Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

9 lipca 2015

NR 63 (Lipiec 2015)

Palpacja okolicy nadgarstka

16

Palpacja, czyli badanie za pomocą dotyku, jest istotnym elementem podstawowego badania fizykalnego. Pozwala ocenić rozmiar, kształt, konsystencję, położenie i ruchomość poszczególnych struktur anatomicznych. Dotyczy ona układów mięśniowo-szkieletowego, nerwowego, naczyniowego, narządów wewnętrznych brzucha i klatki piersiowej. Dobrze przeprowadzona palpacja ułatwia odnalezienie przyczyny bólu i rozpoznanie ewentualnych zmian patologicznych. 


Rzetelne  badanie palpacyjne ukierunkowuje późniejsze leczenie i w praktyce często zawiera w sobie gesty terapeutyczne. Palpacja jest leczeniem, co potwierdza badanie ruchomości kości nadgarstka, które może być wstępem do mobilizacji stawowej. Badanie palpacyjne opiera się na znajomości anatomii topograficznej (opisowej). Powinno ono być doskonalone poprzez ciągły rozwój zdolności manualnych osoby wykonującej to badanie. Zważywszy na to, że anatomia palpacyjna jest dziedziną praktyczną, w niniejszym opracowaniu starano się przedstawić koncepcję badania palpacyjnego okolicy nadgarstka, podkreślając głębokość badania oraz gesty, które ułatwią palpację. Sposób badania przedstawiony w artykule ma zastosowanie zarówno w pracy klinicznej, jak i dydaktycznej. W dużej mierze opiera się on na metodzie opracowanej przez Francisa Lafosse D.O., z którym autorka współpracuje jako asystent anatomii palpacyjnej na szkoleniach dla osteopatów i fizjoterapeutów oraz na warsztatach anatomii sekcyjnej na Philipps University w Marburgu.

POLECAMY

Opisy kierunków badania będą przedstawione w tzw. pozycji anatomicznej.

Badanie palpacyjne okolicy nadgarstka wyznaczą następujące granice: proksymalnie linia poprzeczna do osi długiej kończyny, która przejdzie powyżej głowy kości łokciowej, dystalnie będą to podstawy kości śródręcza.

Skóra

Skóra na poziomie nadgarstka w części dłoniowej jest sprężysta i staje się grubsza poniżej bruzdy zgięcia nadgarstka. Na powierzchni grzbietowej jest ruchoma i nie ma tkanki tłuszczowej. Badanie palpacyjne wykonuje się, rolując fałd skórny. Ten poziom palpacji jest szczególnie istotny u pacjentów po interwencjach chirurgicznych lub też po urazach pozostawiających blizny.

Elementy kostne

Koniec dalszy kości łokciowej – w pozycji nawróconej przedramienia głowa kości łokciowej jest dobrze widoczna na powierzchni grzbietowej jako struktura wyraźnie zaokrąglona. Przesuwając palce od głowy w kierunku dystalnym, znajdzie się  mniejszy i tempo zakończony wyrostek rylcowaty kości łokciowej (zdj. 1).

Zdj. 1. Głowa i wyrostek rylcowaty kości łokciowej

 

Koniec dalszy kości promieniowej – tuż powyżej linii granicznej nadgarstka odnajduje się powierzchnię boczną kości promieniowej, którą można badać aż do tępo zakończonego stożkowatego wyrostka rylcowatego kości promieniowej (zdj. 2).

Zdj. 2. Wyrostek rylcowaty kości promieniowej

 

Na końcu nasady dalszej kości promieniowej po stronie grzbietowej odnajduje się szereg podłużnych rowków, w których można zlokalizować ścięgna: mięśnia odwodziciela długiego kciuka i prostownika krótkiego kciuka, a dalej w kierunku łokciowym ścięgna prostownika promieniowego nadgarstka krótkiego i długiego. Następnie znaleźć można wyniosłość kostną, tzw. guzek Listera – guzek grzbietowy (zdj. 3). Za guzkiem Listera umiejscowione jest ścięgno prostownika długiego kciuka i wiązka ścięgien: prostownika palca wskazującego i palców. Podążając dalej w kierunku łokciowym, ponownie odnajduje się głowę kości łokciowej.

Tuż przed głową kości łokciowej można wyczuć zagłębienie odpowiadające śródlinii stawu łokciowo-promieniowego dalszego (zdj. 4). 

Układając palce obu rąk na powierzchni grzbietowej i dłoniowej po dwóch stronach ww. śródlinii, można wykonać mobilizację na poziomie stawu. 

Zdj. 3. Guzek Listera

 

Zdj. 4. Śródlinia stawu łokciowo-promieniowego dalszego

Szereg bliższy kości nadgarstka

Wewnątrz tabakiery anatomicznej, tuż poniżej wyrostka rylcowatego kości promieniowej, można wyczuć kość łódeczkowatą, która jest łatwo dostępna dla palpacji w trakcie wykonywania zgięcia dołokciowego nadgarstka (zdj. 5).

Podążając od guzka Listera po linii łączącej guzek z podstawą drugiej kości śródręcza, odnajduje się powierzchnię grzbietową kości księżycowatej. Będzie ona dobrze wyczuwalna przy wykonywaniu zgięcia dłoniowego nadgarstka (zdj. 6).

Tuż poniżej wyrostka rylcowatego kości łokciowej jest kość trójgraniasta, która jest bardziej dostępna badaniu palpacyjnemu w pozycji zgięcia dopromieniowego nadgarstka (zdj. 7).

Na powierzchni dłoniowej można wyczuć kość grochowatą, która łączy się stawowo z kością trójgraniastą i względem niej może być mobilizowana. Kość grochowatą z łatwością odnajduje się, podążając za ścięgnem mięśnia zginacza łokciowego nadgarstka, który uwidoczni się podczas ruchu zgięcia dłoniowego i dołokciowego nadgarstka (zdj. 8). 

Zdj. 5. Kość łódeczkowata

 

Zdj. 6. Kość księżycowata

 

Zdj. 7. Kość trójgraniasta

 

Zdj. 8. Kość grochowata i ścięgno mięśnia zginacza łokciowego

Szereg dalszy kości nadgarstka 

Wykonując badanie wzdłuż powierzchni grzbietowej pierwszej kości śródręcza w kierunku proksymalnym, można odnaleźć wcięcie. Jest to śródlinia stawowa pomiędzy kością czworoboczną większą a podstawą pierwszej kości śródręcza (zdj. 9).

W podobny sposób bada się powierzchnię grzbietową drugiej kości śródręcza i tuż za wyraźnym zgrubieniem jej podstawy odnajdzie się śródlinię pomiędzy tą kością i kością czworoboczną mniejszą (zdj. 10).

W linii trzeciej kości śródręcza lokalizuje się kość główkowatą. Przesuwając palce po powierzchni grzbietowej trzeciej kości śródręcza, wyczuwa się poszerzenie, a następnie wyrostek rylcowaty skierowany w stronę nadgarstka. 

Proksymalnie od podstawy III kości śródręcza znajduje się śródlinia stawowa, i następnie kość główkowata. Należy wykonać zgięcie dłoniowe, aby ułatwić to badanie (zdj. 11).

W pozycji pośredniej kość główkowata wraz z księżycowatą i trzecią kością śródręcza wyznaczają oś długą ręki. 

Kość haczykowatą można lokalizować, odnajdując jej wyrostek zwany haczykiem. Bada się go poprzez mięśnie kłębika, poszukując na linii łączącej kość grochowatą z głową drugiej kości śródręcza (zdj. 12).

Badanie palpacyjne kości nadgarstka potwierdza i uzupełnia się, wykonując mobilizacje stawowe poszczególnych kości nadgarstka względem siebie oraz względem kości śródręcza i stawu promieniowo-nadgarstkowego.

Zdj. 9. Kość czworoboczna większa

 

Zdj. 10. Kość czworoboczna mniejsza

 

Zdj. 11. Kość główkowata

 

Zdj. 12. Kość haczykowata

Tkanki miękkie

Troczek zginaczy, a szczególnie jego brzeg bliższy, może być wyczuwalny w przestrzeni pomiędzy ścięgnem mięśnia dłoniowego długiego i zginacza łokciowego nadgarstka tuż powyżej jego przyczepu dalszego. W celu ułatwienia tego badania prosi się pacjenta o czynne zgięcie palców lub odwiedzenie palca małego (zdj. 13).

Tabakiera anatomiczna – od strony bocznej trzeba odnaleźć ścięgno mięśnia odwodziciela długiego kciuka, a następnie ścięgno prostownika krótkiego kciuka. Oba ścięgna biegną blisko siebie. Odwodziciel bada się do podstawy pierwszej kości śródręcza, a prostownik do podstawy paliczka bliższego kciuka (zdj. 14).

Ścięgno mięśnia prostownika długiego kciuka można badać od guzka Listera do podstawy paliczka dalszego kciuka (zdj. 15).
W przestrzeni pomiędzy ścięgnem prostownika długiego kciuka a prostownikiem wskaziciela znajdują się ścięgna prostowników promieniowego krótkiego i długiego nadgarstka – prostownik krótki tuż powyżej podstawy drugiej kości śródręcza, a prostownik długi powyżej podstawy trzeciej kości śródręcza (zdj. 16).

Badanie ścięgien prostowników (palca wskazującego, palców i palca małego) potwierdza się, prosząc pacjenta o wyprost palców (zdj. 17).

Ścięgno mięśnia prostownika łokciowego nadgarstka można odnaleźć w bruździe pomiędzy głową a wyrostkiem rylcowatym kości łokciowej. W trakcie napięcia mięśnia można prześledzić przebieg jego ścięgna aż do podstawy piątej kości śródręcza (zdj. 18).

Na powierzchni dłoniowej nadgarstka, jako pierwsze od strony łokciowej, bada się ścięgno zginacza łokciowego nadgarstka (patrz badanie kości grochowatej i brzegu górnego troczka zginaczy – zdj. 8).

Jeż...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy