Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odpowiedzialność prawna fizjoterapeutów za wyrządzoną krzywdę lub uszczerbek na zdrowiu. Część I

Artykuły z czasopisma | 9 listopada 2012 | NR 33
30

Zawód fizjoterapeuty, a w szczególności zasady odpowiedzialności jego wykonywania nie są na gruncie obowiązującego prawa uregulowane odrębną ustawą. Nie oznacza to jednak, że fizjoterapeuta takiej odpowiedzialności nie będzie podlegał. Fizjoterapeuci, którzy wykonują świadczenia zdrowotne „na pacjentach”, będą jej podlegali na zasadach ogólnych. Niezależnie bowiem od formy prawnej, w jakiej będą wykonywali swój zawód (umowa o pracę, własna działalność gospodarcza), są to podmioty, które w sposób osobisty wykonują pracę związaną bezpośrednio z ochroną zdrowia, a polegającą na szeroko pojętej rehabilitacji. W praktyce oznacza to, że osoby wykonujące zawód fizjoterapeuty są obowiązane przede wszystkim do przestrzegania praw pacjenta, które reguluje stosunkowo nowa ustawa o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta, zaś naruszenie tych praw, a także uchybienie ogólnie zdefiniowanej sztuce zawodu może skutkować odpowiedzialnością cywilną, pracowniczą czy nawet karną.

POLECAMY

Wykonywanie zawodu fizjoterapeuty jest wykonywaniem zawodu medycznego, stąd też wszelkie regulacje prawne odnoszące się do osób wykonujących zawód medyczny, a nadto akty, które odnoszą się do reguł wykonywania swoich czynności zawodowych zgodnie ze sztuką zawodu, należy odnieść wprost do tego zawodu. Niniejsze opracowanie ma na celu wskazanie kluczowych zasad, jakimi obowiązani są kierować się fizjoterapeuci w wykonywaniu zawodu, oraz jakie są ewentualne sankcje za naruszenie tych zasad.

Osoba wykonująca zawód medyczny – osoba, która na podstawie odrębnych przepisów uprawniona jest do udzielania świadczeń zdrowotnych, oraz osoba legitymująca się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny1

Świadczeniem zdrowotnym są działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania2 .

Zgodnie z nową, obowiązującą od 1 lipca 2011 r., ustawą o działalności leczniczej, świadczenia zdrowotne mogą być szpitalne (wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych; świadczeniami szpitalnymi są także świadczenia udzielane z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczającym 24 godzin) oraz inne niż szpitalne (świadczenia opiekuńcze, pielęgnacyjne, paliatywne, hospicyjne, świadczenia z zakresu opieki długoterminowej, rehabilitacji leczniczej, leczenia uzależnień, psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz lecznictwa uzdrowiskowego) udzielane pacjentom, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych w odpowiednio urządzonych, stałych pomieszczeniach.

Rodzajami działalności leczniczej są:

  1. Stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne:
    1. szpitalne,
    2. inne niż szpitalne,
  2. Ambulatoryjne świadczenia zdrowotne.

Stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne mogą polegać na:

1) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację i rehabilitację pa‑ cjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych i wyrobów medycznych, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych;

2) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację, opiekę i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych potrzebnych do kontynuacji leczenia, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych;

3) udzielaniu świadczeń zdrowotnych polegających na działaniach uspraw‑ niających, które służą zachowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia;

4) sprawowaniu wszechstronnej opieki zdrowotnej, psychologicznej i społecznej nad pacjentami znajdującymi się w stanie terminalnym oraz opieki nad rodzinami tych pacjentów.

Świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 4, oraz świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze mogą być udzielane także wyłącznie w warunkach domowych3 . Zgodnie z art. 10 ustawy o działalności leczniczej, ambulatoryjne świadczenia zdrowotne obejmują świadczenia podstawowej lub specjalistycznej opieki zdrowotnej oraz świadczenia z zakresu rehabi‑ litacji leczniczej, udzielane w warunkach niewymagających ich udzielania w trybie stacjonarnym i całodobowym w odpowiednio urządzonym, stałym pomieszczeniu. Udzielanie tych świadczeń może odbywać się w pomieszczeniach przedsiębiorstwa, w tym w pojeździe przeznaczonym do udzielania tych świadczeń, lub w miejscu pobytu pacjenta.

  • 1 Art. 2 ust 1, pkt 2 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654).
  • 2 Art. 2 ust 1, pkt 10 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. 2011 r. Nr 112, poz. 654).
  • 3 Art. 9 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654)

Stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych innych niż szpitalne udziela się w:

  1. Zakładzie opiekuńczo-leczniczym (pkt 1);
  2. Zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym (pkt 2);
  3. Zakładzie rehabilitacji leczniczej (pkt 3); 4) hospicjum (pkt 4) 

PRAWA PACJENTA

Podstawową regulacją określającą prawa pacjenta jest Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia 6 listopada 2008 r. (Dz. U. 09.52 417 z późn. zm.), która określa katalog praw pacjentów, jakich zobowiązane są przestrzegać osoby wykonujące zawody medyczne. Poniżej omówiono te prawa, które bezpośrednio mogą dotyczyć zawodu fizjoterapeuty. 

 

Prawo do świadczeń zdrowotnych

Pacjent, czyli osoba zwracająca się o udzielenie świadczeń zdrowotnych, jak również osoba z tych świadczeń korzystająca, ma przede wszystkim niezbywalne prawo dostępu do takich świadczeń. Jest ono ograniczone zakresowo jedynie stanem aktualnej wiedzy medycznej, jak również możliwościami udzielenia odpowiednich świadczeń zdrowotnych – czy to logistycznymi, czy ekonomicznymi. W zawodzie fizjoterapeuty najpełniej znajdzie zastosowanie zasada, iż pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielonych mu przez osoby wykonujące zawody medyczne z należytą starannością, przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających wymaganiom fachowym i sanitarnym, kierujące się zasadami etyki zawodowej. Oznacza to, że fizjoterapeuta winien w udzielaniu świadczenia kierować się przyjętymi regułami sztuki, zachowując należytą staranność, czyli obowiązek działania zgodnie ze swoją wiedzą i kwalifikacjami, mając na uwadze powszechnie przyjęte w przepisach prawa normy i procedury sanitarne.

 

Prawo do informacji

W przypadku zawodu fizjoterapeuty ograniczone są jego obowiązki informacyjne wobec pacjenta, ustawa reguluje bowiem przede wszystkim zasady obowiązku informowania pacjenta przez lekarzy oraz pielęgniarki. Niemniej jednak w pewnym zakresie również fizjoterapeuci mają obowiązek takich informacji pacjentowi udzielać. Przede wszystkim pacjent ma prawo zostać poinformowany o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych udzielanych mu przez podmiot, który świadczeń zdrowotnych udziela. Pacjent ma prawo również do nieotrzymywania informacji o stanie własnego zdrowia bądź przyjętych metodach postępowania fizjoterapeutycznego, może również w każdym momencie swoją decyzję w tej kwestii zmienić. Wola pacjenta jest najważniejszą przesłanką, która winien kierować się fizjoterapeuta, wypełniając swój obowiązek udzielania pacjentowi informacji. Pacjent może wreszcie domagać się, aby fizjoterapeuta nie udzielał mu informacji o jego stanie zdrowia, ale aby informował o tym stanie inne wskazane przez pacjenta osoby.

Jest to regulacja spójna również z kodeksem etyki fizjoterapeuty, w szczególności z art. 15, który stanowi, że „Pacjent ma prawo do otrzymania rzetelnej i wszechstronnej informacji co do zakresu i rodzaju postępowania fizjoterapeuty, aby mógł podjąć właściwą decyzję o skorzystaniu z proponowanych świadczeń” oraz art. 17, który stanowi, że „Pacjent ma prawo do nieotrzymywania informacji o stanie własnego zdrowia bądź przyjętych metodach postępowania fizjoterapeutycznego”.

 

Prawo do tajemnicy informacji

Zgodnie z art. 51 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej „Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby”. Uprawnienie to znalazło odzwierciedlenie również w ustawie o ochronie praw pacjenta, która w art. 13 i 14 potwierdza to prawo. Zgodnie z art. 13 ustawy o prawach pacjenta, pacjent ma w szczególności prawo do zachowania w tajemnicy przez osobę wykonującą zawód medyczny informacji z tym pacjentem związanych, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu medycznego. Zatem wszelkie informacje związane z pacjentem, te dotyczące jego stanu zdrowia, ale również o charakterze osobistym, które fizjoterapeuta uzyskał, wykonując swój zawód, są objęte tajemnicą zawodową.

Ograniczeniom co do możliwości ujawniania informa‑ cji związanych z pacjentem nie podlegają sytuacje, w których:

  • w regulacjach rangi ustawy określono obowiązek ujawniania tych informacji,
  • zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób,
  • pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy,
  • zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych innym osobom wykonującym zawód medyczny, uczestniczącym w udzielaniu tych świadczeń.

Obowiązkowi zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem nie stosuje się także do postępowania przed wojewódzką komisją do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych.

WAŻNE! Osoby wykonujące zawód medyczny, udzielające świadczeń zdrowotnych, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 1–3 ustawy o prawach pacjenta, są związane tajemnicą również po śmierci pacjenta!

 

Prawo do wyrażenia zgody

Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody po uzyskaniu informacji o swoim stanie zdrowia.

Zgodnie z art. 17 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta pacjent, w tym małoletni, który ukończył 16 lat, ma prawo do wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych przez lekarza. Przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego, całkowicie ubezwłasnowolnionego lub niezdolnego do świadomego wyrażenia zgody, ma prawo do wyrażenia zgody, o której mowa w ust. 1. W przypadku braku przedstawiciela ustawowego prawo to, w odniesieniu do badania, może wykonać opiekun faktyczny. Pacjent małoletni, który ukończył 16 lat, osoba ubezwłasnowolniona albo pacjent chory psychicznie lub upośledzony umysłowo, lecz dysponujący dostatecznym rozeznaniem, ma prawo do wyrażenia sprzeciwu co do udzielenia świadczenia zdrowotnego pomimo zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego. W takim przypadku wymagane jest zezwolenie sądu opiekuńczego. Zgoda oraz sprzeciw, o których mowa w ust. 1–3, mogą być wyrażone ustnie albo poprzez takie zachowanie osób wymienionych w tych przepisach, które w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę poddania się proponowanym przez lekarza czynnościom albo brak takiej woli.

Z kolei zgodnie z art. 18.1. wzmiankowanej ustawy w przypadku zabiegu chirurgicznego albo zastosowania metody leczenia lub diagnostyki stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta, zgodę, o której mowa w art. 17 ust. 1, wyraża się w formie pisemnej. Wszelkie powyższe zasady odnoszące się do faktu udzielenia zgody przez pacjenta należy per analogiam odnieść do zawodu fizjoterapeuty. Nie ma jednak w obowiązującym prawie możliwości, aby fizjoterapeuta przeprowadził określone zabiegi mimo niewyrażenia zgody przez pacjenta albo zgłoszenia sprzeciwu – możliwości takie zostały przewidziane wyłącznie w art. 33 i art. 34 ust. 6 Ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty i dotyczą tylko tych podmiotów.

 

Prawo do intymności i godności

Pacjent ma prawo do poszanowania intymności i godności, w szczególności w czasie udzielania mu świadczeń zdrowotnych. Przy udzielaniu mu tych świadczeń może być obecna osoba bliska, z tym jednak ograniczeniem, iż w przypadku, gdy istnieje niebezpieczeństwo wystąpienia zagrożenia epidemicznego lub ze względu na bezpieczeństwo zdrowotne pacjenta, osoba wykonująca zawód medyczny może odmówić zgody na taką obecność. Odmowę należy odnotować w dokumentacji medycznej dotyczącej pacjenta. Osoby wykonujące zawód medyczny, inne niż udzielające świadczeń zdrowotnych, uczestniczą przy udzielaniu tych świadczeń tylko wtedy, gdy jest to niezbędne ze względu na rodzaj świadczenia lub wykonywanie czynności kontrolnych na podstawie przepisów o działalności leczniczej. Uczestnictwo, a także obecność innych osób wymaga zgody pacjenta, a w przypadku pacjenta małoletniego, całkowicie ubezwłasnowolnionego lub niezdolnego do świadomego wyrażania zgody, jego przedstawiciela ustawowego, i osoby wykonującej zawód medyczny udzielającej świadczenia zdrowotnego. Co istotne, osoby te są również zobowiązane do zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem, które pozyskały, uczestnicząc przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych.

 

Prawo do dokumentacji medycznej

Pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Dane zawarte w tej dokumentacji podlegają ochronie. Dokumentacja może być przekazana poprzez:

  • udostępnienie jej do wglądu w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych,
  • sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii,
  • wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji

Zasady udostępniania dokumentacji medycznej (art. 26 ustawy) 

  1. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. 
  2. Po śmierci pacjenta prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia.
  3. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną również:
    • podmiotom udzielającym świadczeń zdrowotnych, jeżeli dokumentacja ta jest niezbędna do zapewnienia ciągłości świadczeń zdrowotnych;
    • organom władzy publicznej, Narodowemu Funduszowi Zdrowia, organom samorządu zawodów medycznych oraz konsultantom krajowym i wojewódzkim, w zakresie niezbędwnym do wykonywania przez te podmioty ich zadań, w szczególności kontroli i nadzoru;
    • podmiotom, o których mowa w art. 119 ust. 1 i 2 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli na zlecenie ministra właściwego do spraw zdrowia;
    • ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, sądom, w tym sądom dyscyplinarnym, prokuraturom, lekarzom sądowym i rzecznikom odpowiedzialności zawodowej, w związku z prowadzonym postępowaniem;
    • uprawnionym na mocy odrębnych ustaw organom i instytucjom, jeżeli badanie zostało przeprowadzone na ich wniosek;
    • organom rentowym oraz zespołom do spraw orzekania o niepełnosprawności, w związku z prowadzonym przez nie postępowaniem;
    • podmiotom prowadzącym rejestry usług medycznych, w zakresie niezbędnym do prowadzenia rejestrów; ƒ zakładom ubezpieczeń, za zgodą pacjenta;
    • lekarzowi, pielęgniarce lub położnej, w związku z prowadzeniem procedury oceniającej podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych na podstawie przepisów o akredytacji w ochronie zdrowia, w zakresie niezbędnym do jej przeprowadzenia;
    • wojewódzkiej komisji do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych, o której mowa w art. 67e ust. 1, w zakresie prowadzonego postępowania;
    • spadkobiercom w zakresie prowadzonego postępowania przed wojewódzką komisją do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych, o której mowa w art. 67e ust. 1;
    • osobom wykonującym czynności kontrolne na podstawie art. 39 ust. 1 Ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2011 r. Nr 113, poz. 657 i Nr 174, poz. 1039), w zakresie niezbędnym do ich przeprowadzenia;
  4. Dokumentacja medyczna może być udostępniona także szkole wyższej lub instytutowi badawczemu do wykorzystania w celach naukowych, bez ujawniania nazwiska i innych danych umożliwiających identyfikację osoby, której dokumentacja dotyczy.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyzn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy