Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

8 sierpnia 2018

NR 93 (Maj 2018)

Otyłość a ukształtowanie stóp, kończyn dolnych i kręgosłupa.

0 9

Otyłość jest jednym z najpowszechniejszych problemów zdrowotnych związanych ze stylem życia. Światowa Organizacja Zdrowia zalicza ją do grupy chorób cywilizacyjnych i mówi nawet o epidemii. Otyłość pociąga za sobą wiele konsekwencji, również tych dotyczących całego narządu ruchu.

Przyczyną nadwagi i otyłości jest zachwianie bilansu energetycznego spowodowane przyjmowaniem większej ilości kalorii w formie pokarmu i napojów, niż zużywane jest przez organizm. Sprzyja temu przede wszystkim brak aktywności fizycznej, nieprawidłowe nawyki żywieniowe, czynniki genetyczne, pogarszający się stan zdrowia, a także środowisko, w którym się funkcjonuje, np. praca siedząca, praca w godzinach nocnych, oraz otyli rodzice [1].

Skala problemu w Polsce 

Ponad 50% Polaków cierpi na nadwagę lub otyłość, a problem dotyczy zarówno osób dorosłych, jak i dzieci. Badanie European Childhood Obesity Surveilllance (COSI) zrealizowane w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016−2020 pod auspicjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wykazało, że ponad 31% ośmiolatków w Polsce zmaga się nadmierną masą ciała. Otyłość dotyczy prawie 13% z nich, a nadwaga ponad 18%. Są to alarmujące dane, tym bardziej że okres dzieciństwa i dojrzewania jest czasem krytycznym dla rozwoju otyłości. Występuje wyraźny spadek spontanicznej aktywności ruchowej, która jest charakterystyczna dla dzieci młodszych. Konsekwencje otyłości w dzieciństwie dają o sobie znać w życiu dorosłym. Wielu autorów szacuje, że 80−86% otyłych dzieci wykazuje skłonność do nadmiernej masy ciała w wieku dorosłym, a ok. 30% dorosłych jest otyła już od dzieciństwa [1].

Kluczowe jest dostosowanie tempa zmian wagi i aktywności indywidualnie do pacjenta oraz monitorowanie zmian na bieżąco.

Ocena prawidłowości masy ciała

Ocenę masy ciała umożliwia wskaźnik masy ciała (body mass index − BMI), który jest rekomendowany przez WHO. Jest łatwy do wyliczenia oraz bardziej skorelowany z masą tkanki tłuszczowej niż inne wskaźniki wagowo-wzrostowe, dzięki czemu jest odpowiedni do oceny stopnia nadwagi czy otyłości. Dodatkowo jego wartość jest obciążona mniejszym błędem pomiarowym. Wskaźnik BMI wylicza się ze wzoru: 

BMI = masa ciała [kg] / (wzrost)2 [m]

Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła, że nadwaga występuje, gdy BMI jest równe lub większe od 25, otyłość zaś, gdy wynosi 30 i więcej. U dzieci i młodzieży nie można jednak wykorzystywać tych norm, ponieważ wartość wskaźnika BMI ulega zmianom wraz z wiekiem i jest zależna od płci. W związku z tym do oceny prawidłowości masy ciała stosuje się siatki centylowe wartości wskaźnika BMI opracowane dla konkretnej płci i wieku. 

Konsekwencje zdrowotne

Nadwaga i otyłość niosą ze sobą wiele konsekwencji zdrowotnych, które mają wpływ na długość oraz jakość życia. Najczęściej wymienia się powikłania sercowo‑naczyniowe (m.in. nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca), oddechowe (m.in. bezdech senny i astma), żołądkowo‑jelitowe i wątrobowe (m.in. cukrzyca typu 2 i stan przedcukrzycowy), endokrynologiczne (m.in. zaburzenia płodności), kostno-szkieletowe (m.in. choroby zwyrodnieniowe stawów, bóle pleców), psychospołeczne, a także liczne nowotwory.

Negatywny wpływ na zdrowie mają również drastyczne diety, próby zmniejszenia masy ciała przez głodówki czy korzystanie z niewłaściwych środków wspomagających odchudzanie [1, 2].

W niniejszym artykule skoncentrowano się na konsekwencjach otyłości pod kątem kostno-szkieletowym. 

Wpływ obciążeń związanych z nadwagą lub otyłością na układ kostny, stawowy i mięśniowy

Ludzka stopa i kostka stanowią silną, mechaniczną strukturę składającą się z 26 kości, 33 połączeń stawowych oraz ponad 100 mięśni, ścięgien i więzadeł. Ta stosunkowo niewielka powierzchnia ciała pełni pięć istotnych funkcji, w tym: podporową, amortyzacyjną oraz lokomocyjną. Aby odgrywała swoją rolę, powinny zostać zachowane proporcje anatomiczne z wydolnością biomechaniczną. Badacze zaobserwowali, że chociaż ponad 80% dzieci rodzi się ze zdrowymi stopami, to tylko 20% dorosłych cieszy się ich zdrowiem. Jedną z przyczyn schorzeń, wad oraz deformacji stóp jest otyłość. 

Większość badaczy zauważa związek między zwiększoną masą ciała a stopniowym obniżeniem się sklepienia stóp, co prowadzi do niewydolności mięśniowej i więzadłowej, a tym samym do p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy