Dołącz do czytelników
Brak wyników

REHABILITACJA OSÓB Z ZESPOŁEM BOLESNEGO BARKU

Artykuły z czasopisma | 3 marca 2013 | NR 37
37

Zespół bolesnego barku to często występująca dolegliwość. Rehabilitacja jest jednym z kluczowych elementów leczenia – zarówno w przypadku rezygnacji z metod chirurgicznych, jak w postępowaniu pooperacyjnym.

Obręcz barkową tworzą trzy stawy: ramienny, barkowo-obojczykowy i mostkowo-obojczykowy (rys. 1). Każdy z nich ma trzy stopnie swobody pozwalające na wykonywanie ruchów w trzech płaszczyznach. Stwarza to możliwość ruchów przestrzennych, jakim jest ruch okrężny.

POLECAMY

W stosunku do stawu ramiennego ręka jest obdarzona siedmioma stopniami swobody. Oznacza to, że łańcuch kinetyczny ramię–ręka dysponuje całkowitą swobodą ruchów i jest najbardziej swobodnym układem ruchowym w ustroju ludzkim [1, 2]. W momencie wystąpienia dolegliwości bólowych w obrębie stawu ramiennego następuje ograniczenie funkcji ręki w trzech stopniach swobody. Chory automatycznie zahamowuje unoszenie ramienia w chwili wystąpienia bólu i będzie kontynuował ruch poprzez uniesienie barku (zdj. 1) lub pochylenie się w przeciwną stronę (zdj. 2). Występuje tu zjawisko tzw. strategii unikania bólu.

Rys. 1. Struktury anatomiczne stawów obręczy barkowej

 

Zdj. 1. Ruch elewacji ramion

 

Zdj. 2. Ruch odwodzenia ramion

 

Takie kompensacyjne zachowanie motoryczne, jak zauważa Solem Bertoft [3], pośrednio zmienia pozycję ramienia, przemieszczając je na wyższy poziom bez dalszego ruchu w stawie ramiennym. Motoryczna reakcja na ból służy zachowaniu ciągłości tkanek i zasadza się na obronie mięśniowej, w wyniku której dochodzi do przymusowego ustawienia ramienia względem tułowia, co zmniejsza ból lub powoduje jego ustąpienie. Nieliczenie się z taką reakcją i stosowanie ćwiczeń oraz wymuszanie ruchów siłowych ze strony fizjoterapeuty może spowodować uszkodzenie tkanek, zwiększenie bólu i obrony mięśniowej.

W wysoko wyspecjalizowanych strukturach tkankowych stawu ramiennego, jak podaje Tomita [4], znajduje się duża liczba receptorów bólowych. Zidentyfikowano je w tkankach miękkich barku, takich jak: kaletka podbarkowa, więzadło kruczo-ramienne (stabilizujące staw ramienny), przednia część torebki stawowej, stożek rotatorów, ścięgno mięśnia dwugłowego i jego osłonka oraz kaletka maziowa. Kilian i wsp. [5] stwierdzili, że silne reakcje bólowe mogą wynikać też z podrażnienia układu współczulnego okolicy barku. Wynikiem tego są długotrwałe zaburzenia naczynioruchowe i związane z nimi zakłócenia w odżywianiu tkanek. To z kolei upośledza wchłanianie produktów rozpadu tkanek i zakłóca prawidłowy tok odbudowy. Zimermann-Górska uważa, że reakcje bólowo-odruchowe mogą też powstawać wskutek podrażnień wyzwalanych przez zmiany chorobowe narządów wewnętrznych lub wskutek reflektorycznego przewodzenia bodźców, mogą pochodzić z innych odległych od okolicy barkowej miejsc [6].

Fizjoterapia u pacjentów z zespołem bolesnego barku jest szansą na dobre efekty w poprawie funkcji, o ile jest prowadzona w sposób kontrolowany. Ważnym elementem postępowania są badania czynnościowe pacjentów, ocena rytmu łopatkowo-ramiennego oraz ocena strategii unikania bólu. Oprócz czynności badania ruchów elewacji ramienia (zdj. 1) i odwodzenia ramienia (zdj. 2), różnicującej zawsze symetrycznie do kończyny zdrowej, diagnozuje się i ocenia inne zakresy funkcjonalne, takie jak ruch wyprostu ramion do tyłu (zdj. 3) oraz czynność zakładania obu rąk za głowę (zdj. 4). Pozwala to zidentyfikować struktury, które w trakcie ich pociągania bądź ściskania tkanek miękkich są źródłem bólu i asymetrii postawy ciała przed usprawnianiem, a w trakcie terapii służy do oceny postępów rehabilitacji.

Zdj. 3. Ruch wyprostu ramion

 

Zdj. 4. Ruch zakładania ramion za głowę

Postępowanie fizjoterapeutyczne

Celem fizjoterapii jest zmniejszenie bólu, normalizacja funkcji nerwowo-mięśniowych poprzez zastosowanie z wyboru technik według koncepcji torowania nerwowo-mięśniowego (prorioceptive neuromuscular facilitation – PNF), poczynając od fazy pasywnej rytmicznego pobudzania ruchu w łopatce, ramieniu oraz wykorzystanie wzorów ruchowych głowy i szyi czy innych okolic niepodlegających reakcjom bólowym, np. dolnej części tułowia bądź miednicy, jako możliwości irradiacji dla okolicy barku [7]. W programie postępowania fizjoterapeutycznego powinno się uwzględnić przyczynę bólu (proces zapalny, uraz, złamanie, dyslokacje, niestabilność, porażenie, zamrożenie etc.) oraz etapy przebiegu i rozwoju choroby. Istotnym jest udzielenie choremu instrukcji postępowania chroniącego chory obszar obręczy barku (unikanie obciążania chorego stawu, spanie na boku przeciwnym, stosowanie wyprofilowanych poduszek lub wałków wypełniających przestrzeń między potylicą a barkiem).

W leczeniu zachowawczym stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) i przeciwbólowe, blokady dostawowe czy okołostawowe z użyciem środków znieczulających miejscowo, a nawet kortykosteroidy oraz fizjoterapię. W leczeniu fizykalnym aplikuje się zabiegi o działaniu rozgrzewającym, rozluźniającym napięte tkanki i struktury stawowe przed kinezyterapią, jak też zabiegi o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i poprawiającym krążenie lokalne, trofikę i regenerację tkanek. Wymienić należy w tym miejscu okłady parafinowe, borowinowe, ciepłe kąpiele i ćwiczenia w basenie oraz zabiegi fizykoterapeutyczne, takie jak: jonoforeza, elektroterapia z użyciem prądów interferencyjnych, diadynamicznych, przezskórna stymulacja nerwów (transcutaneous electrical nerve stimulation – TENS) [8], ultradźwięki, laser, pole magnetyczne etc. Dobrym zabiegiem przygotowującym do ćwiczeń będzie też masaż klasyczny czy segmentarny lub nawiew strumieniem zimnej pary azotu – w zależności od tolerancji osobniczej pacjenta. Po takich zabiegach należy przystąpić do ćwiczeń w seansach indywidualnych z chorym oraz do nauki prawidłowych i bezpiecznych wzorców ruchowych z eliminowaniem złych stereotypów funkcjonalnych.

W ostrej i podostrej fazie choroby zespołu bolesnego barku metodą z wyboru może być ciągły ruch bierny z zastosowaniem aparatu Artromot [8]. Urządzenie to pozwala na taki rodzaj terapii stawu barkowego, który umożliwia dopasowanie osi obrotu i parametrów kąta zakresu ruchomości w stawie ramienno-barkowym dostosowanych do indywidualnej tolerancji chorego (zdj. 5A). Zapewnia w sposób fizjologiczny przebieg ruchu w stawie. Istniejąca opcja elektronicznego programowania ruchu pozwaa uwzględnić ćwiczenia w bezpiecznym przedziale, na jaki zezwala chory staw, tj. do granicy tolerancji bólowej. Ruch bierny wyk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy