Dołącz do czytelników
Brak wyników

Program rehabilitacji w stwardnieniu rozsianym

Artykuły z czasopisma | 8 lutego 2015 | NR 58
22

Stwardnienie rozsiane (łac. sclerosis multiplex – SM) jest przewlekle postępującą chorobą układu nerwowego o nieznanej etiologii. W patogenezie tej choroby znaczącą rolę odgrywają czynniki zewnętrzne (środowiskowe), predyspozycje genetyczne oraz wynikające z niej złożone reakcje autoimmunologiczne, a także nieprawidłowa reakcja apoptozy. 

Nazwa stwardnienie rozsiane odzwierciedla rozsianie procesu patologicznego w różnych miejscach układu nerwowego, jak również rozsiew zmian w czasie [1]. Stwardnienie rozsiane może powodować wiele objawów i zespołów objawów. Najczęściej są to zaburzenia ruchowe, czuciowe, móżdżkowe, zaburzenia równowagi, zaburzenia widzenia, funkcji pęcherza moczowego i jelit, sfery płciowej, mowy, połykania, wzroku, funkcji poznawczych, zespoły bólowe oraz objawy psychiczne (zaburzenia nastroju). Często występuje znaczny stopień zmęczenia. 
Stwardnienie rozsiane jest jedną z najczęstszych przyczyn niepełnosprawności u osób młodych, aczkolwiek wielu pacjentów może doświadczać łagodnego przebiegu. Pierwsze objawy pojawiają się najczęściej między 20. a 40. r.ż., w najbardziej aktywnym i twórczym okresie życia [2].

POLECAMY

Stwardnienie nie jest chorobą śmiertelną, okres przeżycia pacjentów wydłużył się do kilku dziesięcioleci, ale ich jakość życia bywa często obniżona (ryc. 1) [3].

Stwardnienie rozsiane jest trudne do rozpoznania na początku choroby. Możliwe jest zatrzymanie się procesu chorobowego, jak również dalszy powolny postęp schorzenia. W 1996 r. Narodowe Stowarzyszenie Stwardnienia Rozsianego w USA wyróżniło następujące postacie przebiegu tej choroby: nawracająco-remitująca, wtórnie postępująca, pierwotnie postępująca, postępująco-nawrotowa. Przebieg SM jest trudny do przewidzenia. Choroba może zatrzymać się lub postępować [4, 5]. Chorzy z łagodnym SM często dożywają późnego wieku i stąd u tych osób wiek odgrywa większą rolę w narastaniu niepełnosprawności niż choroba demielinizacyjna. Objawy, takie jak: reakcje neurotyczne, depresja, apatia, próby samobójcze, poza negatywnym wpływem na przebieg choroby powodują również pogorszenie jakości związków emocjonalnych z otoczeniem, a tym samym oddziałują negatywnie na aktywny udział w procesie rehabilitacji [7].

Do oceny stanu klinicznego chorych z SM stosuje się różne skale umożliwiające ewaluację niesprawności, postęp choroby, a także wiarygodną ocenę wyników leczenia. Najczęściej stosowane skale to: 

  • Skala EDSS (Extended Disability Status Scale – Rozciągnięta Skala Niewydolności Ruchowej Kurtzkego) – jej zakres obejmuje 10 punktów opisujących sprawność pacjenta [8].
  • Skala Scripps (Scripps Neurological Rating Scale – SNRS) – obejmuje ona 4 stopnie: od normalnego funkcjonowania po znaczną niesprawność [9].
  • Złożony wskaźnik oceny funkcji w SM (MS Functional Composite – MSFC) – polega na badaniu sprawności kończyn dolnych i kończyn górnych.
  • MS Impact Scale (MSIS) – skala, w której wykorzystuje się ocenę niesprawności przeprowadzoną przez samego pacjenta. Pacjent odpowiada na 29 pytań dotyczących funkcji ruchowych kończyn, narządu wzroku, układu czuciowego, koordynacji, równowagi, zaburzeń chodu, zaburzeń zwieraczy, zaburzeń funkcji seksualnych [10].
  • Ocena chodu – ilościowa ocena chodu polega na wykonywaniu testów pomiaru czasu potrzebnego na przejście wybranego dystansu po równym chodniku lub zmierzeniu dystansu, jaki badany przeszedł w danej jednostce czasu. Do jakościowej oceny chodzenia w SM można wykorzystywać metody stosowane w innych jednostkach chorobowych [6].

Program rehabilitacji w SM

Rehabilitacja w SM należy do zadań wyjątkowo trudnych. Związane jest to ze zmiennym rokowaniem, zależnym od przebiegu choroby, postaci, stopnia i lokalizacji zmian. Kompleksowa rehabilitacja powinna być prowadzona w sposób ciągły, może odbywać się w warunkach szpitalnych, ambulatoryjnych, jak i środowiskowych. Rehabilitację należy wdrażać na każdym etapie choroby [11].

W rehabilitacji obowiązują dwie strategie postępowania – terapia oparta na objawach oraz terapia oparta na zadaniach [12].

W XXI w. ukazały się doniesienia wskazujące na skuteczność treningu kondycyjnego (aerobic exercise) w SM. Do ćwiczeń wytrzymałościowo-aerobowych wykorzystuje się jazdę na rowerze stacjonarnym, trening na ruchomej bieżni, a także tai-chi oraz jogę. Ćwiczenia powinny być wykonywane co najmniej 3 razy w tygodniu na umiarkowanym poziomie odczuwanego zmęczenia (ok. 65% VO2max) przez 20–30 minut. Należy unikać przegrzania organizmu, gdyż może to spowodować zaburzenie przewodnictwa i nasilenie zmęczenia. 

Program rehabilitacji u chorych w SM można podzielić na 4 równoległe pola działania:

  1. reedukacja nerwowo-mięśniowa,
  2. reedukacja chodu,
  3. reedukacja funkcji ręki,
  4. zabiegi fizykalne wspomagające rehabilitację.

Reedukacja nerwowo-mięśniowa w SM

U chorych z SM mogą występować zarówno niedowłady połowicze, niedowłady kończyn dolnych, niedowłady czterech kończyn, jak i spastyczność. U tych pacjentów stosuje się metody reedukcji nerwowo-mięśniowej. Do metod tych zalicza się: metoda Kabata, Knot i Voss – proprioceptywnego torowania nerwowo-mięśniowego (PNF) i metoda Bobathów (NDT), metoda motor relearning. Uzupełnieniem metod kinezyterapeutycznych jest metoda biologicznego sprzężenia zwrotnego 
(bio-feedback) czy też funkcjonalna elektrostymulacja (FES) [13]. 

Istotną rzeczą w rehabilitacji osób z SM jest kontakt z chorym, gdyż terapia wymaga koncentracji i zaangażowania pacjenta. Wszystkie ruchy w życiu codziennym mają charakter diagonalny i spiralny. Przebiegają w płaszczyznach skośnych. Aby pobudzić receptory odpowiedzialne za skurcz mięśni, terapeuta powinien prowadzić u chorego ruch w płaszczyźnie złożonej i połączyć go ze skrętem, użyć oporu submaksymalnego, wykonać elongacje na początku ruchu, każdy ruch zakończyć krótkim napięciem izometrycznym, używać komend słownych, a ruchy prowadzić z kontrolą wzroku pacjenta. Należy stosować elementy torowania, takie jak: 

  • elongacja – poprzedza wykonanie ruchu, zwiększa siłę mięśni,
  • trakcja – stosuje się ją na początku wzorca ruchowego lub w trakcie, zwiększa napięcie zginaczy, działa przeciwbólowo, odciążająco,
  • kompresja – stosowana na końcu wzorca, zwiększa napięcie prostowników, jej zadaniem jest stabilizacja stawów,
  • koncentracja – służy wzmocnieniu mięśni oraz pobudzeniu słabych ogniw [14].

W usprawnianiu pacjentów z SM należy znaleźć takie techniki, które pozwalają dostosować terapię do aktualnego stanu pacjenta i optymalnie przywrócić zaburzoną funkcję mięśni. Ćwiczenia powinny być tak prowadzone, aby przygotowywały pacjenta do nauki chodu, obracania się, wstawania, prawidłowego chwytu [15].

Zdj. 1. Ćwiczenia kontrolowanego wstawania z udziałem terapeuty 

 

Zdj. 1B

 

Zdj. 1C

 

Zdj. 1D

 

Zdj. 2. Ćwiczenia kontrolowanego wstawania bez udziału terapeuty

 

Zdj. 2B

 

Zdj. 2C

 

W rehabilitacji osób z SM poprzez zmianę patologicznych wzorców postawy (hamowanie) można wpływać na przywrócenie prawidłowego napięcia mięśni i uzyskiwać zróżnicowane ruchy czynne (torowanie, ułatwianie). Hamowanie następuje poprzez zmianę ułożenia punktów kluczowych głównych (głowa, szyja, obręcz barkowa, obręcz biodrowa) i punktów kluczowych pomocniczych (nadgarstek, stopa, palce). Takie usprawnianie musi dokonywać się w odpowied­nio długim czasie, wystarczającym dla utrwalenia ćwiczonego ru­chu w codziennych sytuacjach życiowych, tak aby nowy ruch stał się częścią własnego programu ruchowego pacjenta „wpisanego” w jego schemat ciała. Leczenie jest najskuteczniejsze podczas etapów zdrowienia, które są nazywane okresami przejściowymi. Jest to czas, w którym nieobjęci terapią pacjenci najczęściej wypracowu­ją nieprawidłowe wzorce postawy i ruchu, wynikające z uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN), i korzystają z nich. Utrwalone w nieprawidłowej formie ruchy ograniczają możliwość zdobywania nowych doświadczeń oraz trudno poddają się korygowaniu. Rehabilitacja powinna być rozpoczęta natychmiast po rzucie choroby lub wykryciu nieprawidłowości. Musi być tak prowadzona, aby pacjent nauczył się używać nowych wzorców ruchowych skutecznie i w coraz różnorodniejszych wariantach. W ćwiczeniach z pacjentami uwzględnia się plastyczność mózgu, która występuje w ciągu całego życia (okresowo z większą i mniejszą dyna­miką). Zjawisko to stwarza podstawy i tłumaczy skuteczność całej terapii [16].

Zdj. 3. Ćwiczenia fazy obciążenia i kontrolowanej pracy mięśnia czworogłowego

 

Zdj. 3B

 

Zdj. 3C

 

Zdj. 4. Unoszenie kończyny dolnej na stopień i ćwiczenia równowagi w tej pozycji. Koncentracja nad oddechem i poprawa mechaniki oddechu. Elementy nauki chodu po schodach

 

Zdj. 4B

 

Zdj. 4C

 

Zdj. 4D

Reedukacja chodu w SM

Metoda relearning, inaczej ponowne uczenie ruchu, to terapia oparta na zrozumieniu kinematyki normalnych ruchów, procesów kontroli ruchów i uczenia się ruchów. Procesy zdrowienia po zachorowaniu, czyli ponowna nauka utraconych zdolności ruchowych, są porównywalne do nauki ruchu u zdrowych osób. Uczenie się ruchów polega na ćwiczeniach samodzielnych. Pacjent dąży do osiągnięcia celu [7] i ćwiczy te ruchy, które są wykorzystywane w podstawowych czynnościach dnia codziennego. Zalicza się do tych czynności takie ruchy, jak wstawanie z łóżka, unoszenie kończyn górnych w celu umycia twarzy czy uczesania się, skłon do przodu i utrzymanie równowagi w celu założenia spodni czy butów itp. Ćwiczenia te powinny być dostosowane do możliwości pacjenta i utraconych funkcji. Należy je wykonywać codziennie ok. 30 minut, nie należy przegrzewać organizmu. Gdy pacjent czuje się zmęczony, trzeba odpocząć, aby nie doprowadzać do przemęczenia.

Bardzo dobre efekty uzyskuje się, stosując do nauki chodzenia bieżnię ruchomą z zastosowaniem odciążenia masy ciała. W niektórych systemach wykorzystuje się komputerowo sterowane wspomaganie ruchów w stawach biodrowych i kolanowych za pomocą mechanicznych ortez. Opadanie stopy najczęściej wspomaga się użyciem pociągu gumowego. Trening ten pozwala na szybką poprawę lokomocji. Zalety ćwiczeń z kontrolowanym odciążeniem to powtarzalność cyklu chodu, równowaga posturalna podczas siedzenia, stania i chodzenia, torowanie ruchów i aktywacja ośrodków ruchowych rdzeniowych i nardzeniowych, poprawa ruchomości stawów, zapobieganie przykurczom. Trening na bieżni należy wykonywać codziennie. Czas chodzenia uzależniony jest od stanu fizycznego i psychicznego pacjenta. Dobre efekty uzyskuje się, rozpoczynając od krótkiego czasu ok. 5 minut, z każdym dniem zwiększając czas marszu o ok. 2 lub 3 minut. Podczas marszu nie doprowadza się do przegrzania organizmu. Gdy pacjent zgłasza zmęczenie, należy odpocząć. Marsz na bieżni, a w przypadku osób chodzących marsz z kijkami, powinien być wdrożony w życie osób z SM i wykonywany codziennie. 

W przypadku zaburzenia równowagi podczas chodzenia ciekawym rozwiązaniem są ćwiczenia koordynacyjno-równoważne według H.S. Frenkla. W metodzie tej w celu nauki chodzenia wykorzystuje się ślady stóp namalowanych na chodniku (ślady w formie kartek rozłożonych na podłodze), po których powinien chodzić ćwiczący. Wykonywane są ćwierćkroki, półkroki, trzy czwarte kroku i całe kroki. Wszystkie ćwiczenia wykonuje się na trzy tempa. Podobnie w nauce zwrotów, pacjent musi zawrócić na trzy tempa. Nauka chodzenia odbywa się zarówno poprzez krok odstawczo-dostawczy, jak i chód naprzemienny, na trzy tempa: 1 – odstawienie nogi, 2 – obciążenie, 3 – dostawienie drugiej. Ćwiczy się chodzenie bokiem, do przodu, do tyłu i po schodach. Nie można zapominać o nauce współruchów kończyn górnych i chodzenia z jednoczesnym posługiwaniem się kończynami górnymi poprzez noszenie przedmiotów, usuwanie przeszkód z drogi. Kolejnym elementem metody jest nauka wstawania i siadania. Ćwiczenia te wykonywane są również na trzy tempa: 1 – cofnięcie stóp pod krzesło, 2 – pochylenie tułowia do przodu, 3 – wyprost kończyn dolnych i powstanie.

Ciekawą metodą jest metoda ruchów wstecznych, polegająca na wykonywaniu przez pacjenta ruchów, począwszy od ostatniego w sekwencji, czyli w pozycji stojącej. Następnie wykonuje się ruch poprzedzający i w ten sposób przechodzi się przez wszystkie etapy. Z pozycji stojącej do pozycji leżącej. Metoda ta jest wykorzystywana w programach nauki podnoszenia się po upadku [18].

Zdj. 5A. Nauka przejścia z pozycji leżenia przodem do leżenia przodem z podporem. Wykorzystanie punktów kluczowych (głowę, barki). Nauka utrzymania równowagi w uzyskanej pozycji

 

Zdj. 5B

 

Zdj. 5C

 

Zdj. 5D

 

Zdj. 5E

 

Zdj. 5F

 

Zdj. 5G

 

Zdj. 5H

 

Zdj. 6A. Nauka przejścia z pozycji leżenia przodem z podporem do pozycji czworaczej. Wykorzystanie punktów kluczowych (miednica). Utrzymanie równowagi w osiągniętej pozycji

 

Zdj. 6B

 

Zdj. 6C

 

Zdj. 6D

 

Zdj. 7A. Przejście z pozycji czworaczej do klęku prostego. Wykorzystanie barków jako punktów kluczowych. Utrzymanie równowagi w uzyskanej pozycji

 

Zdj. 7B

 

Zdj. 8A. Przejście z pozycji klęku prostego do klęku jednonóż. Wykorzystanie punktów kluczowych (barki, stopa). Nauka utrzymania równowagi w klęku jednonóż 

 

Zdj. 8B

 

Zdj. 8C

 

Zdj. 8D

 

Zdj. 9A. Przejście z pozycji jednonóż do pozycji stojącej. Wykorzystanie punktów kluczowych (barki) i punktów pomocniczych (stopa, kolano)

 

Zdj. 9B

 

Zdj. 9C
Zdj. 10A. Ćwiczenie w klęku wyrabiające odruch równowagi. Unoszenie i opuszczanie piłki z prawidłowym ustawieniem głowy w przestrzeni względem ciała. Prawidłowe ustawienie obręczy barkowej i miednicy

 

Zdj. 10B

 

Zdj. 11A. Ćwiczenie poprawiające czucie głębokie. Optymalizacja koordynacji między centralnym układem nerwowym a efektorami w postaci mięśni. Pacjent wykonuje naprzemienne unoszenie kończyn dolnych, ile potrafi do góry i utrzymuje tę pozycję kilka sekund

 

Zdj. 11B

 

Zdj. 12A. Nauka chodzenia z wykorzystaniem śladów stóp. Pacjent porusza się po śladach z pomocą terapeuty (pacjent nie potrafi wykonać tego samodzielnie)

 

Zdj. 12B

 

Zdj. 12C

 

Zdj. 12D

 

Zdj. 12E

 

Zdj. 12F

Reedukacja funkcji ręki

Jednym z typowych objawów przebiegu SR jest upośledzenie czynności manipulacyjne ręki. Ruchy rąk stają się nieprecyzyjne, chwyt niepewny, a ruchomość stawów w obrębie ręki bywa ograniczona. Pomocny w osiągnięciu tego celu może okazać się zestaw ćwiczeń czynnych z oporem zwiększających siłę mięśni ręki i ruchomość jej stawów oraz nadgarstka. Podstawowym przyborem w tych ćwiczeniach są taśmy elastyczne [17].

Do poprawy funkcji ręki wykorzystuje się także ćwiczenia z lustrem. Osoba ćwicząca siedzi przy stole, na którym znajduje się podparte pionowo lustro po stronie niedowładnej połowy ciała, „chora ręka” opiera się na stole za lustrem i jest dla chorego niewidoczna, zaś zdrowa przed lustrem. Wykonując ruch zdrową ręką, chory widzi jej lustrzane odbici,e mając wrażenie, że to ręka niedowładna. Pacjent stara się wykonać symetryczne ruchy obiema rękami, ruszając „chorą ręką” za lustrem jak najlepiej tylko potrafi. Rozpoczyna od ruchów najłatwiejszych do wykonania [13]. Aby doszło do reedukacji funkcji ręki, ćwiczenia należy wykonywać codziennie. Czas trwania uzależniony jest od możliwości pacjenta. Każde ćwiczenie powinno być wykonywane po 10 powtórzeń. Jeżeli pacjent nie jest w stanie wykonać tylu powtórzeń – kończy wcześniej. W kolejnym dniu stara się wykonać o 2 lub 3 powtórzenia więcej.

Metoda CIMT (constraint-induced movement therapy) to metoda ruchu wymuszonego. Opiera się na wymuszeniu posługiwania się kończyną niedowładną poprzez okresowe unieruchomienie kończyny zdrowej. Terapia trwa od sześciu do ośmiu godzin dziennie przez dwa tygodnie. Zwykle unieruchomienie uzyskuje się, używając do tego celu specjalnej łuski wykonanej z tworzyw termoutwardzalnych, unieruchamiającej nadgarstek i palce. Można też przymocować kończynę do tułowia za pomocą opaski elastycznej lub zastosować temblak bądź chustę trójkątną. Można również nałożyć na zdrową rękę grubą rękawicę jednopalcową. Ten ostatni sposób jest najbardziej bezpieczny, gdyż nie zaburza funkcji utrzymania równowagi. Ćwiczenia te zawierają elementy torowania proprioceptywnego i modelowania ruchów [13].

Zdj. 13A. Ćwiczenia poprawiające czynność funkcji ręki za pomocą gumki elastycznej. Ćwiczenia z oporem mm. prostowników ręki

 

Zdj. 13B

 

Zdj. 13C

 

Zdj. 14A. Czasowe unieruchomienie zdrowej strony za pomocą bandaża elastycznego. Pacjent używa wyłącznie strony zajętej rzutem choroby

 

Zdj. 14B

 

Zdj. 14C

 

Zdj. 14D

 

Zdj. 14E

 

Zdj. 14F

Zabiegi fizykalne wspomagające rehabilitację

Zabiegi hydroterapeutyczne
Ruch w wodzie jest istotną częścią fizjoterapii. Pacjent cierpiący nieustannie na zakłócenia równowagi ciała i przykurcze podczas hydroterapii ma poczucie większej pewności i kontroli nad swoim ciałem, gdyż woda wyhamowuje nagłe i niekontrolowane ruchy. Ponadto chory znajdujący się w wodzie, tracąc pozornie na wadze, może poruszać się z dużo większą łatwością niż zazwyczaj i potrzebuje mniej siły do zachowania równowagi ciała. A zatem wykonując ćwiczenia w wodzie, pacjent doświadcza większej skuteczności swego wysiłku. Ruch w wodzie stanowi dobrą formę przygotowania do typowych trudniejszych ćwiczeń terapeutycznych. Temperatura wody powinna być dopasowana do indywidualnych potrzeb ćwiczącego. Większość chorych woli chłodniejsze kąpiele. Czują się w nich bardziej sprawni i rozluźnieni. W tym przypadku poleca się temperaturę 23–26°C. Niektórym pacjentom odpowiada cieplejsza woda, ale doświadczenie pokazało, że przy temperaturze wyższej niż 30°C ćwiczący szybko się męczy. Wskazane jest przeprowadzanie 1–2 ćwiczeń hydroterapeutycznych tygodniowo, trwających ok. 10–20 minut. Przez cały czas należy zwracać uwagę na samopoczucie pacjenta, ponieważ osoby cierpiące na SM ulegają często nagłemu zmęczeniu [3].

Masaż w SM
Masaż ma za zadanie pobudzenie krążenia krwi w obrębie mięśni porażonych oraz obniżenie napięcia mięśni. Zabiegi stosuje się w czasie reemisji, nie można doprowadzić do przegrzania tkanek. Zaleca się masaż klasyczny bądź limfatyczny. W masażu klasycznym wykorzystuje się: głaskania, powolne i głębokie rozcierania, ugniatania podłużne, ucisk jednoczesny. Przy pierwszych zabiegach stosuje się połączenie dwóch pierwszych technik, jeśli postępowanie będzie wzmacniało spastykę, głaskanie łączy się z ugniataniem. Jeżeli podczas stosowania głaskania i rozcierania nie zaobserwuje się wzmożenia spastyki, przy kolejnych zabiegach dołącza się ugniatania podłużne i ucisk jednoczesny. Jeżeli w wyniku masażu nie będzie obniżać się spastyka mięśni, ale będzie się ona utrzymywać na takim samym poziomie, to masaż należy kontynuować. W przypadku narastania spastyki masaż należy przerwać.

Fizykoterapia w stwardnieniu rozsianym
Znaczne ciepło może nasilić objawy choroby, dlatego w SM przeciwwskazane jest stosowanie okładów parafinowych i diatermii krótkofalowej. Chorzy ci nie powinni korzystać z sauny ani gorących pryszniców.
Bardzo dobre efekty w obniżaniu skutków choroby oraz uzupełnieniem kinezyterapii są takie zabiegi fizykoterapeutyczne, jak:

  • elektroterapia (tonoliza, TENS, kąpiele elektryczno-wodne dwu- i czterokomorowe zstępujące),
  • pole magnetyczne niskiej częstotliwości (magnetoterapia, magnetostymulacja kory mózgowej, magnetostymulacja ogólnoustrojowa),
  • biostymulacja laserowa, 
  • promieniowanie podczerwone (lampa sollux filtr niebieski),
  • krioterapia (krioterapia miejscowa, masaż kostkami lodu, kriożele, krioterapia ogólnoustrojowa, kriokomora, kriosauna).

Elektroterapia 
Elektroterapia stosowana jest w SR głównie w terapii objawowej. 

  1. TENS – przezskórna stymulacja nerwów (transcutaneous electrical nerve stimulation), metoda elektroterapii służąca do zwalczania zarówno bólów ostrych, jak i przewlekłych. Przeciwbólowe działanie TENS oparte jest na terapii kontrolowanego przepustu rdzeniowego Walla i Melzacka, jak również na teorii endorfin. 

Aby uzyskać zniesienie lub zmniejszenie bólu, musi dojść do zahamowania przewodnictwa bodźców bólowych na poziomie nerwów obwodowych oraz na poziomie rdzenia kręgowego. Podczas wykonywania zabiegu TENS bardzo ważny jest dobór odpowiednich parametrów oraz sposób ułożenia elektrod. 

  • Częstotliwość impulsów. Zazwyczaj stosuje się częstotliwość (f) w zakresie 100–200 Hz. Częstotliwości te stosuje się w bólach ostrych. W bólach przewlekłych można zastosować f = 1–20 Hz, ale może być ona nieprzyjemnie odczuwalna przez pacjenta.
  • Czas trwania impulsu (szerokość impulsu). Szerokość impulsu waha się w niektórych aparatach w granicach od 50 do 250 µs. Optymalny czas impulsu wynosi 200 µs.
  • Czas zabiegu. Zalecany czas zabiegu to 1 godzina 3–4 razy dziennie. W praktyce stosuje się jeden zabieg dziennie o czasie 20–30 minut [20].
  1. Tonoliza – metoda elektrostymulacji, której główną funkcją jest przywrócenie fizjologicznej równowagi pobudzenia włókien mięśniowych. Stosuje się ją przy dysfunkcjach centralnego układu nerwowego, gdzie dochodzi do porażenia spastycznego mięśni. Naprzemienna praca mięśni zginaczy i prostowników wymuszona przepływem prądu prowadzi w efekcie do odtwarzania mechanizmu odruchowego i przywracania równowagi fizjologicznej porażonych mięśni. Jest to zabieg pochodny elektrostymulacji. Stosuje się tutaj dwa obwody doprowadzające mięśnie do skurczu. Zabieg ten jest wykorzystywany głównie w przypadku porażeń spastycznych. Zasada zabiegu polega na osiągnięciu chwilowego rozluźnienia mięśni przykurczonych w wyniku ich wcześniejszego skurczu, co jest wykorzystywane do stymulacji mięśni rozciągniętych. 
  • Kształt impulsów: na mięśnie spastyczne impuls trójkątny, na mięśnie rozciągnięte: dla stanów ciężkich modulacja trójkątna unipolarna, dla stanów lżejszych modulacja trójkątna bipolarna. 
  • Czas impulsu: 0,2–0,5 ms na mięśnie spastyczne, czas trwania pakietu na mięśnie antagonistyczne mieści się w zakresie 100–500 m.
  • Czas opóźnienia: 
    • kończyny górne: od 20 do 30 ms,
    • kończyny dolne: od 50 do 60 ms.
  • Czas przerwy:
    • kończyny górne 1 s (1000 ms),
    • kończyny dolne 1,5 s (1500 ms).
  • Czas zabiegu: czas zabiegu wynosi 15–20 minut na każdą grupę mięśni.

Zabiegi wykonuje się codziennie lub co drugi dzień. Stymuluje się zginacze i prostowniki stawu:

  • biodrowego,
  • kolanowego,
  • skokowego,
  • ramiennego,
  • łokciowego,
  • nadgarstkowego.

Do wykonania zabiegu wykorzystuje się 4 elektrody równej wielkości. Mocuje się je w okolicy przyczepów początkowych i końcowych głównych zginaczy i prostowników.

Elektrody połąc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy