Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Liga artykułów studenckich

30 kwietnia 2020

NR 115 (Kwiecień 2020)

Porównanie wpływu technik energii mięśniowej i pozycyjnego rozluźniania utajonych punktów spustowych na zmniejszenie dolegliwości bólowych i zmiany napięcia spoczynkowego mięśnia mostkowo-obojczykowo- -sutkowego i jego antagonisty

337

Dolegliwości bólowe występujące w szyjnym odcinku kręgosłupa, często określane jako zespół bólowy odcinka szyjnego, są obecnie jednym z najczęstszych problemów bólowych społeczeństwa. Związane z nimi dolegliwości barków, karku, głowy oraz pleców negatywnie wpływają zarówno na jakość życia ludzi, jak i na wydajność ich pracy [1]. Występowanie bólu w tych obszarach często jest związane z nadmiernym mimowolnym skurczem mięśni, charakterystyczną sztywnością, a także obecnością wyczuwalnych małych, nadwrażliwych punktów, które określa się jako mięśniowo-powięziowe punkty spustowe [2, 3, 4]. 

Punkty spustowe to mocno podrażnione miejsce w powięziach mięśniowych lub mięśniach szkieletowych [5]. Palpacyjnie są one bolesne w dotyku i często objawiają się z dala od początkowego źródła problemu, co niestety wpływa na trudność w powiązaniu pojawiających się objawów z patologią tkanki mięśniowo-powięziowej. Obecnie jest wiele technik terapii punktów spustowych, wśród których wyróżnia się m.in. techniki energii mięśniowej (TEM) oraz pozycyjne rozluźnianie (PR), najczęściej stosowane przez terapeutów [6, 7]. W literaturze można znaleźć wiele artykułów na temat skuteczności tych metod w zmniejszeniu dolegliwości bólowych oraz zmian napięcia spoczynkowego mięśnia poddanego leczeniu, wciąż jednak brak doniesień odnośnie do wpływu terapii mięśnia na zachowanie antagonisty.
Niniejsza praca badawcza stara się odpowiedzieć na pytanie, czy któraś z wcześniej wymienionych technik terapeutycznych mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego (MOS) wpływa na zmniejszenie dolegliwości bólowych i napięcia tego mięśnia w trakcie spoczynku oraz jego antagonisty (mięśnia czworobocznego grzbietu).

POLECAMY

Cel

Porównanie wpływu techniki energii mięśniowej i pozycyjnego rozluźniania utajonych punktów spustowych mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego na zmiany progu bólu i napięcia spoczynkowego mięśnia czworobocznego grzbietu.

Materiał i metoda

Materiał
Badania zostały przeprowadzone w terminie 1–7 marca 2020 r. w Pracowni Diagnostyki Funkcjonalnej należącej do Wydziału Rehabilitacji Ruchowej Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie. Brało w nich udział 33 studentów uczelni, w tym 20 kobiet i 13 mężczyzn. Wszyscy uczestnicy spełniali niżej wymienione kryteria włączenia do badań:

  • wiek 20–28 lat,
  • odczuwanie objawów charakterystycznych dla utajonych punktów spustowych mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego.

Wystąpienie u uczestnika przynajmniej jednego z niżej wymienionych kryteriów wyłączenia powodowało jego dyskwalifikację z udziału w badaniach:

  • ciąża,
  • choroba nowotworowa,
  • ostre stany zapalne,
  • brak czucia lub jego zaburzenie w miejscu terapii,
  • żylna choroba zakrzepowo-zatorowa,
  • poważne choroby kardiologiczne,
  • zażywanie leków mających wpływ na napięcie mięśniowe lub próg bólu,
  • przeciwwskazanie do terapii manualnej.

Po przeprowadzonej odpowiedniej kwalifikacji badanych podzielono na dwie grupy terapeutyczne. W grupie A znajdowało się 16 osób (11 kobiet i pięciu mężczyzn), u których zastosowano jednorazowy zabieg pozycyjnego rozluźniania utajonych punktów spustowych MOS metodą Jonesa. W grupie B było 17 osób (dziewięć kobiet i ośmiu mężczyzn), u których przeprowadzono jednorazowy zabieg poizometrycznej relaksacji mięśniowej MOS należący do technik energii mięśniowej. Wszyscy uczestnicy udzielili pisemnej zgody na udział w badaniach.

Metoda badań
Podczas pomiaru progu bólu i zmian bioelektrycznych uczestnik siedział na krześle, a jego dłonie spoczywały na udach w celu odciążenia badanych mięśni. Zapoczątkowaniem badań było znalezienie kluczowego punktu spustowego mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, który powodował największe dolegliwości bólowe. W badaniu palpacyjnym przeprowadzonym na odkrytej skórze w zależności od lokalizacji punktu spustowego używano dwóch rodzajów chwytów – płaskiego (tkanki powierzchowne) lub szczypcowego (tkanki głębokie). Poszukiwania miały na celu znalezienie hipertonicznego pasma mięśniowego o charakterystycznej grudce, która po ucisku wywołuje miejscowy ból bądź dolegliwości promieniujące [5].
Punkty spustowe mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego często prowadzą do bólu twarzy, który łatwo można pomylić z neuralgią nerwu trójdzielnego. W celu dokładnej lokalizacji tego punktu przydatne było skorzystanie z literatury, w której szczegółowo opisano strefy bólów rzutowanych mięśnia. Dla mięśnia MOS są to obszary mostka, obojczyka oraz przekroju na całej długości tego mięśnia. Rzutujący ból mięśnia może powodować uczucie bólu głębi oka, języka podczas przełykania, bólu głowy nad oczami, na jej czubku oraz za uszami [8]. Wymienione wyżej objawy umożliwiały dokładne zlokalizowanie kluczowego punktu spustowego. 
Zmiany uciskowego progu bólu mięśnia czworobocznego grzbietu oceniano bezpośrednio przed terapią i po niej za pomocą dynamometru ręcznego Microfet 2. Zastosowane urządzenie umożliwiło dokładne stopniowanie ucisku oraz objęcie obszaru punktu spustowego za pomocą właściwej nakładki. Urządzenie ma wysoką czułość, co pozwoliło wychwycić nawet najmniejsze zmiany wytwarzanego ucisku, wyrażonego w jednostce kilogram-siła (kgf). Do wartości pomiarowej brano pod uwagę najmniejszą siłę ucisku punktu spustowego, która wywołuje pierwsze dolegliwości bólowe odczuwane przez badanego. Początkowo należało palpacyjnie wyczuć bolesny punkt na części zstępującej mięśnia czworobocznego grzbietu oraz zaznaczać go na powierzchni skóry w celu późniejszego dokładnego odwzorowania tego obszaru. Następnie należało przyłożyć urządzenie pod kątem prostym do badanego miejsca, po czym stopniowo, ze wzrastającą siłą, dociskać w głąb tkanki. Cała procedura kończyła się w momencie zasygnalizowania przez pacjenta odczuwania pierwszych dolegliwości bólowych. W celu zwiększenia wiarygodności badania pomiar został wykonany dwukrotnie, a wyciągnięta z pomiarów średnia stanowiła wartość uciskowego progu bólu. W trakcie pomiaru zarówno pacjent, jak i terapeuta nie mieli wglądu do ekranu urządzenia, aż do momentu zakończenia pomiaru [9].
W badaniu sprawdzano także wpływ przeprowadzonych terapii mięśnia MOS na zmianę wartości bioelektrycznej mięśnia czworobocznego grzbietu w trakcie spoczynku. Zmiany bioelektryczne mięśnia mierzono z wykorzystaniem EMG firmy Noraxon oraz specjalnie utworzonego do tego celu protokołu składającego się z 30-sekundowego pomiaru napięcia spoczynkowego wyżej wymienionego mięśnia. Średnie wartości otrzymanych pomiarów wyrażono w mikrowoltach (µV). Badanie rozpoczynało się przygotowaniem miejsca zabiegowego. W tym celu należało oczyścić skórę pacjenta za pomocą wacika namoczonego w spirytusie salicylowym oraz pozbyć się zbędnego owłosienia. Dla każdego uczestnika przeznaczono trzy jednorazowe elektrody powierzchowne firmy Sorimex, które umieszczano w odpowiednich miejscach zgodnie z ogólnie przyjętą metodyką. Dwie elektrody przyklejano w obszarze punktu spustowego, natomiast trzecią na wyrostku barkowym łopatki. 
Po zlokalizowaniu punktu spustowego, pomiarze uciskowego progu bólu i wartości bioelektrycznej mięśnia czworobocznego grzbietu przystąpiono do jednej z dwóch terapii. Wszystkie zabiegi realizowano w tym samym pomieszczeniu, w którym wykonywano pomiary wstępne. Terapie przeprowadzał wyznaczony fizjoterapeuta, który miał odpowiednie doświadczenie kliniczne w tych terapiach oraz ukończył specjalistyczne szkolenia. 
W grupie A zastosowano jednorazowy zabieg pozycyjnego rozluźniania zgodnie z metodyką opisaną przez Jonesa, polegający na:

  • zastosowaniu odpowiedniego ucisku na punkt spustowy z siłą, która doprowadza do uczucia miejscowego dyskomfortu oraz wywołuje dolegliwości promieniujące lub rzutowane,
  • przemieszczeniu ciała/segmentu ciała pacjenta do pozycji swobody i uzyskania od pacjenta informacji o zmniejszeniu dolegliwości bólowych,
  • wykonaniu powyższej czynności przez minimum 90 s,
  • powolnym powrocie do neutralnej pozycji stawu po całkowitym zniknięciu bólu u pacjenta [6].

Istotnym elementem w tej terapii jest znalezienie u pacjenta pozycji maksymalnego rozluźnienia stawu, w której punkt spustowy jest znacznie mniej wrażliwy na ucisk.
W grupie B wykonywano jednorazowy zabieg poizometrycznej relaksacji mięśniowej mięśnia MOS należący do technik energii mięśniowej przedstawiony przez Chaitowa, składający się z następujących punktów:

  • pacjent skręca głowę w stronę przeciwną oraz układa jedną rękę na mostku,
  • pacjent unosi głowę w pełnym skręcie w stronę sufitu i wstrzymuje oddech,
  • terapeuta jedną rękę układa na głowie pacjenta w okolicy wyrostka sutkowatego, a drugą na ręce pacjenta,
  • pacjent wykonuje skurcz izometryczny trwający 7–10 s, 
  • po wykonaniu skurczu izometrycznego pacjent kładzie głowę na leżance, zmniejsza napięcie mięśni i zaczyna oddychać,
  • w tym czasie ręka terapeuty ułożona na ręce pacjenta spoczywającej na mostku wykonuje skośny nacisk na mostek, który ma za zadanie rozciągnąć mięsień,
  • rozciąganie mięśnia MOS przeprowadzane podczas wydechu należy utrzymać przez co najmniej 30 s,
  • przeprowadzoną terapię powtórzono trzy razy [7].

Uzyskane efekty obydwu terapii ponownie sprawdzono bezpośrednio po ich zakończeniu za pomocą pomiaru uciskowego progu bólu, a także badania elektromiografii powierzchownej. Do graficznego przedstawienia wyników użyto programu MS Excel, natomiast w celu analizy danych – programu Statistica 13. Za istotne statystycznie uznawano różnicę przy p < 0,05.

Wyniki

Wyniki w grupie A
W grupie A nastąpił wzrost średniej wartości progu bólu. Przed terapią pozycyjnego rozluźniania była ona równa 7,01 kgf, natomiast po terapii – 10,17 kgf, co wykazywało zmianę o 45,08%. Średnia wartość EMG w spoczynku mięśnia czworobocznego grzbietu przed terapią wynosiła 4,57 µV, natomiast po terapii spadła do 3,57 µV, co oznaczało spadek o 21,88%. Wyniki w grupie A wykazały istotny statystycznie wpływ terapii pozycyjnego rozluźniania na podwyższenie średniej wartości progu bólu oraz obniżenie wartości zapisu EMG w czasie spoczynku mięśnia czworobocznego grzbietu (tabela 1 i 2).

Wyniki w grupie B
W grupie B wystąpił wzrost średniej wartości progu bólu. Przed terapią TEM była ona równa 7,24 kgf, natomiast po terapii – 9,36 kgf, co wykazywało zmianę o 29,28%. Średnia wartość EMG w spoczynku mięśnia czworobocznego grzbietu przed terapią wynosiła 3,86 µV, natomiast po terapii spadła do 2,98 µV, co oznaczało spadek o 22,79%. Wyniki w grupie B wykazały istotny statystycznie wpływ terapii pozycyjnego rozluźniania na podwyższenie średnich wartości progu bólu. Ze statystycznego punktu widzenia zapis EMG mięśnia czworobocznego grzbietu podczas spoczynku nie wykazał istotnych statystycznie różnic, jeśli porównać parametry uzyskane przed terapią i po terapii (tabela 3 i 4).

Porównanie wyników między grupami A i B
Analiza statystyczna zarówno przed terapią, jak i po terapii dowiodła braku istotnych różnic między grupą A i B w przypadku parametrów progu bólu. W spoczynkowym zapisie EMG również nie wykazano istotnych statystycznie różnic między grupą A i B, porównując wartości przed terapią oraz po jej zakończeniu (wykres 1).
Analiza statystyczna przed terapią i po terapii dowiodła braku istotnych różnic między grupą A i B w przypadku parametrów progu bólu. W spoczynkowym zapisie EMG również nie wykazano istotnych statystycznie różnic między grupą A i B przed terapią oraz po jej zakończeniu (wykres 2).

Dyskusja

W badaniach własnych udowodniono skuteczność technik energii mięśniowej oraz pozycyjnego rozluźniania zastosowanych na mięśniu MOS w zmniejszeniu dolegliwości bólowych mięśnia antagonistycznego (mięsień czworoboczny grzbietu), nie wykazując przy tym istotnych różnic w skuteczności obu terapii. W literaturze występuje niewiele badań podejmujących wpływ terapii mięśniowej na zachowanie mięśnia antagonistycznego. Nielicznymi autorami podejmującymi tematykę skuteczności terapii pozycyjnego rozluźniania mięśnia MOS w zmniejszeniu bólu mięśnia czworobocznego grzbietu są Kim i wsp. [10]. W swojej pracy badali oni osoby z utajonymi punktami spustowymi w mięśniu MOS, które dodatkowo często korzystają ze smartfonów. Brali oni pod uwagę zmiany zachodzące zarówno w mięśniu mostkowo-obojczykowo-sutkowym, jak i w mięśniu czworobocznym grzbietu. W badaniach wzięło udział 17 osób – pięciu mężczyzn i 12 kobiet w wieku 
20–29 lat. W pracy badawczej zastosowali oni technikę pozycyjnego rozluźniania, jedną na mięśniu MOS, drugą na mięśniach podpotylicznych. Próg bólu mięśnia sprawdzano bezpośrednio przed terapią oraz po zastosowanej terapii, a do jego pomiaru użyto algometru ciśnieniowego. Po zastosowaniu pozycyjnego rozluźniania mięśnia MOS mięsień czworoboczny grzbietu wykazał znaczny wzrost progu bólu, w mięśniu MOS także wykazano korzystne zmiany w tym parametrze. Przeprowadzone badania dowiodły, że zastosowanie pozycyjnego rozluźniania na mięśniu mostkowo-obojczykowo-sutkowym wpływa na zmniejszenie dolegliwości bólowych zarówno w mięśniu poddanym terapii, jak i w jego antagoniście (mięśniu czworobocznym grzbietu). 
Również badania prowadzone przez innych autorów potwierdzają skuteczność pozycyjnego rozluźniania w zmniejszeniu odczuwanego bólu. Takim przykładem są badania Dardzinskiego i wsp. [11], którzy sprawdzali wpływ pozycyjnego rozluźniania metodą Jonesa na zmniejszenie bólu i poprawę funkcji u osób ze zlokalizowanymi punktami spustowymi. Badania obejmowały studium przypadku 20 pacjentów z przewlekłym bólem średnio od 2,7 roku. Zmniejszenie bólu oraz zwiększenie funkcji o 50–100% wystąpiło u 19 z 20 pacjentów od razu po zastosowaniu rozluźniania pozycyjnego. 
U 11 z 20 pacjentów utrzymano poprawę przez sześć miesięcy, a czterech wciąż po tym czasie nie odczuwało bólu.
W badaniu własnym wykazano równą skuteczność w obniżaniu dolegliwości bólowych pomiędzy pozycyjnym rozluźnianiem a techniką energii mięśniowej, co potwierdzają obserwacje Sadria i wsp. [12]. W ich badaniu uczestniczyły 64 osoby (32 mężczyzn, 32 kobiety) w wieku od 18 do 50 lat
z utajonymi punktami spustowymi w części zstępującej mięśnia czworobocznego. Praca badawcza obejmowała pomiar intensywności bólu mięśnia czworobocznego grzbietu w wizualnej skali analogowej (VAS), aktywny zakres zgięcia bocznego szyjnego oraz grubość zstępującej części mięśnia czworobocznego grzbietu....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy