Powikłania oddechowe i fizjoterapia oddechowa pacjenta po urazie rdzenia kręgowego na poziomie szyjnego odcinka kręgosłupa. Część I

Temat miesiąca

Oddychanie (respiratio) polega na dostarczaniu podczas wdechu do komórek tlenu i usuwaniu w trakcie wydechu dwutlenku węgla. Jest złożonym procesem biologicznym zachodzącym bezustannie w organizmie, polegającym na dostarczeniu do komórek organizmu gazów niezbędnych do uwolnienia energii użytecznej biologicznie. 

Wymiana tlenu i dwutlenku węgla odbywa się między powietrzem atmosferycznym a krwią naczyń włosowatych płuc – jest to tzw. oddychanie zewnętrzne, czyli proces w znacznym stopniu autonomiczny, sterowany przez konwergencję ośrodka oddechowego, licznych pięter centralnego układu nerwowego z obwodami układu nerwowego. Na czynność układu oddechowego wpływają: praca mięśni poprzecznie prążkowanych i gładkich, receptory obwodowe, które znajdują się w łuku aorty, zatoce szyjnej, w błonie śluzowej dróg oddechowych, w płucach i skórze. Zmiany składu chemicznego krwi oraz zmiany w zawartości dwutlenku węgla we krwi wpływają na modulację procesów oddechowych. Zadaniem tego skomplikowanego układu regulacyjno-sprzężonego zwrotnie jest skoordynowanie czynności wentylacyjnej płuc i krążenia płucnego oraz nieustanne dostosowywanie ich do aktualnych potrzeb ustroju. 

POLECAMY

Proces respiracji w ujęciu mięśniowo-szkieletowym

Mięśnie poprzecznie prążkowane biorą bezpośredni udział w procesie dostarczania do organizmu tlenu. W wykonaniu spokojnego wdechu zaangażowane są mięśnie wdechowe właściwe, tj. przepona, będąca głównym mięśniem wdechowym oraz mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne. W trakcie wdechu kopuła przepony obniża się w kierunku narządów wewnętrznych jamy brzusznej, przemieszczając je w kierunku dolnym. Aktywność przepony powoduje także uniesienie żeber, do których się przyczepia. Podczas nasilonego lub utrudnionego wdechu rekrutowane są także mięśnie pomocnicze. W pierwszej kolejności rekrutują się mięśnie pochyłe, następnie mięśnie mostkowo-obojczykowo-sutkowe. W trakcie ekstremalnego wdechu aktywność podejmują także mięśnie: zębaty tylny górny, zębaty przedni, podobojczykowy, piersiowy mniejszy, czworoboczny (część górna), równoległoboczny, dźwigacz łopatki, mięsień prostownik grzbietu i mięsień najszerszy grzbietu. Z powyższych aktywnych struktur mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy pracuje efektywnie w sytuacji, gdy ustabilizowana jest głowa i kręgosłup szyjny. W efekcie praca tego mięśnia powoduje uniesienie mostka, pociągając za sobą żebra, przez połączenia mostkowo-żebrowe, w kierunku przednio-górnym. Ruch górnych żeber (II–VI) powoduje przemieszczenie mostka w kierunku górnym i przednim. Mechanizmy te są ze sobą sprzężone. Mobilność dolnych żeber (VII–X) odbywa się w kierunku górno-bocznym. W trakcie oddychania największe rozszerzenie płuc odbywa się w przebiegu dolnym, mniejsze w przebiegu śródpiersiowym, przykręgosłupowym i w obrębie szczytu płuc. W wyniku pracy mięśni wdechowych dochodzi do zwiększenia wymiaru strzałkowego i czołowego klatki piersiowej powodującego zmniejszenie ciśnienia w jej obrębie. Spadek ciśnienia śródpiersiowego powoduje dostarczenie powietrza atmosferycznego poprzez drogi oddechowe do płuc. 

Wydech jest aktem biernym przebiegającym w wyniku wyzwolenia energii elastycznej płuc i klatki piersiowej nagromadzonej w czasie wdechu. Wykonanie nasilonego lub utrudnionego wydechu zostaje zainicjowane i przeprowadzone poprzez zaangażowanie poszczególnych mięśni wydechowych podstawowych, tj. mięśni międzyżebrowych wewnętrznych i rezerwowych, w skład których wchodzą mięśnie: prosty brzucha, skośny brzucha zewnętrzny i wewnętrzny, poprzeczny brzucha, czworoboczny lędźwi, najszerszy grzbietu, poprzeczny klatki piersiowej, zębaty przedni i zębaty tylny dolny.

Typy oddychania

Wyróżnia się dwa typy oddychania: brzuszny (przeponowy) oraz piersiowy, czyli żebrowy. W warunkach fizjologicznych podczas spokojnego oddychania następuje sprzężenie pracy klatki piersiowej (w jej dolnym przebiegu) i jamy brzusznej. Brak restrykcji w strukturach nerwowo-mięśniowo-szkieletowych warunkuje prawidłowy wzorzec oddechowy. Odpowiednia elastyczność klatki piersiowej oraz stała, toniczna aktywność mięśni ściany przednio-bocznej i tylnej brzucha warunkują prawidłową aktywność przepony. Mięśnie brzucha są fundamentem dla przepony, która poprzez swoją aktywność rozpycha dolne żebra za pośrednictwem tzw. strefy przylegania (zone of apposition) – miejsca, w którym dzięki swej łukowatej budowie przylega do wewnętrznej powierzchni klatki piersiowej. Zmiana ciśnień między jamą klatki piersiowej a jamą brzuszną wpływa bezpośrednio na zdolność un...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!

Przypisy