Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu , Otwarty dostęp

3 czerwca 2020

NR 116 (Maj 2020)

Przygotowanie do porodu naturalnego w gabinecie fizjoterapeuty – w ujęciu osteopatycznym

134

Okres ciąży to wspaniały czas dla wielu kobiet, przygotowujący je do nowej roli w życiu, jaką jest bycie mamą. Nie dla wszystkich ciężarnych ten czas jest łatwy, z powodu licznych dolegliwości bólowych wynikających szczególnie ze zmian postawy, masy ciała i zmian hormonalnych powstałych na skutek rozwoju ciąży. Dzięki rosnącej świadomości kobiet fizjoterapeuci i osteopaci coraz wcześniej cieszą się zainteresowaniem i chęcią współpracy ze strony kobiet spodziewających się dziecka. W niniejszym materiale zostanie poruszony temat terapii okołoporodowej, przygotowującej młodą mamę do porodu naturalnego, w celu stworzenia w jej ciele jak najlepszych warunków do przyjęcia na świat potomka.

Terapia w każdym trymestrze ciąży powinna być dostosowana do aktualnego stanu pacjentki, przebiegu ciąży, wcześniejszych (przed ciążą) doświadczeń pacjentki, trybu życia, aktywności, sposobu odżywiania oraz obecnego samopoczucia.
Najlepiej, jeśli terapia przygotowująca do porodu jest prowadzona w ostatnich tygodniach ciąży.
Celem terapii jest:

POLECAMY

  • poprawa funkcjonowania miednicy i dołu brzucha, zbalansowanie napięć,
  • nauka prawidłowego oddychania przez rodzącą,
  • nauka innych metod przygotowania do porodu, stosowanych we własnym zakresie w domu,
  • instruktaż ćwiczeń zalecanych w ostatnich tygodniach ciąży.

Opis terapii

Według modelu pracy osteopatycznej, terapię należy rozpocząć w miejscu, które według terapeuty, ma największe napięcie, zablokowanie. Kolejność wykonywanych technik jest przykładowa i każdy terapeuta musi sam ją ustalić według stanu pacjentki. Zawsze należy słuchać organizmu kobiety, terapeuta nie powinien narzucać zbyt dużej siły i powinien podążać za indywidualnym rozluźnieniem ciężarnej.
Terapia przepony (zdj. 1)
Terapeuta umieszcza dłonie na łukach żebrowych (7.–10. żebro). Czeka, aż pacjentka wykona kilka oddechów; następnie przemieszcza ręce delikatnie w prawo i w lewo i obserwuje, który ruch jest słabszy. Podąża w kierunku pośrednim, czyli w stronę ułatwioną.
Rozluźnienie więzadeł łonowych i spojenia łonowego 
Terapeuta umieszcza dłonie na spojeniu łonowym, sprawdza tkliwość tego obszaru (zdj. 2). Następnie pacjentka zgina kolana. Fizjoterapeuta umieszcza dłonie po wewnętrznej stronie kolan (zdj. 3). Pacjentka oporuje na dłonie terapeuty z siłą 10–20% przez 10 s, w trzech seriach.
Rozluźnianie powięzi piersiowo-lędźwiowej
Pacjentka leży na boku, terapeuta umieszcza jedną dłoń na dolnym aspekcie łopatki, drugą w okolicy stawów krzyżowo-biodrowych (zdj. 4). Pacjentka wykonuje wdech, terapeuta oddala od siebie dłonie, wydech – przytrzymanie. Powtarza się to kilka razy, po czym zmienia stronę. 
Rozluźnienie kości krzyżowej i kości guzicznej 
Ciężarna leży na plecach, kolana zgięte. Terapeuta umieszcza dłoń stroną dłoniową pod kością krzyżową, następnie czeka na rozluźnienie struktur. Ta część terapii może trwać nawet kilka minut.
Rozluźnienie przywodzicieli i otworu zasłonowego
Pacjentka leży na plecach. Terapeuta sprawdza napięcie tkanek i ograniczenie ruchu powięzi wzdłuż wewnętrznej strony uda – w miejscach ograniczenia zatrzymuje ruch, dążąc do wyrównania napięć. Kobieta ma zgięte kolana, umieszcza dłonie w pobliżu guza kulszowego, od jego wewnętrznej strony, następnie terapeuta szuka napiętych tkanek lub ograniczeń w obszarze otworu zasłonowego. Jest to istotna struktura ze względu na przebieg licznych naczyń i nerwów oraz przyczepów mięśni zasłonowych. 
Rozluźnienie pośladków i pasma biodrowo-piszczelowego 
To również ważny obszar pracy w terapii przygotowującej do porodu ze względu na położenie tych struktur, przyczepy w obszarze miednicy i wpływ na jej biomechanikę. Rozluźnianie tych obszarów najlepiej wykonać przy użyciu prostych technik powięziowych.

Terapia klatki piersiowej

Oddychanie w ciąży jest niezwykle ważne. Nie tylko zmniejsza dolegliwości bólowe, ale też zapewnia dotlenienie dziecka i wpływa na postęp porodu. Prawidłowa mechanika klatki piersiowej jest również niezmiernie ważna dla uzyskania oczekiwanego rezultatu.

  • Górne żebra Fizjoterapeuta przykłada dłoń na chrząstkach żebrowych, delikatnie kompresuje – jednocześnie wykonuje ruch okrężny ramieniem pacjentki (zdj. 5). Technika dotyczy górnych żeber.
  • Dolne żebra Fizjoterapeuta wykonuje odwodzenie ramienia i jednocześnie spycha dolne żebra w dół (zdj. 6). Technikę można wykonywać z oddechem. Na wdechu wykonuje się odwiedzenie i obniżenie żeber w kierunku do-
  • ogonowym.
  • Osteopata obejmuje ramię pacjenta, wykonuje ruchy okrężne, otwierające klatkę piersiową (zdj. 7). Lewa dłoń terapeuty jest umieszczona na chrząstkach żebrowych – podczas wyczuwalnego napięcia na powierzchniach żebrowych delikatnie podnosi strukturę, aby poddać mobilizacji połączenia kręgosłupa piersiowego z żebrem. 

Inne formy wspomagania kobiety w ostatnich tygodniach ciąży

Ćwiczenia oddechowe
Dzieci kobiet aktywnych i stosujących techniki oddechowe w czasie porodu, w wodach płodowych mają stwierdzony niższy poziom erytropoetyny, czyli hormonu wydzielanego przy niedotlenieniu przez nerki i wątrobę. Ćwiczenia te są doskonałą bazą również po porodzie, podczas powrotu kobiet do zdrowia.
Kobieta kładzie się na plecach (alternatywnie może przyjąć pozycję na boku lub siedzącą; zdj. 8). Rozpoczyna głębokie oddechy do dołu brzucha, kierując oddech aż do spojenia łonowego i miednicy. Następnie powietrze kierowane jest do bocznych dolnych żeber. Cykl oddechów może być układem równomiernych oddechów lub próbą zestawienia oddechu z okresem jednego skurczu, szczególnie w pierwszym okresie porodu. W ostatniej części cyklu oddechowego powietrze jest kierowane do szczytów płuc. Pacjentka wykonuje krótkie oddechy, niczym próba zdmuchnięcia, po czym wraca do spokojnego, regularnego oddechu. Należy powtórzyć kilka razy. Jeśli kobieta odczuwa zawroty głowy, należy uspokoić oddech.
Ćwiczenia rozciągające i rozluźniające obszar miednicy

  • Pacjentka jest w pozycji klęku podpartego, prawa noga odwiedziona do boku, stara się zbliżać prawy kolec biodrowy do maty (zdj. 9). Pozycja jest utrzymywana przez 15–30 s. Zmiana strony.
  • Pacjentka siada, prawa noga jest wyprostowana, lewa zgięta (zdj. 10). Jeśli pozycja jest niewygodna, można usiąść przy ścianie. Pochylając się do przodu, ciężarna rozciąga tylną taśmę powięziową, mięśnie kulszowo-goleniowe.
  • Pacjentka wykonuje głęboki wykrok lewej nogi (zdj. 11), następnie zmienia stronę. Każde powtórzenie jest wykonywane przez kilka sekund. Pacjentka stara się obniżyć ciało.
  • Głęboki przysiad. Pacjentka stara się jak najbardziej obniżyć swoje ciało (zdj. 12). Jeśli jest jej trudno utrzymać równowagę, może oprzeć się o ścianę. W ostatnich tygodniach ciąży w tej pozycji rodząca może być nawet 5 min. Ćwiczenie wykonuje się codziennie.
  • Pacjentka przyjmuje pozycję klęku podpartego, następnie siada na prawym zgiętym kolanie (jeśli jest możliwość, prawą stopę kieruje w stronę lewej dłoni) i prostuje lewą nogę (zdj. 13). Ćwiczenie rozluźnia przód uda, dół biodrowy oraz mięsień biodrowo-lędźwiowy. Pacjentka zostaje w pozycji ok. 30 s, po czym zmienia stronę.

Ćwiczenia rozluźniające mięśnie dna miednicy

  • Pacjentka kładzie się na plecach lub na boku, kolana zgięte (zdj. 14). Głęboko oddycha do dołu brzucha. Należy położyć rękę pod pępkiem, wraz z wdechem brzuch się podnosi, z wydechem opada.
  • Pacjentka w pozycji jak wcześniej. Należy połączyć podeszwy stóp, kolana są oddalone od siebie (zdj. 15). Kobieta wyobraża sobie wielki balon, który rośnie aż do spojenia łonowego, a wraz z nim mięśnie dna miednicy rozluźniają się i przesuwają w stronę stóp. Wydech – balon zmniejsza się, a dno miednicy wraca do pozycji wyjściowej.
  • Zmiana pozycji. Kobieta rozpoczyna ćwiczenie w pozycji klęku podpartego, opierając się na przedramionach. Miednica zostaje wprowadzona w ruch, należy przechylać miednicą w przód i w tył. Przechylając miednicę w przód, ciężarna wykonuje wydech, jednocześnie napina mięśnie dna miednicy na 10%. Przechylając miednicę w tył, rozluźnia mięśnie dna miednicy (druga faza dwa razy dłuższa).

Masaż krocza
To bardzo ważny element przygotowania krocza do porodu. Uelastycznienie mięśni dna miednicy, w znacznej mierze zmniejsza ryzyko wystąpienia obrażeń krocza. Masaż najlepiej rozpocząć sześć tygodni przed porodem. Można go wykonywać samodzielnie lub poprosić o pomoc fizjoterapeutkę bądź położną.
Relaksacja
Ostatnie tygodnie ciąży bywają dla kobiety stresujące, pojawiają się obawy i lęk przed zbliżającym się porodem. Warto wtedy skorzystać z technik relaksacyjnych, organizowanych na zajęciach grupowych, jak również we własnym zakresie w domu. Relaksację warto połączyć z ćwiczeniami oddechowymi.
Przygotowanie kobiety do porodu to innowacyjne podejście do terapii kobiet w ciąży. Terapeuta, spotykając się z ciężarną w tych ostatnich tygodniach przed porodem, nie tylko wspomaga jej ciało, lecz poprzez rozmowę powinien dodać jej otuchy, pewności siebie, jak również odpowiedzieć na wątpliwości i pytania dotyczące porodu i tego, na co powinna być przygotowana. 
Bardzo trudno przeprowadzić badania potwierdzające skuteczność przeprowadzonej terapii. Obserwując pacjentki i rozmawiaj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy