Dołącz do czytelników
Brak wyników

Magnetoterapia w leczeniu chorób osób starszych

Artykuły z czasopisma | 7 grudnia 2015 | NR 67
12

Życie człowieka zależne jest od wielu różnych czynników. Na jego jakość wpływają m.in. dobre samopoczucie fizyczne i psychiczne, status majątkowy czy poczucie spełnienia zawodowego. Jednak nieuchronnością jest upływający czas. Każdy człowiek na ziemi w każdej sekundzie starzeje się w sposób nieodwracalny, aby stać się u schyłku swojego życia starcem. 

Starość ma wiele aspektów, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych. Największą radością osób starszych jest obserwowanie dorastających pokoleń wnuków, a przy odrobinie szczęścia – prawnuków. Niestety, radość tę często ograniczają choroby, na które człowiek zapada z wiekiem. W starzejącym się organizmie zachodzą zmiany degeneracyjne na poziomie tkanek i narządów, zaczynają pojawiać się związane z tym choroby przewlekłe, które często towarzyszą już do końca życia. Organizm traci zdolności regeneracyjne oraz sprawność fizyczną i umysłową. 

POLECAMY

Choroby wieku starczego

Najczęściej występującymi chorobami wieku starczego są:

  • choroby układu nerwowego, takie jak choroba Parkinsona, Alzheimera i demencja,
  • choroby układu kostnego i aparatu ruchowego, czyli osteoporoza, zwyrodnienia stawów, choroby reumatyczne,
  • choroby układu sercowo-naczyniowego, tj. choroba wieńcowa, nadciśnienie, niewydolność naczyń krwionośnych i serca,
  • choroby metaboliczne, czyli przede wszystkim cukrzyca typu II,
  • choroby oczu, takie jak jaskra i zaćma [1].

Odporność osób starszych jest obniżona, stąd ich większa podatność na infekcje pochodzenia bakteryjnego czy wirusowego. Także przebieg chorób jest często dłuższy i cięższy niż u osób młodszych. Częściej też dochodzi do powikłań pochorobowych, które w skrajnych przypadkach mogą prowadzić nawet do śmierci. 

Choroby wieku starczego często mają charakter przewlekły, długotrwały. Ponieważ u osób starszych częściej występują skutki uboczne przyjmowania leków, potrzebne są inne niż farmakologiczne metody walki z dolegliwościami występującymi w przebiegu wielu chorób. Jednym z najbardziej dokuczliwych objawów choroby jest przewlekły ból. Towarzyszy on często osobom starszym ze względu na występowanie u nich różnego rodzaju zwyrodnień określanych jako choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis). 

Osteoartroza dotyczy głównie populacji w starszym wieku, choć może pojawić się u osób przed 50. rokiem życia. Cięższe jej postaci dotykają głównie kobiet. Jest jedną z najczęstszych przyczyn dolegliwości ze strony narządu ruchu. Charakteryzuje się przewlekłym procesem destrukcji chrząstki stawowej i podchrzęstnej warstwy kostnej, współistniejącym z procesami naprawczymi. Zmianom może wtórnie towarzyszyć proces zapalny błony maziowej. Postać choroby z zajęciem stawów kolanowych i biodrowych jest główną przyczyną inwalidztwa osób starszych [2].

Choroba zwyrodnieniowa stawów objawia się głównie bólem nasilającym się w czasie obciążenia i ruchu (ból pierwszych ruchów – tzw. ból startowy), a ustępującym w spoczynku. W przypadku bardzo zaawansowanych zmian ból jest silny i pojawia się także przy braku aktywności oraz w nocy (problem bezsenności). Dolegliwością chorych jest również sztywność stawowa (sztywność startowa) po okresie bezruchu, trwająca nie dłużej niż 30 minut. Ograniczenie ruchomości w stawach występuje z wtórnym zanikiem okolicznych mięśni. W efekcie zmian destrukcyjnych w obrębie stawów dochodzi do zniekształceń i przykurczów. Pacjenci skarżą się na niestabilność w stawach, zwłaszcza w stawie kolanowym. Podczas ruchu mogą być słyszalne trzeszczenia. Powszechnym symptomem choroby zwyrodnieniowej stawów jest występowanie guzków Heberdena, rzadziej Boucharda [3].

Magnetoterapia

Choroby zwyrodnieniowej stawów nie da się wyleczyć całkowicie, ale istnieją możliwości załagodzenia jej dokuczliwych objawów. Jedną ze skutecznych, niefarmakologicznych metod leczenia jest magnetoterapia.

Pole magnetyczne oddziałuje na organizm w sposób bardzo złożony, przenikając przez całe ciało i docierając do każdej komórki. Ma wpływ na przekaźnictwo międzykomórkowe, wnikanie jonów wapnia do komórek, działanie pompy sodowo-potasowej i zwiększenie ogólnego transportu przez błonę komórkową [4]. Głównym zadaniem zabiegów z zastosowaniem pola magnetycznego w chorobie zwyrodnieniowej jest zmniejszenie bólu. Dzieje się to na drodze depolaryzacji komórek, które tracą zdolność do przekazywania sygnałów elektrycznych. Ponieważ ból przenoszony jest wzdłuż komórek właśnie jako impuls elektryczny, a zdepolaryzowana komórka traci zdolności przekaźnikowe, pacjent przestaje odczuwać ból. Zniesienie lub zminimalizowanie odczuć bólowych pozwala osobom starszym na uruchomienie obolałych stawów, rozruszanie ich. Konsekwencją tej większej aktywności jest uruchomienie i rozćwiczenie zesztywniałych stawów i mięśni, które niezbędne jest dla prawidłowego funkcjonowania narządu ruchu.

Magnetoterapia w zwyrodnieniach

Przeprowadzono wiele badań dotyczących wpływu pola magnetycznego małej częstotliwości na zmniejszenie dolegliwości bólowych. W badaniach Sieronia i wsp. grupę badawczą stanowiło 366 chorych ze zmianami zwyrodnieniowymi i zwężeniami przestrzeni międzykręgowych w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa. Wiek chorych mieścił się w granicach 34–72 lata (średnio 52 lata). Poprawę takich parametrów, jak: natężenie bólu, zmniejszenie wielkości obrzęku okołostawowego i/lub napięcia mięśni przykręgosłupowych, zwiększenie zakresu ruchomości w badanych stawach, a także poprawę ogólnego samopoczucia i sprawności chodu uzyskano u 66,4% badanych [5].

Również badania Straburzyńskiej-Lupy i wsp. dotyczące wpływu magnetoterapii i kinezyterapii na chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych i odcinka lędźwiowego kręgosłupa wykazały istotne statystycznie zmniejszenie dolegliwości bólowych. Uczestniczyło w nich 29 kobiet w wieku powyżej 50 lat. Stwierdzono zmniejszenie odczuwania bólu podczas chodzenia po płaskiej powierzchni, przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach, w pozycji leżącej, stojącej i siedzącej, a także w nocy. Dodatkowo dwutygodniowa terapia pulsującym polem magnetycznym połączona z ćwiczeniami przyczyniła się do zmniejszenia niesamodzielności w zakresie codziennych czynności. Dodatkowym atutem zabiegów wykonanych u wyżej wymienionej grupy jest fakt, że nie zaobserwowano żadnych efektów ubocznych [6].

Jak już wspomniano, osoby starsze są bardziej podatne na infekcje i gorzej je przechodzą. Korzystny wpływ pola magnetycznego w leczeniu przewlekłych infekcji bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych oparty jest o poprawę funkcjonowania układu immunologicznego. Utlenowane krwinki białe, odpowiedzialne za odporność, chętniej i szybciej podejmują walkę z chorobą.

Magnetoterapia na trudno gojące się rany i owrzodzenia

Kolejną uporczywą przypadłością osób starszych są trudno gojące się rany i owrzodzenia. Jest to związane z występowaniem różnych schorzeń typowych dla wieku podeszłego. Do powstawania lub szybszego rozwoju ran przewlekłych przyczyniają się takie choroby, jak cukrzyca, niewydolność nerek czy miażdżyca. W wyniku makro- i mikroangiopatii może dojść do krytycznego niedokrwienia kończyn dolnych i martwicy tkanek powikłanej infekcją oraz do powstania i rozwoju owrzodzeń. Innymi przyczynami upośledzającymi gojenie ran są niedożywienie oraz awitaminozy często występujące u osób starszych, zwłaszcza tych żyjących samotnie. Osoby w podeszłym wieku cierpią na zaburzenia łaknienia, brak apetytu oraz stosują niewłaściwą dietę. Również choroby układu ruchu i układu nerwowego przyczyniają się do znacznie częstszego niż u młodych osób występowania ran o charakterze przewlekłym, takich jak owrzodzenia podudzi czy odleżyny. W takich przypadkach stosowanie klasycznej terapii chirurgicznej często nie jest skuteczne. Lekarze i badacze musieli znaleźć metody, które skutecznie wspomogą klasyczne sposoby terapii. Jedną z nich jest terapia wolnozmiennym polem magnetycznym – ELF-MF (extremely low frequency magnetic fields). Pole to charakteryzuje się częstotliwością do 100 Hz i indukcją rzędu 0,1–20 mT, natomiast jego składowa elektryczna zamyka się w przedziale 150–500 V/m. Wartość maksymalna indukcji tego pola jest prawie 1000 razy większa od pola magnetycznego Ziemi [7].

Podstawą do wykorzystania magnetoterapii w leczeniu ran skóry i tkanek miękkich są liczne zjawiska biofizyczne i efekty biologiczne:

  • zastosowanie pola magnetycznego o parametrach leczniczych wywiera działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i analgetyczne, co wpływa korzystnie na gojenie ran oraz na samopoczucie pacjenta (dzięki zlikwidowaniu lub zmniejszeniu odczuwania bólu);
  • pod wpływem ELF-MF dochodzi do wzrostu dyfuzji i utlenowania hemoglobiny i cytochromów, co prowadzi do intensyfikacji procesów utylizacji tlenu i oddychania tkankowego;
  • jednym z lepiej poznanych i zbadanych efektów biologicznych jest pobudzający wpływ magnetoterapii na proces replikacji i transkrypcji kwasów nukleinowych, a co się z tym wiąże – na syntezę białek i proliferację komórek;
  • zewnętrzne pole magnetyczne nasila procesy oddychania beztlenowego, hamując procesy utleniania lipidów prowadzące do destabilizacji błon komórkowych i enzymów oddechowych;
  • o właściwościach mechanicznych blizny stanowi kolagen tworzący szkielet blizny – ma on piezoelektryczne właściwości generatorowe i reaguje na zmiany zewnętrznego pola magnetycznego; wykazano, że w zmiennym polu magnetycznym dochodzi do wzrostu syntezy kolagenu (przyspieszone zostaje przejście fazy fibrocytów w fibroblasty) prawdopodobnie przez obniżanie aktywności cyklazy adenylowej i spadku syntezy cAMP [8]; 
  • zastosowanie pola magnetycznego wspomaga angiogenezę oraz ma wpływ na tworzenie się krążenia obocznego w uszkodzonej tkance;
  • przyspiesza i ukierunkowuje rozrost wiązek kolagenowych zgodnie z przebiegiem linii sił pola magnetycznego.

Pole magnetyczne korzystnie oddziałuje zarówno na mechanizmy regeneracyjne zachodzące w samych tkankach, jak i pobudza aktywność immunologiczną oraz humoralną całego organizmu. Ma wpływ na proces epitelizacji (naskórkowania) [9].

Magnetoterapia w osteoporozie pierwotnej

Osoby starsze dość powszechnie cierpią na osteoporozę pierwotną, która jest konsekwencją starzenia się układu szkieletowego. Utrata gęstości mineralnej kości jest nieuchronnym procesem związanym z wiekiem. Nazywa się ją czasem cichą epidemią, ponieważ jej przebieg jest najczęściej bezobjawowy. Osteoporozę, obok chorób serca, krążenia, nowotworów i udarów mózgu, uznano za jeden z najczęściej występujących problemów zdrowotnych. Występuje u co dziesiątej osoby w populacjach całego świata. Dane epidemiologiczne wskazują, że co czwarta kobieta i co ósmy mężczyzna choruje na osteoporozę. W Polsce zagrożonych jest nią ok. 5 mln kobiet i 4 mln mężczyzn [10]. 

Ponieważ częstość występowania osteoporozy nasila się wraz z wiekiem, można przypuszczać, że następujące wydłużanie się średniej długości życia spowoduje zwiększenie się liczby zachorowań. Ryzyko wystąpienia złamania kości w wyniku osteoporozy u osób 50-letnich do końca życia wynosi 40% w przypadku kobiet oraz 13–22% w przypadku mężczyzn.

W krajach rozwiniętych powikłania osteoporozy są jedną z najczęstszych przyczyn zgonów. Złamania kości powodują przewlekły ból, zanik mięśni, unieruchomienie, odleżyny, zatorowość płucną oraz zwiększoną zapadaln...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy