Dołącz do czytelników
Brak wyników

Case study numeru

23 lipca 2020

NR 118 (Lipiec 2020)

Rehabilitacja w osłabieniu mięśni odcinka szyjnego kręgosłupa

8

Różnego rodzaju schorzenia związane z którymkolwiek odcinkiem kręgosłupa zdarzają się bardzo często. Odcinek szyjny jest szczególnie narażony na rozmaite dysfunkcje. Osłabienie mięśni może w perspektywie czasu zaburzyć prawidłowe funkcjonowanie oraz wykonywanie podstawowych czynności codziennych. W tym przypadku skuteczne jest zastosowanie rehabilitacji. Postępowanie fizjoterapeutyczne ma na celu odbudowanie utraconej siły oraz wytrzymałości mięśniowej, która z czasem pozwoli wykonywać szereg ruchów bez jakiegokolwiek problemu.

Ruch w życiu każdego człowieka odgrywa bardzo  ważną rolę. Bez niego człowiek nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować w otaczającej rzeczywistości.
Odpowiednia ruchomość określonej części ciała, np. kręgosłupa, umożliwia mu wykonywanie wielu czynności dnia codziennego. W dzisiejszych czasach odpowiednia aktywność ruchowa zapewnia właściwe funkcjonowanie organizmu. Ruch korzystnie oddziałuje m.in. na:

  • układ krążenia,
  • układ kostno-stawowy,
  • układ pokarmowy,
  • układ oddechowy,
  • układ mięśniowy.

Ponadto ruch korzystnie wpływa na wiele narządów wewnętrznych, do których zalicza się:

  • serce,
  • płuca,
  • wątrobę,
  • nerki.

Anatomia

Kościec ludzki dzieli się na:

  • kościec osiowy,
  • kości czaszki,
  • kościec kończyny górnej,
  • kościec kończyny dolnej.

Do kośćca osiowego zalicza się m.in. kręgosłup. Składa się on z 33–34 nieparzystych kręgów, ułożonych jeden na drugim.
W zależności od rozmieszczenia kręgi dzieli się na:

  • siedem kręgów szyjnych,
  • 12 kręgów piersiowych,
  • pięć kręgów lędźwiowych,
  • pięć kręgów krzyżowych,
  • cztery–pięć kręgów guzicznych.

Kręgi szyjne, piersiowe i lędźwiowe tworzą ruchomą, przedkrzyżową część kręgosłupa i są nazywane kręgami prawdziwymi.
W okresie dojrzewania płciowego kręgi krzyżowe zrastają się ze sobą w jednolitą całość zwaną kością krzyżową.

Kręgi guziczne, zwane także ogonowymi, u człowieka znajdują się w stanie szczątkowym i praktycznie nie posiadają większego znaczenia w mechanice kręgosłupa. Część krzyżowo-guziczną kręgosłupa tworzą kręgi rzekome [1].

Ogólna budowa kręgu

W każdym kręgu wyróżnia się część przednią, masywniejszą, przystosowaną do dźwigania masy ciała, zwaną trzonem kręgu, oraz część tylną, zwaną łukiem kręgu. 
Trzon wraz z łukiem ograniczają otwór kręgowy. Z połączenia wszystkich otworów kręgowych powstaje kanał kręgowy, w którym mieści się rdzeń kręgowy wraz z oponami. Trzon kręgu ma kształt niskiego walca; wyróżnia się na nim płaską, nieco chropowatą powierzchnię górną i powierzchnię dolną, które służą do połączenia z krążkiem międzykręgowym. 
Łuk kręgu rozpoczyna się z tylnej strony trzonu dwiema nasadami, które przedłużają się w blaszki zespalające się w płaszczyźnie pośrodkowej. W miejscu odejścia łuku od trzonu po każdej stronie znajduje się głębsze wcięcie kręgowe dolne i płytsze wcięcie kręgowe górne. Oba wcięcia sąsiednich kręgów wraz z krążkiem międzykręgowym ograniczają otwór międzykręgowy, którym przechodzi nerw rdzeniowy i naczynia. 
Od łuku kręgu odchodzi siedem wyrostków: 

  • Wyrostek kolczysty jest nieparzystym wyrostkiem odchodzącym od łuku kręgu ku tyłowi i nieco w dół. Wyrostki kolczyste służą do przyczepu mięśni i więzadeł.
  • Wyrostki poprzeczne parzyste odchodzą od łuku kręgu w bok i podobnie jak wyrostki kolczyste służą do przyczepu mięśni i więzadeł.
  • Wyrostki stawowe występują w liczbie czterech. Są zaopatrzone w powierzchnie stawowe służące do połączenia stawowego kręgów między sobą. Para wyrostków stawowych skierowana ku górze to wyrostki stawowe górne, pokryte powierzchniami stawowymi górnymi. Druga para skierowana w dół to wyrostki stawowe dolne, zaopatrzone w powierzchnie stawowe dolne [1].

Kręgi szyjne

Kręgi szyjne w liczbie siedmiu są najmniejszymi z kręgów prawdziwych. Dwa pierwsze kręgi szyjne, szczytowy i obrotowy, służą do połączenia kręgosłupa z czaszką i w związku z tym ich budowa znacznie różni się od budowy pozostałych kręgów szyjnych. 
Trzon kręgów szyjnych jest niski i na przekroju poziomym poprzecznie owalny. Łuk kręgu jest cienki, pochylony w swej tylnej części ku dołowi. Otwór kręgowy jest duży, kształtu trójkątnego. 
Wyrostki kolczyste kręgów szyjnych są pochylone nieco ku dołowi, a na swych wierzchołkach w kręgach od drugiego do szóstego wykazują charakterystyczne rozwidlenie. Wyrostek kolczysty siódmego kręgu wykazuje duże podobieństwo do wyrostków kolczystych kręgów piersiowych; jest znacznie dłuższy, wystający i nierozwidlony. 
Wyrostki poprzeczne są dość krótkie, skierowane bocznie i nieco w dół. Składają się z dwóch listewek kostnych, z których przednia jest pozostałością zanikłego żebra szyjnego, tylna zaś stanowi właściwy wyrostek poprzeczny. Obie blaszki wyrostka poprzecznego kręgu szyjnego ograniczają otwór wyrostka poprzecznego, przez który przebiegają tętnica kręgowa i dwie żyły kręgowe. 
Wyrostki stawowe górne i dolne są nachylone pod kątem 45° w stosunku do płaszczyzny poprzecznej; ich powierzchnie stawowe górne są skierowane ku tyłowi, dolne zaś do przodu [1].

Pierwszy kręg szyjny

Charakterystyczną właściwością pierwszego kręgu szyjnego, czyli kręgu szczytowego, jest brak trzonu, który łączy się z powierzchnią górną trzonu następnego kręgu. Drugą jego odrębnością jest brak właściwego wyrostka kolczystego. 
Kręg ten ma kształt pierścieniowaty i składa się z łuku przedniego i tylnego oraz dwóch części bocznych. Łuk przedni stanowi jedyną pozostałość trzonu; jest on znacznie krótszy niż łuk tylny, do przodu wypukły, pośrodkowo ma na swej powierzchni przedniej mały guzek przedni, na powierzchni tylnej okrągłą powierzchnię stawową, zwaną dołkiem zębowym, dla połączenia z zębem kręgu obrotowego. Właściwym łukiem kręgu jest łuk tylny, który dźwiga szczątek wyrostka kolczystego w postaci małego guzka tylnego; dzięki takiemu ukształtowaniu można swobodnie wykonywać ruchy zgięcia głowy do tyłu, niehamowane wyrostkiem kolczystym. 
Na powierzchni górnej łuku tylnego, tuż u jego nasady, znajduje się dość głęboka bruzda, przez którą przebiega tętnica kręgowa (wraz z żyłą i pierwszym kręgiem szyjnym), dążąc od otworu wyrostka poprzecznego pierwszego kręgu do otworu wielkiego kości potylicznej. Czasem bruzdę tę, zwaną bruzdą tętnicy kręgowej, zamyka mostek kostny, tworząc krótki kanalik. Między obu łukami leżą części boczne, najbardziej masywne odcinki kręgu szczytowego, przystosowane do dźwigania głowy. 
Właściwych wyrostków stawowych brak, natomiast na stronie górnej i dolnej obu części bocznych spoczywają powierzchnie stawowe górne i dolne. Obie powierzchnie górne, zwane dołkami stawowymi górnymi, służą do połączenia z powierzchniami stawowymi kości potylicznej (kłykcie potyliczne). Mają one kształt owalny, ich długie osie zbiegają się do przodu; czasem są poprzecznie przedzielone; są one wklęsłe zarówno w kierunku strzałkowym, jak i czołowym i znakomicie dostosowane do ruchów przytakiwania. Dołki stawowe dolne, zwrócone do kręgu obrotowego, służą do stawowego połączenia z nim; są okrągławe, płaskie albo słabo wypukłe, szersze od górnych, tak że dźwigające je odcinki części bocznych wpuklają się nieco w obręb otworu kręgowego, zaznaczając jego podział na część tylną, znacznie większych rozmiarów, odpowiadającą właściwemu otworowi kręgowemu i obejmującą rdzeń przedłużony mózgowia wraz z jego najbardziej żywotnymi ośrodkami nerwowymi, oraz część przednią, znacznie mniejszą, obejmującą ząb kręgu obrotowego. Granicę między obiema tymi częściami otworu kręgowego tworzy silne więzadło poprzeczne kręgu szczytowego, biegnące od przyśrodkowego brzegu części bocznej jednej strony do drugiej. Obejmuje ono od tyłu ząb kręgu obrotowego, oddzielając go od kanału kręgowego i chroniąc tym samym rdzeń przedłużony przed uszkodzeniem. Jeżeli pomimo to w ciężkich uszkodzeniach więzadło to zostanie zerwane i ząb przesunie się ku tyłowi, następuje zmiażdżenie rdzenia przedłużonego i śmierć człowieka („złamanie karku”). 
Wyrostki poprzeczne są dłuższe, mocniejsze i znacznie bardziej bocznie rozstawione niż w innych kręgach szyjnych, ponieważ służą za miejsce przyczepu mięśni obracających głowę, stanowiąc długie ramię dźwigni tych mięśni. Wyrostki te nie mają bruzdy nerwu rdzeniowego ani też przeważnie obu guzków. Wolny koniec wyrostka znajduje się nieco poniżej, przyśrodkowo i do przodu od koniuszka wyrostka sutkowatego kości skroniowej; z łatwością wyczuwa się go w dołku do tyłu od małżowiny usznej [2].

Drugi kręg szyjny

Drugi kręg szyjny jest zwany kręgiem obrotowym, ponieważ tworzy oś, dookoła której obraca się kręg szczytowy wraz z głową. O ile w kręgu szczytowym uderza brak trzonu, o tyle kręg obrotowy ma trzon wydatnie przedłużony ku górze. Ponad wysokość trzonu, jaką spotyka się w innych kręgach szyjnych, z górnej powierzchni trzonu kręgu obrotowego wystaje wyrostek zwany zębem kręgu obrotowego. Wyrostek ten jest trzonem kręgu szczytowego zrośniętym z kręgiem leżącym niżej. Jeszcze u noworodka między trzonem kręgu obrotowego a jego zębem znajduje się taka sama warstwa chrząstki, jaką napotykamy między innymi kręgami. Zrost obu tych części następuje znacznie później. 
Ząb kręgu obrotowego kończy się tępym wierzchołkiem; na przedniej powierzchni ma on owalną powierzchnię stawową przednią, służącą do połączenia go z łukiem przednim kręgu szczytowego, na stronie tylnej – powierzchnię stawową tylną, do połączenia stawowego z więzadłem poprzecznym kręgu szczytowego. Wyrostek kolczysty jest stosunkowo długi, silny, na końcu rozdwojony. Właściwych wyrostków stawowych górnych brak, tak samo jak na kręgu szczytowym, a wstępują tu tylko okrągławe, słabo wypukłe powierzchnie stawowe górne; są one położone z prawej i lewej strony zęba na części bocznej trzonu i skierowane skośnie ku dołowi i bocznie. Powierzchnie te pozwalają na rozległe ruchy obrotowe kręgu szczytowego, a wraz z nimi i głowy, w stosunku do kręgu obrotowego. 
Wyrostek stawowy dolny wraz ze swoją powierzchnią stawową nie wykazuje szczególnych właściwości. Podobnie jak na kręgu szczytowym również tutaj wyrostek poprzeczny nie ma guzka przedniego i tylnego ani też bruzdy nerwu rdzeniowego. Wcięcie kręgowe dolne występuje jednak zwykle na kręgach szyjnych do przodu od wyrostków stawowych dolnych, natomiast wcięcia stawowego górnego brak, ponieważ kręg obrotowy nie ma wyrostków stawowych górnych. 
Nerw rdzeniowy drugi biegnie grzbietowo od powierzchni stawowej górnej, podobnie jak nerw rdzeniowy pierwszy i tętnica kręgowa na kręgu szczytowym [2].

Siódmy kręg szyjny

Ostatni, siódmy kręg szyjny, czyli tzw. kręg wystający, swą budową zbliża się do kręgów piersiowych. Jako kręg przejściowy między szyjnym a piersiowym odcinkiem kręgosłupa zatraca on niektóre właściwości kręgów szyjnych, a zyskuje inne – kręgów piersiowych. 
Jego trzon jest znacznie większy niż pozostałych kręgów szyjnych i czasami dźwiga bocznie na swym dolnym brzegu małą niekompletną powierzchnię stawową dla głowy pierwszego żebra. Wyrostek kolczysty jest niepodzielony i długi w przeciwieństwie do dwudzielnych i krótkich wyrostków pozostałych kręgów; wskutek tego, jak również wskutek swego położenia w przejściu krzywizny szyjnej w piersiową, jego koniec uwypukla się guzkowato pod skórą grzbietu. Podczas wymacywania wyrostków kolczystych od czaszki ku dołowi jest on przeważnie pierwszym wyraźnie wyczuwalnym. Wystaje podczas zgięcia głowy do przodu, skąd też pochodzi jego nazwa. 
Wyrostki poprzeczne są znacznej wielkości; ich listewka tylna jest duża, natomiast przednia jest mała i słabo zaznaczona. Otwór wyrostków poprzecznych zwykle jest mniejszy od innych, choć może być tej samej wielkości, często asymetryczny, nieraz podwójny, niekiedy w ogóle nie występuje. Tylko wyjątkowo jest on miejscem przejścia tętnicy kręgowej, częściej żyły (jeśli występuje podwójnie), zwykle natomiast i tętnica, i żyła kręgowa biegną do przodu od wyrostka poprzecznego, a nie przez otwór. Czasem listewka przednia jest silnie rozwinięta, oddziela się od kręgu i występuje samodzielnie jako żebro szyjne. 
Streszczając uwagi o kręgach szyjnych, należy powiedzieć, że ich trzony od drugiego do siódmego przybierają na szerokości. Powierzchnie górne i dolne trzonów są tak zakrzywione, że powierzchnia dolna każdego kręgu jest dostosowana do powierzchni górnej kręgu następnego. Wyrostki poprzeczne od siódmego kręgu skracają się stopniowo ku górze aż do drugiego, po czym następują długie, szeroko rozstawione wyrostki kręgu szczytowego. Guzki przednie tych wyrostków od kręgu trzeciego do szóstego stają się coraz większe; na siódmym są słabo rozwinięte, na dwóch pierwszych kręgach przeważnie nie występują. Wyrostki kolczyste od drugiego do szóstego kręgu są krótkie, przeważnie rozszczepione na końcach; ku dołowi nieco się wydłużają; wyrostek kolczysty kręgu siódmego (czasem szóstego) jest niepodzielny i długi [2].

Mięśnie szyi

Mięśnie szyi dzielą się na:

  • grupę powierzchowną,
  • grupę środkową,
  • grupę głęboką.

W skład grupy powierzchownej wchodzą:

  • Mięsień szeroki szyi – leży ponad podwięzią powierzchowną szyi i sięga u dołu poza granicę szyi, schodząc na przednią ścianę klatki piersiowej do wysokości drugiego żebra, gdzie przyczepia się do tkanki podskórnej. 
    Przyczep końcowy – włókna mięśnia biegną ku górze i przymocowują się do zewnętrznej powierzchni trzonu żuchwy, okolicy kąta ust oraz bocznie do powięzi przyuszniczej i żwaczowej. 
    Mięsień ten unosi skórę szyi, przez co zmniejsza ucisk na żyłę szyjną zewnętrzną, a z uwagi na swe przyczepy w skórze należy do mięśni wyrazowych: pociąga kąty ust w dół i do boku, nadając twarzy wyraz strachu. 
    Unerwienie pochodzi od gałęzi nerwu twarzowego.
  • Mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy – jest charakterystycznym mięśniem szyi. Dzieli szyję właściwą na dwie okolice: przyśrodkową i boczną. 
    Przyczep początkowy – głowa przyśrodkowa rozpoczyna się na rękojeści mostka. Głowa boczna rozpoczyna się na końcu mostkowym obojczyka. 
    Przyczep końcowy – obie części mięśnia kierują się ku górze i do tyłu, łączą się ze sobą w połowie wysokości szyi i przyczepiają się do wyrostka sutkowego kości skroniowej i kresy karkowej górnej kości potylicznej. 
    Czynność – skurcz jednostronny mięśnia przy ustalonej klatce piersiowej powoduje pochylenie głowy w tę samą stronę z jednoczesnym obrotem głowy w przeciwną stronę i uniesieniem twarzy ku górze. Jednoczesny skurcz obu mięśni zwraca twarz ku górze i pogłębia lordozę szyjną. W pozycji leżącej mięsień unosi głowę. Przy ustalonej głowie mięsień unosi mostek, działa więc jako pomocniczy mięsień wdechowy. 
    Unerwienie – nerw dodatkowy i gałązki splotu szyjnego [1].

W skład grupy środkowej wchodzą:

  • Mięśnie podgnykowe, które dzielą się na:
  • Mięsień mostkowo-gnykowy – rozpięty jest między górną częścią mostka i kością gnykową.
  • Mięsień mostkowo-tarczowy – rozciąga się od mostka do chrząstki tarczowatej.
  • Mięsień tarczowo-gnykowy – biegnie w przedłużeniu poprzedniego mięśnia i dochodzi do kości gnykowej.
  • Mięsień łopatkowo-gnykowy – przyczepia się na górnym brzegu łopatki i dochodzi do kości gnykowej; mięsień ten ma w środkowej części ścięgno pośrednie, które dzieli go na brzusiec dolny i górny [1].
     
  • Mięśnie nadgnykowe, które dzielą się na:
  • Mięsień dwubrzuścowy – składa się z dwóch brzuśców, przedniego i tylnego, połączonych ścięgnem pośrednim. Brzusiec tylny rozpoczyna się we wcięciu sutkowym kości skroniowej, biegnie ukośnie ku dołowi i przyśrodkowo, przytwierdzając się ścięgnem pośrednim do kości gnykowej, skąd bierze początek brzusiec przedni, który kończy się w dole dwubrzuścowym żuchwy. 
    Czynność – przy ustalonej żuchwie mięsień ten unosi kość gnykową, a przy ustalonej kości gnykowej obniża żuchwę.
    Unerwienie – tylny brzusiec przez gałąź nerwu twarzowego, brzusiec przedni – gałąź nerwu trójdzielnego.
     
  • Mięsień rylcowo-gnykowy – przebiega od wyrostka rylcowatego kości skroniowej do kości gnykowej.
    Czynność – mięsień ten pociąga kość gnykową ku górze i do tyłu. 
    Unerwienie – pochodzi od nerwu twarzowego.
  • Mięsień żuchwowo-gnykowy – wytwarza dno jamy ustnej i stąd nosi nazwę przepony jamy ustnej. Rozpoczyna się na wewnętrznej stronie trzonu żuchwy, biegnie w dół przyśrodkowo i kończy się na trzonie kości gnykowej oraz na szwie ścięgnistym. Szew ten łączy pośrodku mięśnie obu stron i ciągnie się od kolca bródkowego do trzonu kości gnykowej.

Czynność – przy ustalonej żuchwie unosi kość gnykową, napina dno jamy ustnej i unosi język. Przy ustalonej kości gnykowej obniża żuchwę.
Unerwienie – pochodzi od nerwu trójdzielnego.
Mięsień bródkowo-gnykowy – biegnie od kolca bródkowego żuchwy do kości gnykowej.
Czynność – mięsień ten pociąga kość gnykową ku górze i do przodu, natomiast przy ustalonej kości gnykowej obniża żuchwę.
Unerwienie – włókna splotu szyjnego dochodzą do mięśnia poprzez nerw podjęzykowy [1].

W skład grupy głębokiej wchodzą:

  • Mięśnie głębokie szyi (można je podzielić na mięśnie boczne), do których zaliczane są mięśnie pochyłe:
  • Mięsień pochyły przedni – rozpoczyna się na wyrostkach poprzecznych kręgów szyjnych od trzeciego do szóstego, biegnie w dół i nieco do przodu, kończąc się na guzku mięśnia pochyłego przedniego pierwszego żebra.
  • Mięsień pochyły środkowy – jest największym z trzech mięśni pochyłych; rozpoczyna się na wyrostkach poprzecznych wszystkich kręgów szyjnych, a kończy się na górnej powierzchni pierwszego żebra, do boku od bruzdy tętnicy podobojczykowej.
  • Mięsień pochyły tylny – odchodzi od wyrostków poprzecznych dwóch–trzech ostatnich kręgów szyjnych, a kończy się na brzegu górnym drugiego żebra [1].

Skurcz jednostronny wszystkich trzech mięśni pochyłych zgina kręgosłup szyjny w bok. Oba mięśnie pochyłe przednie przy obustronnym skurczu biorą udział w zginaniu szyi ku przodowi. Przy ustalonym kręgosłupie szyjnym skurcz mięśni pochyłych powoduje unoszenie górnych żeber, stąd są one zaliczane do pomocniczych mięśni wdechowych. Unerwienie mięśni pochyłych pochodzi od gałązek ze splotu szyjnego i ramiennego. Między mięśniem pochyłym przednim a środkowym znajduje się szczelina, przez którą przechodzi splot ramienny i tętnica 
podobojczykowa [1];
Mięśnie leżące przyśrodkowo, bezpośrednio przed kręgosłupem szyjnym, czyli tzw. mięśnie przedkręgowe. Są położone na przedniej powierzchni kręgosłupa szyjnego. Biegną wzdłuż trzonów kręgowych bądź też od trzonów do wyrostków poprzecznych i podstawy czaszki. Do grupy tej należą:

  • mięsień długi szyi,
  • mięsień długi głowy,
  • mięsień prosty głowy przedni,
  • mięsień prosty głowy boczny [1].

Powyższe mięśnie podczas skurczu jednostronnego zginają kręgosłup szyjny w bok. Skurcz obustronny mięśni powoduje zgięcie kręgosłupa oraz głowy do przodu. Unerwienie – gałązki splotu szyjnego i ramiennego [1].

Powięź szyi

Powięź szyi składa się z poszczególnych blaszek. Blaszki te tworzą nie tylko pochewki dla mięśni oraz wielkich naczyń i nerwów, ale rozpięte jak błony między poszczególnymi mięśniami, nadają kierunek ruchom mięśni i w pewnym stopniu je hamują. Poza tym ograniczają przestrzenie między warstwami mięśniowymi. Te przestrzenie międzypowięziowe mają znaczenie praktyczne, ponieważ są drogami, wzdłuż których sprawy chorobowe przenoszą się z szyi w obręb klatki piersiowej. Poza tym kość gnykowa oraz krtań poruszają się ku górze i do dołu podczas łykania, mowy, kaszlu i ślizgają się w przestrzeni ogranicz onej blaszkami powięziowymi. Przestrzeń ta jest wypełniona luźną tkanką łączną lub też tkanką tłuszczową, tak że ruchy mogą się w niej swobodnie odbywać. 
Pod względem grubości i wzajemnego stosunku poszczególne blaszki powięziowe wykazują wielką znamienność osobniczą, ale jako stale występujące można odróżnić trzy blaszki, takie jak:

  • Blaszka powierzchowna – jest bardzo słabą blaszką łącznotkankową, którą dostrzega się po usunięciu warstwy tłuszczowej podskórnej i mięśnia szerokiego szyi. Są w niej liczne otworki, przez które przechodzą nerwy splotu szyjnego do skóry i żyłki łączące żyły skórne (żyła szyjna zewnętrzna) z żyłami biegnącymi głębiej. Powięź ta od płaszczyzny pośrodkowej biegnie w kierunku bocznym, rozdwaja się, obejmując mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy, następnie przebiega nad okolicą boczną szyi (ograniczoną przez mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy, mięsień czworoboczny oraz obojczyk), obejmuje mięsień czworoboczny i na stronie tylnej łączy się z powięzią karku. U góry blaszka powierzchowna przyczepia się do trzonu i rogów większych kości gnykowej; kieruje się jednak wyżej na trójkąt podżuchwowy i okolicę przyuszniczą. W obrębie tych okolic rozdwaja się, obejmując śliniankę podżuchwową i przyuszną, i przyczepia się do brzegu dolnego żuchwy. U dołu blaszka powierzchowna przyczepia się do wyrostka barkowego łopatki, wzdłuż przedniego brzegu obojczyka, gdzie łączy się z blaszką powierzchowną powięzi piersiowej, i do powierzchni przedniej rękojeści mostka wzdłuż jego brzegu górnego.
  • Blaszka przedtchawicza – wybitnie różni się od obu pozostałych; jest bardzo mocna, o wyraźnym charakterze rozcięgna. Jest też znacznie mniejsza od poprzedniej, gdyż występuje tylko w polu ograniczonym przez trzon kości gnykowej, oba brzuśce mięśni łopatkowo-gnykowych, mostkowe części obojczyka i górny brzeg rękojeści mostka. Powstaje we wczesnych okresach rozwoju płodowego i przypuszczalnie pochodzi z warstwy mięśniowej występującej u niższych ssaków, a zanikłej u człowieka; jej ślady mogą się zaznaczyć w postaci odmiany mięśniowej, np. mięśnia obojczykowo-gnykowego. U góry powięź ta przyczepia się do kości gnykowej, wzdłuż swych brzegów bocznych obejmuje mięsień łopatkowo-gnykowy, a bardziej przyśrodkowo – pozostałe mięśnie podgnykowe. U dołu przyczepia się, jak już wspominano, do górnego brzegu części mostkowej obojczyka i do powierzchni tylnej rękojeści mostka. Luźna tkanka łączna spaja blaszkę przedtchawiczą z pochewką naczyń szyjnych.
  • Blaszka przedkręgowa – pokrywa ona mięśnie długie szyi i głowy, jak również powierzchnię przednią trzonów kręgów szyjnych oraz obejmuje pień przywspółczulny. Ku bokom łączy się z powięzią otaczającą mięśnie pochyłe, ku górze sięga do przyczepu mięśni długich głowy na podstawie czaszki, ku dołowi zstępuje w obręb klatki piersiowej aż do przyczepu mięśni długich szyi na powierzchni przedniej trzonu trzeciego kręgu piersiowego [2].

Pochewki naczyń

Wielki powrózek naczyniowo-nerwowy, który znajduje się po obu stronach trzew szyi, obejmuje wspólna łącznotkankowa pochewka naczyń szyjnych. W skład powrózka wchodzą głównie: tętnica szyjna wspólna położona po stronie przyśrodkowej, żyła szyjna wewnętrzna położona po stronie bocznej i nerw błędny, który leży do tyłu od nich. Cały powrózek jest nieruchomy, natomiast trzewa poruszają się ku górze oraz ku dołowi i mogą uciskać naczynia. Najbardziej narażona jest żyła szyjna wewnętrzna, której stosunkowo cienka ściana z łatwością może być uciskana, wskutek czego odpływ krwi może być utrudniony. Również żyła szyjna zewnętrzna, widoczna nieraz przez skórę, która w części górnej biegnie na zewnątrz od mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, poniżej zaś uchodzi przeważnie do żyły podobojczykowej, przebijając blaszkę przedtchawiczą powięzi szyi, znajduje się w tych samych warunkach. Specjalny mechanizm powięziowy nie pozwala zapadać się ścianom obu żył i zachowuje ich światło. Ściana przednia żyły szyjnej wewnętrznej jest bowiem złączona z blaszką przedtchawiczą, a mięsień łopatkowo-gnykowy napina tę powięź jak żagiel i zapobiega zwężeniu światła żyły. Również żyła szyjna zewnętrzna zachowuje swe światło dzięki połączeniu z blaszką przedtchawiczą w tym miejscu, w którym przechodzi ona przez tę powięź. Na żyłę szyjną zewnętrzną działa również blaszka powierzchowna powięzi szyi pod wpływem mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. 
Ruchy ścian żylnych wykonywane przez mięśnie prążkowane (łopatkowo-gnykowy i mostkowo-obojczykowo-sutkowy) odbywają się niezależnie od woli człowieka [2].
Przestrzenie międzypowięziowe szyi:

  • Przestrzeń nadmostkowa i nadobojczykowa – między blaszką powierzchowną i przedtchawiczą powięzi szyi leży szczelinowata przestrzeń łącznotkankowa. Jej część pośrodkowa (przestrzeń nadmostkowa) jest położona nad rękojeścią mostka i do tyłu od przyczepu mostkowego mięśnia mostkowo-obojczykowo- sutkowego, część boczna (przestrzeń nadobojczykowa) – nad częścią mostkową obojczyka, w trójkącie utworzonym przez obojczyk, dolny brzusiec mięśnia łopatkowo-gnykowego i brzeg boczny mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. W pozostałych częściach powierzchni obie blaszki powięziowe ściśle do siebie przylegają. Obie przestrzenie zawierają skąpą ilość luźnej tkanki łącznej i tkanki tłuszczowej. W przestrzeni nadmostkowej przebiegają dolne odcinki żył szyjnych przednich połączone łukiem żylnym szyi. Niekiedy znajduje się tu węzeł chłonny.
  • Przestrzeń środkowa szyi – druga bardzo ważna przestrzeń łącznotkankowa, znajduje się poniżej kości gnykowej, między blaszką przedtchawiczą i przedkręgową. Zawiera: krtań z tchawicą, do tyłu od nich gardło i przełyk, do przodu zaś tarczycę, która przylega do dolnej części krtani i do górnego odcinka tchawicy, wreszcie wspominany powrózek naczyniowo-nerwowy. Trzewa szyi dzielą przestrzeń środkową na część przednią, która znajduje się między trzewami a blaszką przedtchawiczą, oraz część tylną, położoną między przełykiem a blaszką przedkręgową. Ku dołowi obie przestrzenie komunikują się z jamą klatki piersiowej: przednia – ze śródpiersiem przednim, tylna – ze śródpiersiem tylnym. Przednia jest silnie zwężona przez tarczycę, tylna natomiast jest szczególnie drożna i tędy sprawy chorobowe z łatwością przenoszą się do klatki piersiowej (ropnie pozagardłowe). U góry przestrzeń środkowa szyi wzdłuż wielkich naczyń łączy się obustronnie z przestrzenią przygardłową.
  • Przestrzeń przedkręgowa – stanowi najgłębiej położoną przestrzeń łącznotkankową, znajdującą się między blaszką przedkręgową powięzi szyi a powierzchnią przednią kręgosłupa w odcinku szyjnym. Ta komora kostno-włóknista rozpoczyna się na przednim łuku kręgu szczytowego i ciągnie się wzdłuż kręgosłupa w odcinku szyjnym oraz części górnej kręgosłupa w odcinku piersiowym...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy