Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

18 czerwca 2019

NR 106 (Czerwiec 2019)

Rehabilitacja w przepuklinie krążka międzykręgowego

227

W prawidłowym funkcjonowaniu człowieka bardzo ważną rolę odgrywa zdrowy kręgosłup. Zaburzenie budowy opisywanej struktury może w perspektywie czasu prowadzić do wielu rozmaitych dysfunkcji układów i narządów. Dlatego kluczowa w tym względzie jest odpowiednia troska o kręgosłup, który jest odpowiedzialny za wykonywanie wielu czynności dnia codziennego. 

Kręgosłup stanowi ruchomą oś tułowia i szyi, położoną pośrodkowo po stronie grzbietowej ciała. Biegnie on od podstawy czaski do dolnego końca tułowia i razem z żebrami i mostkiem tworzy kościec osiowy ustroju. Kręgosłup składa się z 33–34 nieparzystych, symetrycznie zbudowanych kręgów, poukładanych jeden na drugim. W zależności od okolicy, w której się znajdują, wyróżnia się kręgi: 

  • szyjne, czyli karkowe, w liczbie siedmiu, 
  • piersiowe, czyli grzbietowe, w liczbie 12, 
  • lędźwiowe, w liczbie pięciu,
  • krzyżowe w liczbie pięciu,
  • ogonowe, czyli guziczne, w liczbie czterech–pięciu [1].

Jako podpora górnej części ciała kręgosłup przybiera na mocy i odporności stopniowo ku dołowi wskutek coraz silniejszej budowy i coraz większych rozmiarów tworzących go kręgów. Stąd też kręgi piersiowe są większe i silniej zbudowane niż kręgi szyjne, kręgi lędźwiowe odznaczają się masywniejszą budową i większymi rozmiarami niż kręgi piersiowe, a kręgi krzyżowe zrastają się w jedną kość krzyżową, która tym wydatniej spełnia zadanie dźwigania masy tułowia. Część ogonowa kręgosłupa nie wchodzi tutaj w rachubę, gdyż u człowieka znajduje się w stanie szczątkowym i jest zbudowana z kręgów znacznie mniejszych, właściwie tylko z pozostałych po nich trzonów. Podobnie do kości krzyżowej tworzą one jedną kość guziczną, nieraz całkowicie skostniałą. Dlatego też kręgi krzyżowe i kręgi guziczne noszą nazwę kręgów rzekomych w odróżnieniu od kręgów trzech górnych odcinków kręgosłupa, zwanych prawdziwymi, przedkrzyżowymi czy też ruchomymi, z których każdy zachował swą samodzielność. Pod względem morfologicznym jednak istotne są zarówno kręgi krzyżowe, jak i guziczne, mimo że utraciły swą czynnościową samodzielność. Kręgi guziczne stanowią odcinek ogonowy kręgosłupa, który u wielu zwierząt ma znaczną długość [1].


Charakterystyka kręgu


Zasadniczo kręgi są zbudowane podobnie, jednak w poszczególnych okolicach mogą się od siebie dość znacznie różnić. Jeszcze u noworodka różnorodność oddzielnych kręgów jest o wiele mniejsza niż u dorosłego. 

Każdy typowy kręg składa się z dwóch zasadniczych części: przedniej – silniejszej, grubszej, stanowiącej trzon kręgu, i tylnej – słabszej, cieńszej, zwanej łukiem kręgu. Obie części obejmują otwór kręgowy. Suma otworów wszystkich kręgów tworzy kanał kręgowy, w którym znajduje się rdzeń kręgowy i jego opony. 

Od łuku każdego kręgu odchodzi siedem wyrostków. Ku tyłowi skierowany jest wyrostek nieparzysty, zwany wyrostkiem kolczystym, ku górze i ku dołowi odchodzą parzyste wyrostki stawowe górne i dolne, na boki zaś również parzyste wyrostki poprzeczne. 

Trzony kręgów dźwigają masę ciała, łuki otaczają i chronią rdzeń kręgowy, wyrostki częściowo stanowią ramiona dźwigni dla przyczepów mięśni, częściowo zaś służą stawowemu połączeniu kręgów między sobą. 

Trzon kręgu ma kształt niskiego walca. Jego powierzchnie górna i dolna są porowate i nieco chropowate, ograniczone gładszą, nieco wystającą listewką brzeżną paromilimetrowej szerokości. Powierzchnie te zrastają się z przylegającym do nich chrzęstnym krążkiem międzykręgowym. Powierzchnie przednia i boczne są nieco wklęsłe w kierunku pionowym i wypukłe w kierunku poziomym. Powierzchnia tylna trzonu, stanowiąca przednie ograniczenie otworu kręgowego, jest prawie równa i ma jeden lub dwa stosunkowo duże otwory, przez które żyły trzonów kręgów, tzw. żyły podstawno-kręgowe, wychodzą z trzonów, wylewając się do splotów żylnych kręgowych wewnętrznych w obrębie kanału kręgowego. Na powierzchni przedniej trzonu jest kilka małych otworów stanowiących przejścia dla naczyń odżywczych. 
Łuk kręgu rozpoczyna się w górnej części powierzchni grzbietowej trzonu, z prawej i lewej strony, nasadą stanowiącą najwęższą część łuku. Na swym górnym i dolnym brzegu tworzy ona płytkie wcięcie kręgowe górne i znacznie głębsze wcięcie kręgowe dolne. Oba wcięcia dwóch sąsiadujących kręgów ograniczają otwór międzykręgowy. Między przylegającymi kręgami znajdują się dwa takie otwory, po jednym z prawej i z lewej strony kręgosłupa. Przez te otwory, wiodące do kanału kręgowego, przechodzą nerwy rdzeniowe i naczynia. Dalszą część łuku tworzy szeroka blaszka łuku kręgu, biegnąca w przedłużeniu nasady łuku i skierowana ku tyłowi oraz przyśrodkowo. Blaszki prawa i lewa łączą się ze sobą, ograniczając od tyłu otwór kręgowy. 

Wyrostek kolczysty odchodzi od łuku ku tyłowi w płaszczyźnie pośrodkowej. Końce wyrostków sięgają aż pod skórę grzbietu, gdzie przeważnie są wyczuwalne, a u osób chudych nawet widoczne. Służą one za miejsce przyczepu mięśni i więzadeł. Pozostałe wyrostki odchodzą przeważnie również od łuku, mniej więcej w miejscu przejścia nasady w blaszkę. 

Są dwa górne i dwa dolne wyrostki stawowe. Są krótkie, zakończone powierzchnią stawową pokrytą chrząstką szklistą. Jedna para jest skierowana ku górze i jej powierzchnie stawowe są zwrócone mniej więcej ku tyłowi, druga para jest skierowana ku dołowi i jej powierzchnie są zwrócone mniej więcej do przodu. Służą one do stawowego połączenia kręgów między sobą. 

Wyrostki poprzeczne, parzyste, odchodzą od łuków między wyrostkami stawowymi górnymi i dolnymi, kierując się bocznie. Tak jak wyrostki kolczyste służą one do przyczepu mięśni i więzadeł [1]. 

Struktura kręgu


Trzon jest zbudowany z tkanki gąbczastej pokrytej cienką warstwą istoty zbitej. Jest ona uzupełniona i wzmocniona okostną i więzadłami podłużnymi kręgosłupa. Elementy składowe istoty zbitej trzonu, tak samo jak więzadeł, mają przebieg podłużny. W istocie gąbczastej, wypełnionej szpikiem czerwonym, znajdują się poziomo i promienisto ułożone kanały dla żył podstawno-kręgowych. Blaszki kostne istoty gąbczastej przebiegają prostopadle do górnej i dolnej powierzchni trzonu, odpowiednio do kierunku największego obciążenia kości. Są one wzmocnione beleczkami biegnącymi prostopadle do nich w kierunku poziomym. Łuk i wyrostki kręgów mają grubą warstwę istoty zbitej. 

Oprócz wymienionych ogólnych cech budowy kręgi poszczególnych odcinków kręgosłupa, zwłaszcza kręgi środkowe każdej grupy, odznaczają się tak wyraźnie pewnymi odrębnymi właściwościami, że do określenia danej grupy wystarcza nawet część kręgosłupa. Pomimo tej swoistej budowy kręgi położone na końcach poszczególnych odcinków mają częściowo właściwości grupy sąsiedniej, wykazując tym samym charakter przejściowy [1]. 


Kręgi szyjne


Kręgi szyjne w liczbie siedmiu są najmniejszymi z kręgów prawdziwych. Trzon jest niski, jego powierzchnie górna i dolna mają kształt poprzecznie ustawionego podłużnego czworoboku z zaokrąglonymi brzegami. Z przodu i z tyłu jest on mniej więcej tej samej wysokości. Górna powierzchnia trzonu jest wklęsła w kierunku czołowym i słabo wypukła w kierunku strzałkowym. Powierzchnia dolna odwrotnie – jest słabo wypukła w kierunku czołowym i wklęsła w kierunku strzałkowym. Łuki kręgów szyjnych, cienkie i pochylone lekko w dół, obejmują duże, trójkątne otwory kręgowe. 

Wyrostek kolczysty, niezbyt długi, nieznacznie pochylony ku dołowi, aż do szóstego kręgu włącznie dzieli się na końcu na dwie, zwykle asymetryczne części, guzkowato zakończone. Ku dołowi kręgosłupa wyrostki stopniowo się wydłużają. Wyrostki stawowe górne i dolne dźwigają okrągłe, prawie równe powierzchnie stawowe, położone skośnie od góry ku dołowi i od przodu ku tyłowi pod kątem ok. 45°. Na wyrostkach górnych powierzchnie stawowe są zwrócone ku górze i do tyłu, na dolnych – ku dołowi i do przodu. 

Jedną z najbardziej charakterystycznych właściwości kręgów szyjnych jest budowa ich wyrostków poprzecznych. Są one stosunkowo krótkie, skierowane bocznie i nieco ku dołowi. Składają się z dwóch listewek kostnych, przedniej i dolnej, łączących się na wolnym, bocznym końcu i zaopatrzonych tam w oddzielne guzki (przedni i tylny). Obie listewki, z których przednia odchodzi od trzonu kręgu, a tylna od nasady łuku, obejmują otwór wyrostka poprzecznego. Otwór ten nierzadko jest podzielony na dwie części mostkiem łącznotkankowym lub kostnym. Przez otwory, poczynając od szóstego kręgu, biegną ku górze tętnica i przeważnie dwie żyły kręgowe, a także splot nerwów współczulnych. Na swojej powierzchni górnej wyrostek poprzeczny w bocznym przedłużeniu otworu wyrostka poprzecznego ma głęboką bruzdę, w której biegnie gałąź przednia szyjnych nerwów rdzeniowych. Bruzda oddziela guzek przedni od guzka tylnego [1].


Kręgi piersiowe


Kręgi piersiowe w liczbie 12 są ruchomo połączone z żebrami. Ich trzony zwiększają się stopniowo ku dołowi. Kręg piersiowy pierwszy ma trzon wydłużony w osi poprzecznej. Na trzonach kręgów dalszych wymiar poprzeczny staje się coraz krótszy. Wymiary poprzeczny i podłużny trzonu kręgu szóstego lub siódmego są mniej więcej równe, zaś trzony kręgów leżących niżej znowu stają się coraz szersze i zbliżają się kształtem do trzonów kręgów lędźwiowych. Odpowiednio do krzywizny piersiowej kręgosłupa kształt trzonów jest klinowaty, wysokość nieco mniejsza z przodu niż z tyłu. Powierzchnie górna i dolna trzonów są płaskie; na górnych i dolnych kręgach piersiowego odcinka kręgosłupa są one kształtu ziarna fasoli, w odcinku środkowym mają kształt sercowaty. Charakterystyczną cechą trzonów kręgów piersiowych są tzw. dołki żebrowe, służące do połączenia stawowego z głowami żeber. 

Dziewięć kręgów górnych ma po dwie powierzchnie stawowe położone bocznie po obu stronach trzonu. Leżą one na krawędzi górnej i dolnej trzonów, tuż u nasady łuków, przy czym powierzchnia stawowa górna jest zawsze większa niż dolna. Sąsiednie powierzchnie górna i dolna wraz z krążkiem międzykręgowym tworzą jedną wspólną powierzchnię dla głowy żebra. Jedynie na pierwszym kręgu powierzchnia górna leży poniżej krawędzi górnej trzonu i zwykle sama, bez uzupełnienia, tworzy połączenie stawowe z głową pierwszego żebra. Kręgi 11. i 12., a czasem też 10., mają tylko jedną powierzchnię stawową, która na kręgu 10. leży przy górnym brzegu trzonu, na 11. i 12. – w środku powierzchni bocznej. 
Wyrostki poprzeczne odchodzą od łuku kręgu między wyrostkami stawowymi górnymi i dolnymi. Są one bardzo mocno zbudowane i zgrubiałe na końcach, z wyjątkiem dwóch czy trzech ostatnich. Na kręgach górnych są one skierowane bocznie, następnie zaś stopniowo coraz bardziej odchylają się ku tyłowi. Na powierzchniach przednich końców wyrostków poprzecznych leżą małe, pokryte chrząstką dołki żebrowe wyrostka poprzecznego, służące do połączenia z guzkami żeber. Dołki te nie występują na kręgu 11. i 12., na 10. zaś występują niestale. 

Wyrostki stawowe są ustawione w płaszczyźnie czołowej. Ich powierzchnie stawowe są słabo zakrzywione i tworzą wycinki powierzchni walca, którego oś przebiega do przodu od otworu kręgowego. Powierzchnie wyrostków stawowych górnych są skierowane ku dołowi, dolnych – ku przodowi. 

Wyrostki kolczyste kręgów górnych przybierają stopniowo na długości. Od kręgu pierwszego do ósmego są one spiczaste, silnie pochylone ku dołowi, mają przekrój trójkątny i zachodzą na siebie dachówkowato. Od kręgu ósmego stają się znowu krótsze i przebiegają bardziej poziomo, przy czym stopniowo spłaszczają się i grubieją na końcu. Wyrostek kolczysty pierwszego kręgu daje się wyczuć tuż pod wyrostkiem siódmego kręgu szyjnego. Łuki kręgów piersiowych są silnie zwężone u nasady, w odcinku tylnym mają kształt płaskich, szerokich listewek, ustawionych pionowo. Otwór kręgowy jest okrągły i stosunkowo mały [1].


Kręgi lędźwiowe 


Człowiek z reguły ma pięć kręgów lędźwiowych położonych między kręgami piersiowymi a kością krzyżową. Odróżniają się one od kręgów szyjnych przede wszystkim swą znaczną wielkością, od piersiowych – brakiem powierzchni stawowych dla żeber. 

Trzony kręgów piersiowych mają płaskie powierzchnie górną i dolną, o kształcie nerkowatym lub owalnym. Wysokości trzonów przednia i tylna są mniej więcej równe, jedynie trzon piątego kręgu z przodu jest znacznie większy niż z tyłu, wskutek czego przybiera kształt klinowaty. Wyrostki poprzeczne odchodzą od podstawy łuku i od trzonu kręgu. Składają się głównie ze szczątkowych żeber lędźwiowych, w znacznie mniejszym stopniu z właściwych wyrostków poprzecznych. Dowodzą tego stosunki rozwojowe, z których wynika, że obie te części składowe wyrostka poprzecznego mają osobne związki. Dowodzą tego również przypadki, w których z jednej strony lub z obu stron występuje samodzielne żebro łączące się stawowo lub więzadłowo z trzonem kręgu. Takie oddzielenie się wyrostka poprzecznego spotyka się najczęściej na pierwszym kręgu lędźwiowym. Ponieważ wyrostek ten jest właściwie szczątkowym żebrem, nazywa się go też wyrostkiem żebrowym. Wyrostki poprzeczne kręgów lędźwiowych są zazwyczaj bardzo różnie rozwinięte; czasem są silniejsze niż na kręgach piersiowych, czasem słabsze. Zwykle od pierwszego aż po trzeci krąg lędźwiowy zwiększają się, po czym znowu się zmniejszają. Są one na ogół wąskie i płaskie, nieco odgięte ku tyłowi. 

Właściwemu wyrostkowi poprzecznemu innych kręgów odpowiada na kręgach lędźwiowych mały guzek zwany wyrostkiem dodatkowym. Tworzy on mniej lub bardziej wydatną wyniosłość, nieraz tylko nieznaczną chropowatość lub kolec leżący z tyłu u nasady wyrostka żebrowego. 

Wyrostki stawowe są ustawione pionowo. Ich powierzchnie stawowe leżą prawie w płaszczyźnie strzałkowej; górne są wklęsłe i skierowane do tyłu i przyśrodkowo, dolne wypukłe, zwrócone do przodu i bocznie. Powierzchnie górne obejmują powierzchnie dolne wyżej leżącego kręgu. Na stronie bocznej wyrostków stawowych górnych znajduje się zwykle tępy, owalny guzek kostny zwany wyrostkiem suteczkowatym. 

Wyrostki kolczyste mają kształt płytek leżących w płaszczyźnie pośrodkowej. Odchodzą one od łuku prosto ku tyłowi, czasami bywają nieco zgięte ku dołowi, na końcu są zazwyczaj zgrubiałe. 
Łuki kręgów lędźwiowych są to mocne listewki, u nasady zwężone, w tyle rozszerzające się, płaskie, ustawione prawie pionowo. Otwory kręgowe są spłaszczone w kierunku przednio-tylnym, zazwyczaj trójkątne, czasem owalne [1]. 


Kość krzyżowa


Kość krzyżowa powstaje ze zrośnięcia pięciu kręgów krzyżowych, co następuje dopiero u dorosłych, w wieku 20–25 lat. Kość krzyżowa dźwiga masę górnej części ciała i przenosi ją na kończyny dolne za pośrednictwem obręczy kończyny dolnej. Jest ona jakby wklinowana między kości miednicze, z którymi tworzy silny pierścień kostny zwany miednicą. Ma też w rzeczywistości kształt zbliżony do klina czy trójkąta skierowanego wierzchołkiem ku dołowi. Zgodnie z tym górna, poszerzona część kości nosi nazwę podstawy, dolna zaś – wierzchołka. Kształt ten jest spowodowany szybkim zmniejszeniem się wymiarów kręgów krzyżowych ku dołowi. 

Oglądana z boku kość krzyżowa wykazuje silne wypuklenie skierowane ku tyłowi, wskutek czego pojemność miednicy mniejszej znacznie się powiększa. Cała kość w pionowej postawie ciała leży pochyło od przodu i góry ku tyłowi i dołowi. Ponieważ lędźwiowy odcinek kręgosłupa jest wypukły do przodu, a kość krzyżowa do tyłu, na granicy piątego kręgu lędźwiowego i podstawy kości krzyżowej powstaje kąt skierowany wierzchołkiem do przodu, zwany kątem lędźwiowo-krzyżowym. Wynosi on 120–170°. Wierzchołek tego kąta leży na tzw. wzgórku utworzonym przez wpuklającą się do przodu krawędź krążka międzykręgowego położonego między piątym kręgiem lędźwiowym a kością krzyżową [1].


Kość guziczna


Kość guziczna to końcowy odcinek kręgosłupa człowieka, złożony z trzech do pięciu (zwykle czterech) zrośniętych ze sobą kręgów guzicznych, z których największy jest pierwszy [2]. Kość ma kształt zbliżony do trójkąta, którego podstawa jest zwrócona w kierunku kości krzyżowej, a wierzchołek stanowi zakończenie kręgosłupa. Podstawę tworzy powierzchnia górna pierwszego kręgu guzicznego, na którym rozróżnia się oprócz trzonu również szczątkowe wyrostki stawowe górne, tworzące rożki guziczne. Łączą się one z odpowiednimi rożkami kości krzyżowej. 

Dalsze kręgi guziczne mają kształt spłaszczonych lub okrągłych kostek stanowiących już tylko szczątkowe trzony kręgów. Czasami na kręgu drugim można dostrzec wyrostki poprzeczne występujące w postaci niskich wzgórków położonych na powierzchniach bocznych kręgu. 

Górna powierzchnia podstawy kości guzicznej jest połączona z wierzchołkiem kości krzyżowej chrząstkozrostem. W podobny sposób łączą się również kręgi pierwszy i drugi oraz drugi i trzeci. Połączenia dalszych kręgów są skostniałe.

W wieku późniejszym wszystkie połączenia kręgów między sobą oraz z kością krzyżową zazwyczaj kostnieją. Ostatnie dwa kręgi mają dążność do asymetrycznego zrastania się, wskutek czego kość guziczna może być wyraźnie skrzywiona w bok lub ku przodowi, rzadziej do tyłu [1].


Czynność kręgosłupa


Kręgosłup człowieka spełnia wiele bardzo ważnych zadań:

  • jest doskonałym narządem ochrony rdzenia kręgowego oraz nerwów rdzeniowych,
  • stanowi narząd podpory ciała człowieka oraz zapewnia równowagę,
  • stanowi narząd ruchu,
  • amortyzuje wstrząsy.

Zakresy ruchów kręgosłupa są możliwe we wszystkich kierunkach. Wykonuje je zarówno cały odcinek przedkrzyżowy kręgosłupa, jak i poszczególne odcinki kręgosłupa samodzielnie. 
Wyróżnia się następujące ruchy główne:

1 Ruchy zgięcia i prostowania w płaszczyźnie pośrodkowej albo zgięcia do przodu i zgięcia do tyłu

Są to ruchy symetryczne dookoła osi poprzecznej biegnącej poziomo z prawej strony na lewą, przeważnie przez środek jądra miażdżystego. Zakres tych ruchów u człowieka wynosi w całości 170–250°. Ruchy zgięcia i prostowania odbywają się najwydatniej w części szyjnej i lędźwiowej, przy czym zakres ruchu zgięcia do przodu jest mniejszy niż do tyłu, szczególnie w odcinku lędźwiowym, gdzie wynosi niespełna jedną trzecią. W części piersiowej ruch ten jest stosunkowo najmniejszy, przy czym o połowę większy do przodu niż do tyłu. W ruchach do tyłu bardzo wzmaga się lordoza szyi i lędźwi, natomiast kifoza odcinka piersiowego tylko się spłaszcza, całkowicie jednak nie znika. W ruchach zgięcia do przodu rozluźniają się więzadła kręgosłupa, części pierścieni włóknistych krążków międzykręgowych i części torebek stawowych położone do przodu od osi ruchów, gdy tymczasem części i więzadła położone do tyłu od nich napinają się i hamują ruchy. W ruchach zgięcia do tyłu skutek jest odwrotny. Należy pamiętać, że ważnym czynnikiem hamującym ruchy jest prężny opór mięśni antagonistycznych, przeciwstawiających się nadmiernemu ich rozciąganiu. W zgięciu do przodu rozciąganiu ulegają mięśnie grzbietu, w zgięciu do tyłu – mięśnie brzucha.


2 Boczne ruchy zgięcia w płaszczyźnie czołowej


Są to ruchy asymetryczne dokoła osi strzałkowej biegnącej przez jądro miażdżyste. U człowieka ruch ten w całości wynosi ok. 110°. Jest najobszerniejszy w odcinku piersiowym. W odcinku szyjnym wskutek skośnego położenia po wierzchni stawowych łączy się on z ruchem obrotowym w tę samą stronę. W ruchach zgięcia bocznego czynnikami hamującymi są odpowiednie więzadła części pierścieni włóknistych i torebek stawowych, jak również mięśnie strony przeciwnej. Poza tym w zgięciu bocznym piersiowego odcinka kręgosłupa hamująco działają też zachodzące na siebie żebra po stronie wykonywanego ruchu.


3 Ruchy obrotowe w prawo i w lewo


Są ruchami asymetrycznymi dokoła osi pionowej biegnącej przez środek jądra miażdżystego. U człowieka ruch ten wynosi w każdą stronę ok. 80°. Jest on najobszerniejszy w odcinku szyjnym, w lędźwiowym nie występuje wcale wskutek położenia wyrostków stawowych i wielkości trzonów kręgów. Ruch ten wzrasta ku górze, rozpoczynając się właściwie dopiero powyżej pępka. Ruchy obrotowe są hamowane głównie przez krążki międzykręgowe i torebki stawowe, a także przez opór mięśni antagonistycznych.


4 Ruchy obwodzenia


Występują przez kombinację wszystkich trzech wyżej wymienionych postaci ruchów. Biorą w nich udział również stawy biodrowe [1].


Należy pamiętać, iż do powyżej opisanych ruchów dochodzi również ruchomość przedkrzyżowego odcinka kręgosłupa w stosunku przede wszystkim do kości krzyżowej. Zwłaszcza w tym obrębie mogą bez żadnych przeszkód odbywać się określone ruchy zgięcia i prostowania, zgięcia bocznego oraz ruchy obrotowe. 


Mięśnie i więzadła


Mięśnie odgrywają bardzo ważne zadania związane przede wszystkim z określoną ruchomością poszczególnych odcinków kręgosłupa. Do mięśni posturalnych związanych nierozerwalnie z właściwą czynnością kręgosłupa zalicza się m.in.:

  • na powierzchni tylnej ciała:

 

  • mięśnie krótkie szyjno-czaszkowe,
  • mięśnie dźwigacze łopatek,
  • część górną mięśnia czworobocznego,
  • część szyjną i lędźwiową mięśnia prostownika grzbietu,
  • mięśnie czworoboczne lędźwi,
  • mięśnie gruszkowate;

 

  • na powierzchni przedniej ciała:

 

  • mięśnie pochyłe,
  • mięśnie piersiowe mniejsze,
  • mięśnie piersiowe większe,
  • mięśnie skośne brzucha,
  • mięśnie biodrowo-lędźwiowe,
  • mięśnie krótkie przywodziciele ud,
  • mięśnie smukłe.

Do mięśni fazowych związanych nierozerwalnie z właściwą czynnością kręgosłupa zalicza się m.in.:

  • mięsień piersiowy większy – część obojczykową,
  • mięśnie zębate przednie,
  • część dolną mięśnia czworobocznego,
  • mięśnie równoległoboczne,
  • część piersiową prostownika grzbietu,
  • mięsień prosty brzucha,
  • mięśnie pośladkowe średnie i wielkie.

W prawidłowej ruchomości kręgosłupa biorą udział również określone więzadła. Można je podzielić na:

  • krótkie, m.in.:

 

  • więzadła podłużne przednie,
  • więzadła podłużne tylne,
  • więzadło nadkolcowe,
  • więzadło karkowe;

 

  • długie, m.in.:

 

  • więzadła żółte,
  • więzadła międzypoprzeczne,
  • więzadła międzykolcowe,
  • więzadła krzyżowo-guziczne (grzbietowe, brzuszne, boczne).


Krążek międzykręgowy


Krą...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy