięcia bocznego i ruchy obrotowe. Poza tym znaczna grubość ostatniego krążka międzykręgowego może powodować zmianę kąta lędźwiowo-krzyżowego. 

Rola mięśni

Jako czynne siły prostujące kręgosłupa służą mięśnie grzbietu, jako zginacze – mięśnie brzucha. Siła prostowników jest bardzo duża, a u atletów może dochodzić do 300 kg. Biernie działają więzadła żółte w sensie prostowania kręgosłupa, zaoszczędzając pracy prostownikom. O wiele słabsze od prostowników są zginacze, ponieważ nie biorą one udziału w utrzymaniu równowagi ciała. Tułów wyprowadzony ze swej chwiejnej równowagi przewraca się do przodu bez udziału mięśni, pod wpływem własnej masy. Jako mięśnie zginające bocznie kręgosłup służą brzuszne i grzbietowe pasma mięśniowe jednej strony. Wreszcie ruchy obrotowe kręgosłupa wykonują współdziałające spirale mięśniowe (Braus) skonstruowane zarówno z mięśni grzbietu, jak i z mięśni brzucha obu stron [2]. 
Ruchy człowieka żywego mają mniejszy zakres niż ruchy na preparacie. Powodowane jest to tym, że u człowieka żywego poza czynnikami fizycznymi hamującymi ruchy, jak krążki międzykręgowe, więzadła i torebki stawowe, dochodzą jeszcze czynniki natury fizjologicznej, jak mięśnie, a nawet psychologicznej w zależności od chęci wykonywania ruchów czy wrażliwości na niewygody itp. Z tych wszystkich powodów ruchomość całego kręgosłupa, jak również oddzielnych jego części jest osobniczo tak bardzo zmienna. Właściwością charakterystyczną i ważną jest to, że zakres ruchów zgięcia różnych odcinków kręgosłupa jest naprzemiennie większy to do przodu, to do tyłu: kręgi lędźwiowe zginają się bardziej do tyłu, piersiowe do przodu, szyjne wraz z głową znowu do tyłu; również inne stawy poniżej kręgosłupa: staw biodrowy zgina się bardzo znacznie do przodu, staw kolanowy tylko do tyłu, stawy skokowe głównie do przodu, wreszcie stawy śródstopno-paliczkowe zginają się silniej grzbietowo. Urządzenie to umożliwia skoki i chroni równocześnie rdzeń i mózgowie przed zbyt silnymi wstrząsami podczas zeskakiwania lub upadku na podeszwy stóp [2].
Zadziwiająco wielką ruchomość kręgosłupa widać u akrobatów, tzw. ludzi węży. Poza odpowiednimi skłonnościami jest to wynik czynnego i biernego wyciągania oraz masowania torebek stawowych, więzadeł i mięśni już od wczesnej młodości, a także wynik odpowiedniego ćwiczenia woli. Należy podkreślić duże znaczenie rozciągania odpowiednich mięśni antagonistycznych, które w zwykłych warunkach u innych osób ogromnie hamują ruchy. Wiele sztuk akrobatycznych tego rodzaju jest wykonywanych i wzmaganych nie tylko czynnie, lecz częściowo biernie np. pod wpływem masy kończyn dolnych czy przez utrzymanie danego położenia rękami [2]. 
Mięśnie odgrywają bardzo ważne zadania związane przede wszystkim z określoną ruchomością poszczególnych odcinków kręgosłupa. Do mięśni posturalnych związanych nierozerwalnie z właściwą czynnością kręgosłupa zalicza się m.in.:

  • na powierzchni tylnej ciała:
  • mięśnie krótkie szyjno-czaszkowe,
  • mięśnie dźwigacze łopatek,
  • część górną mięśnia czworobocznego,
  • część szyjną i lędźwiową mięśnia prostownika grzbietu,
  • mięśnie czworoboczne lędźwi,
  • mięśnie gruszkowate;
  • na powierzchni przedniej ciała:
  • mięśnie pochyłe,
  • mięśnie piersiowe mniejsze,
  • mięśnie piersiowe większe,
  • mięśnie skośne brzucha,
  • mięśnie biodrowo-lędźwiowe,
  • mięśnie krótkie przywodziciele ud,
  • mięśnie smukłe.

Do mięśni fazowych związanych nierozerwalnie z właściwą czynnością kręgosłupa zalicza się m.in.:

  • mięsień piersiowy większy – część obojczykową,
  • mięśnie zębate przednie,
  • część dolną mięśnia czworobocznego,
  • mięśnie równoległoboczne,
  • część piersiową prostownika grzbietu,
  • mięsień prosty brzucha,
  • mięśnie pośladkowe średnie i wielkie.

W prawidłowej ruchomości kręgosłupa biorą udział również określone więzadła. Można je podzielić na:

  • krótkie, m.in.:
  • więzadła podłużne przednie,
  • więzadła podłużne tylne,
  • więzadło nadkolcowe,
  • więzadło karkowe;
  • długie, m.in.:
  • więzadła żółte,
  • więzadła międzypoprzeczne,
  • więzadła międzykolcowe,
  • więzadła krzyżowo-guziczne (grzbietowe, brzuszne, boczne).

Powięzie grzbietu: 

  • powięź powierzchowna grzbietu jest częścią ogólnej powięzi powierzchownej i pokrywa mięsień czworoboczny i najszerszy grzbietu,
  • powięź piersiowo-lędźwiowa tworzy wraz z kręgosłupem kanał kostno-włóknisty dla mięśni głębokich grzbietu,
  • powięź karku jest położona pod mięśniem czworobocznym i mięśniem równoległobocznym i pokrywa mięśnie płatowate. Ku dołowi przedłuża się w powięź piersiowo-lędźwiową [3].

Guzki Schmorla

Nazwa schorzenia pochodzi od nazwiska znanego niemieckiego patologa Christiana Georga Schmorla. W 1927 r. był on pierwszym autorem opisu powyższej dolegliwości dotyczącej kręgosłupa. Guzki Schmorla to proces chorobowy występujący przeważnie w młodym wieku. W perspektywie czasu prowadzi on do poważnych zaburzeń funkcjonalnych kręgosłupa. Opisywane schorzenie to zmiany patologiczne, które pojawiają się w obrębie kręgosłupa piersiowego oraz lędźwiowego. Występują przede wszystkim pod postacią licznych wypuklin, zazwyczaj na skutek szybkiego wzrostu, kiedy to chrząstka stawowa krążka międzystawowego stopniowo wciska się w trzon kręgu.

Występowanie

Guzki Schmorla częściej obserwuje się u mężczyzn niż u kobiet. Prawidłowo zdiagnozowane uwidaczniają się u dużej liczby ludzi. Powyższy proces chorobowy przeważnie występuje w młodym wieku, gdy organizm dojrzewa. Choroba dotyczy ok. 20% młodzieży. W...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy