Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

30 kwietnia 2020

NR 115 (Kwiecień 2020)

Stłuczenie kości miedniczej

125

Wiele czynności fizycznych w dużej mierze jest uzależnionych od właściwej pracy układu kostnego. Odpowiednie rozmieszczenie poszczególnych kości wraz ze stawami zapewnia dokładne i harmonijne wykonywanie określonych ruchów. Kończyna dolna jako właściwy narząd podpory w swych podstawowych częściach ma budowę o charakterze statycznym. Intensywny tryb życia oraz zwiększona aktywność ruchowa w perspektywie czasu przyczyniają się do powstania wielu urazów kostnych, do których zalicza się np. stłuczenie.

Ogólna budowa kości

Tkanki szkieletowe – chrzęstna i kostna – są zaliczane do grupy tkanek łącznych. Tkanka chrzęstna powstaje z mezenchymy w piątym tygodniu życia zarodka. W organizmie dojrzałym tkanka chrzęstna występuje pod trzema postaciami – jako chrząstka szklista, sprężysta i włóknista. 
Chrząstka szklista występuje na powierzchniach stawowych kości, wchodzi w skład żeber chrzęstnych, jest obecna w ścianach dróg oddechowych. Tkanka ta wykazuje stosunkowo dużą giętkość i sprężystość. Z wyjątkiem chrząstek stawowych chrząstka szklista jest pokryta ochrzęstną zbudowaną z tkanki łącznej zbitej. Ponieważ chrząstka szklista nie posiada własnych naczyń ani nerwów, jej wzrost i regenerację umożliwia pokrywająca ją ochrzęstna. 
Chrząstka sprężysta występuje w małżowinie usznej, trąbce słuchowej i w niektórych chrząstkach krtani. 
Chrząstka włóknista wchodzi w skład krążków międzykręgowych, chrząstki spojenia łonowego i chrząstek śródstawowych [1].

POLECAMY

Rozwój kości

Proces tworzenia się szkieletu kostnego u człowieka trwa długo, do ok. 12.–30. roku życia. Kości rozwijają się na podłożu tkanki łącznej (mezenchymy) – kostnienie bezpośrednie bądź na podłożu chrzęstnym – kostnienie pośrednie. 
Rozwój kości na podłożu łącznotkankowym rozpoczyna się od pojawienia się punktów kostnienia. W ten sposób powstają przede wszystkim kości czaszki. W pierwszym okresie rozwoju zarodka występuje szkielet błoniasty, jednak już w pierwszych tygodniach życia (cztery–sześć tygodni) powstają w nim ogniska chrzęstne. W kolejnych tygodniach następuje stopniowe zastępowanie ich przez ogniska kostnienia. 
Proces kostnienia na podłożu chrzęstnym może przebiegać wewnątrz chrząstki (kostnienie śródchrzęstne) bądź na jej obwodzie (kostnienie chrzęstne). W kościach krótkich zachodzi kostnienie śródchrzęstne, natomiast w kościach długich występują dwa rodzaje kostnienia – chrzęstne i śródchrzęstne. Kostnienie ochrzęstne rozpoczyna się wcześniej – kość rośnie na grubość. Wkrótce po utworzeniu mankietu kostnego wokół trzonu rozpoczyna się kostnienie śródchrzęstne w środkowej części trzonu i postępuje ku nasadom. 
Równocześnie ze zjawiskami kościotwórczymi pojawiają się procesy kościogubne, polegające na zanikaniu kości od wewnątrz. W wyniku tego procesu powstaje jama szpikowa. W kościach długich między nasadami a trzonem występują chrząstki nasadowe, które są miejscem wzrostu kości na długość. 
Ostatecznie u dorosłego człowieka występuje odporny i twardy szkielet kostny, na który składa się przeszło 200 kości. Szkielet kostny tworzy rusztowanie ciała, dzięki czemu części miękkie mają ochronę i oparcie. Szkielet decyduje także o kształcie i wielkości osobnika. I wreszcie kości stanowią dźwignie, do których przymocowują się mięśnie, są więc istotnymi składnikami narządu ruchu. Poza tym w szpiku kostnym powstają erytrocyty, granulocyty i płytki krwi [1].

Budowa wewnętrzna kości

Tkanka kostna jest podstawowym składnikiem szkieletu osobnika. Charakteryzuje się dużą twardością, zawiera 70% składników mineralnych, głównie sole wapnia i fosforu. Odznacza się dużą wytrzymałością mechaniczną na zgniatanie i rozciąganie. 
Dojrzała tkanka kostna składa się z blaszek kostnych, które łącząc się ze sobą, tworzą struktury dwojakiego rodzaju: istotę kostną gąbczastą i istotę kostną zbitą. Blaszki kostne tkanki gąbczastej łączą się, tworząc grubsze beleczki kostne, które układają się w sieci o strukturze uwarunkowanej działaniem sił mechanicznych. Kierunki przebiegu beleczek kostnych w istocie gąbczastej są różne w poszczególnych kościach i ściśle uzależnione od kierunku sił działających na określoną kość. W jamkach istoty gąbczastej znajduje się szpik kostny czerwony. 
Tkanka kostna zbita, w odróżnieniu od gąbczastej, posiada zwarty układ blaszek kostnych. W miejscach jamek szpikowych leżą kanały Haversa, przez które przechodzą naczynia krwionośne odżywiające kości. Każdy kanał jest otoczony ułożonymi współśrodkowo, ściśle ze sobą zespolonymi blaszkami kostnymi i tworzy tzw. osteon. 
Najczęściej istota zbita występuje na powierzchni kości, istota gąbczasta – wewnątrz kości. Trzon kości długich buduje prawie wyłącznie tkanka kostna zbita. Wewnątrz trzonu występuje jama szpikowa wypełniona szpikiem kostnym żółtym. 
Budowa kości jest silnie związana z siłami ciśnienia i rozciągania działającymi na kość. Przy działaniu sił zewnętrznych na dowolną belkę w jej warstwach powierzchniowych od strony przyłożenia siły powstaje napięcie o charakterze rozciągania. Na stronie przeciwległej, również w warstwie powierzchniowej, występuje napięcie o charakterze ściskania. W związku z tym wewnątrz belki powstaje strefa mechanicznie obojętna. W trzonie kości długiej w obszarze strefy mechanicznie obojętnej działają komórki kościogubne (osteoblasty) i w miarę rozwoju kości wytwarzają jamę szpikową. Tak więc kości są zbudowane na zasadzie „minimum – maksimum”, tzn. zyskują znacznie na lekkości przez zaoszczędzenie materiału, nic nie tracąc na wytrzymałości. 
Pomimo odmiennej postaci istota zbita i istota gąbczasta zasadniczo ani budową, ani czynnością nie różnią się od siebie. Istota zbita jest zagęszczoną istotą gąbczastą [1].
Okostna
Każdą kość pokrywa błona zwana okostną. Okostna:

  • ochrania kość,
  • odżywia kość,
  • odpowiada za wzrastanie kości na grubość,
  • regeneruje kość [1].

W budowie okostnej występują dwie warstwy:

  • zewnętrzna włóknista,
  • wewnętrzna rozrodcza.

Włókna Sharpeya z warstwy zewnętrznej wnikają w kość, ściśle się z nią łącząc. Warstwa ta jest różnej grubości. Zdolności regeneracyjne kości zależą w dużej mierze od bogato unerwionej i unaczynionej warstwy wewnętrznej okostnej. W tej warstwie znajdują się komórki kościotwórcze (osteoblasty), które w przypadku złamania kości wytwarzają nową istotę kostną. 
Najłatwiej regenerują się trzony kości długich. Kości płaskie i części gąbczaste regenerują się trudniej [1].

Kształt kości

Ze względu na kształt kości dzielą się na: 

  • długie – są to te kości, w których jeden z trzech wymiarów przewyższa dwa pozostałe. Kości długie występują w budowie szkieletu kończyn. W każdej kości długiej wyróżnia się dwa zgrubiałe końce, zwane nasadami, oraz łączący te nasady trzon kości, który zawiera jamę szpikową wypełnioną szpikiem kostnym. Nasada kości długiej znajdująca się bliżej tułowia nosi nazwę nasady bliższej, zaś koniec przeciwny to nasada dalsza;
  • płaskie – np. łopatka czy kości sklepienia czaszki; są wydłużone w dwóch kierunkach, wybitnie spłaszczone zaś w kierunku trzecim; 
  • krótkie – lub różnokształtne, np. kości nadgarstka czy stępu; są mniej więcej równomiernie rozwinięte we wszystkich trzech kierunkach; 
  • pneumatyczne – np. kość sitowa, klinowa, szczęka; zawierają przestrzenie wysłane błoną śluzową i wypełnione powietrzem. 

Kształt kości w znacznym stopniu jest spowodowany funkcją, jaką pełnią. Również narządy sąsiednie, np. mięśnie, wywierają wpływ na kształt kości. Ciągły ucisk mięśni powoduje zagłębienia w kościach, a siła ciągnąca wywołuje powstawanie wyniosłości mających różne kształty, jak wyrostki, kolce, grzebienie, guzki, guzy i guzowatości. 
Istnieje pewne różnicowanie w obrębie kości w zależności od płci. Kości męskie są na ogół większe, masywniejsze, silniej wymodelowane i cięższe od żeńskich. Po kształcie i wielkości danej kości można wnioskować także o wysokości ciała, wieku, płci i budowie osobnika. Osobnicy zaliczani do leptosomatycznego typu budowy posiadają kości smuklejsze, delikatniejsze, osobnicy zaliczani do typu pyknicznego charakteryzują się kośćmi grubymi i masywniejszymi. 
Ciężar niemacerowanego kośćca wraz ze szpikiem kostnym wynosi średnio u mężczyzny 12 kg, u kobiety – 10 kg. Wytrzymałość kości na rozciąganie jest mniejsza od wytrzymałości na ściskanie. Pierwsza równa się wytrzymałości mosiądzu, druga zbliża się do wytrzymałości kutego żelaza [1].

Kość miednicza

Obręcz kończyny dolnej albo obręcz miednicza obustronnie składa się z kości miedniczej. O ile obręcz kończyny górnej jest zbudowana z dwóch części: łopatki i obojczyka, które przylegają do kośćca tułowia i tylko z przodu łączą się obustronnie z rękojeścią mostka, o tyle obie kości miednicze obejmują szkielet osiowy i wraz z kością krzyżową tworzą silny pierścień kostny, zwany miednicą. 
Kości miednicze prawa i lewa są największymi i najszerszymi kośćmi szkieletu. To szerokie, spłaszczone, nieregularne kości zwężone w części środkowej, a poszerzone ku górze i ku tyłowi. Każda kość miednicza składa się z trzech części, które dopiero u dorosłego tworzą jedną całość. W dzieciństwie aż do okresu pokwitania są one od siebie wyraźnie oddzielone warstwą chrząstki. Są to:

  • kość biodrowa – skierowana ku górze i do tyłu,
  • kość kulszowa – skierowana ku dołowi i do tyłu,
  • kość łonowa – skierowana ku dołowi i do przodu [2].

Wszystkie te trzy składniki łączą się mniej więcej w środku kości miedniczej. Na stronie zewnętrznej leży tu duży, głęboki dół – panewka, objęta wysokim ostrym wałem kostnym zwanym rąbkiem panewki. U dołu jest on przerwany szerokim wcięciem. Rąbek panewki jest oddzielony od trzonu kości udowej bruzdą nadpanewkową. W utworzeniu panewki biorą udział wszystkie trzy składniki kości miedniczej. Prócz tego kość kulszowa i kość łonowa w dolnej części miednicy ograniczają z każdej strony duży otwór, zwany otworem zasłonowym [2].

Kość biodrowa
Kość biodrowa stanowi największy odcinek kości miedniczej i składa się z trzonu oraz talerza. Granicę między powyższymi składowymi kości biodrowej po stronie wewnętrznej kości tworzy kresa łukowata. Trzon kości biodrowej stanowi dolną, zgrubiałą część kości i wytwarza ok. dwóch piątych panewki. Po stronie wewnętrznej, na granicy przejścia trzonu kości biodrowej w trzon kości łonowej, znajduje się małe wzniesienie zwane wyniosłością biodrowo-łonową. 
Talerz kości biodrowej ogranicza bocznie miednicę większą. Odróżnia się na nim powierzchnię pośladkową, skierowaną bocznie i ku tyłowi, oraz powierzchnię krzyżowo-miedniczną, lekko zagłębioną w części przedniej i skierowaną do światła miednicy większej. Górną krawędź talerza biodrowego stanowi grzebień biodrowy. 

  1. Powierzchnia pośladkowa
    Powierzchnia pośladkowa, czyli zewnętrzna, jest lekko wypukła i stosunkowo gładka. Służy za miejsce przyczepu trzech mięśni pośladkowych, których przyczepy są oddzielone kresami. 
    Najkrótsza kresa pośladkowa, tylna, biegnie pionowo w tylnej części powierzchni pośladkowej i ogranicza małe chropowate pole, na którym znajduje się część przyczepu mięśnia pośladkowego wielkiego. 
    Kresa pośladkowa przednia jest najdłuższa, biegnie łukowato od góry i przodu ku tyłowi i do dołu. Między nią a kresą tylną i grzebieniem biodrowym jest położone pole przyczepu mięśnia pośladkowego średniego. 
    Trzecia to kresa pośladkowa dolna, przebiegająca nad panewką; jest najsłabiej zaznaczona. Między nią a kresą pośladkową przednią znajduje się przyczep mięśnia pośladkowego małego. 
  2. Powierzchnia krzyżowo-miedniczna
    Powierzchnia krzyżowo-miedniczna, czyli wewnętrzna, jest oddzielona u dołu od trzonu kości biodrowej kresą łukowatą. Przedni odcinek tej powierzchni, gładki i wklęsły, stanowi dół biodrowy, który jest miejscem przyczepu mięśnia biodrowego. 
    Odcinek tylny powierzchni wewnętrznej w swej części przednio-dolnej stanowi powierzchnię stawową kości biodrowej, służącą do połączenia się z kością krzyżową. Z uwagi na kształt nosi ona nazwę powierzchni uchowatej. 
    Odcinek tylno-górny, silnie chropowaty, tworzy guzowatość biodrową, do której przyczepiają się więzadła krzyżowo-biodrowe międzykostne i mięśnie. 
  3. Grzebień biodrowy
    Grzebień biodrowy stanowi górny, zgrubiały brzeg talerza. Rozpoczyna się wystającym ku przodowi kolcem biodrowym przednim górnym, a kończy wystającym ku tyłowi kolcem biodrowym tylnym górnym. Poniżej kolca przedniego górnego znajduje się kolec biodrowy przedni dolny. Podobnie na brzegu tylnym, pod kolcem tylnym górnym, jest kolec biodrowy tylny dolny. 
    Na grzebieniu biodrowym można wyróżnić trzy mniej więcej równolegle do siebie biegnące listewki kostne:
    • wargę zewnętrzną,
    • wargę wewnętrzną,
    • kresę pośrednią [1].

Są one miejscem przyczepu mięśni brzucha.

Kość kulszowa
Kość kulszowa tworzy tylny i dolny odcinek kości miedniczej. Odróżnia się w niej trzon oraz gałąź. 

  1. Trzon kości kulszowej

Trzon kości kulszowej tworzy nieco więcej niż dwie piąte panewki. Na swym brzegu przednio-dolnym, pod wcięciem panewki, na górnym brzegu otworu zasłonowego znajduje się często mały guzek zasłonowy tylny. Z brzegu tylnego trzonu sterczy ku tyłowi wydatny kolec kulszowy. Powyżej kolca znajduje się, jak wyżej wspomniano, wcięcie kulszowe większe, poniżej zaś, między nimi a guzem kulszowym – wcięcie kulszowe mniejsze. 
Do powierzchni zewnętrznej kolca kulszowego przyczepia się mięsień bliźniaczy górny, do powierzchni wewnętrznej – mięsień guziczny, natomiast do wierzchołka kolca jest przytwierdzone więzadło krzyżowo-kolcowe. Więzadło to zamyka wcięcie kulszowe większe, tworząc otwór o tej samej nazwie – otwór kulszowy większy, przez który przechodzą:

  • mięsień gruszkowaty,
  • tętnice,
  • żyły,
  • nerwy (pośladkowe górne i dolne, kulszowy, skórny tylny uda) [2].

Z otworów tych nerwy i naczynia pośladkowe górne biegną nad mięśniem gruszkowatym, reszta zaś pod nim. 
Wcięcie kulszowe mniejsze, płytsze niż poprzednie, jest pokryte chrząstką włóknistą. Jest ono zamknięte więzadłem krzyżowo-kolcowym i krzyżowo-guzowatym, które tworzą otwór kulszowy mniejszy. Przez otwór biegnie ścięgno zasłaniacza wewnętrznego, nerw sromowy i naczynia sromowe wewnętrzne. 
Poniżej wcięcia kulszowego mniejszego gruby odcinek trzonu kształtu trójściennego ostrosłupa zbiega prawie pionowo ku dołowi i do tyłu. Powierzchnie zewnętrzna i wewnętrzna tego odcinka są gładkie, powierzchnia tylna natomiast jest chropowata, wyniosła i tworzy guz kulszowy wysłany tkanką tłuszczową podskórną; w pozycji siedzącej miednica opiera się na tych guzach na podłożu. Do guza kulszowego przyczepia się więzadło krzyżowo-guzowe i kilka

  • mięśni, takich jak:
  • mięsień półścięgnisty,
  • mięsień półbłoniasty,
  • mięsień dwugłowy uda,
  • mięsień bliźniaczy dolny,
  • mięsień czworoboczny uda,
  • mięsień przywodziciel wielki [2].
  1. Gałąź kości kulszowej

Gałąź kości kulszowej stanowi spłaszczoną, cienką część tej kości, która odchodzi od dolnej części trzonu prawie pod kątem prostym i biegnie przyśrodkowo oraz do przodu, łącząc się z gałęzią dolną kości łonowej. Powierzchnia zewnętrzna gałęzi jest nierówna i służy za pole przyczepu dla części zasłaniacza zewnętrznego i części włókien mięśnia przywodziciela wielkiego. Do powierzchni wewnętrznej przyczepia się zasłaniacz wewnętrzny i mięsień poprzeczny głęboki krocza [2].

Kość łonowa
Kość łonowa stanowi przednią część kości miedniczej. Składa się z:

  • trzonu,
  • gałęzi górnej,
  • gałęzi dolnej.
  1. Trzon kości łonowej.
    Trzon kości łonowej tworzy mniej więcej jedną piątą część panewki. Przyśrodkowo i nieco do przodu od panewki znajduje się wyniosłość biodrowo-łonowa utworzona wspólnie przez kość łonową i biodrową. Na powierzchni wewnętrznej trzonu leży część przyczepu zasłaniacza wewnętrznego. 
  2. Gałąź górna kości łonowej
    Gałąź górna kości łonowej odchodzi od trzonu i kieruje się do przodu, ku dołowi i przyśrodkowo, gdzie w płaszczyźnie pośrodkowej łączy się z kością strony przeciwległej. Ma kształt mniej więcej trójściennego ostrosłupa, który zwęża się i spłaszcza ku środkowi. 
    Powierzchnia tylna jest gładka i nieco wklęsła. Powierzchnia górna, z lekka siodełkowato wygięta, zwęża się ku środkowi. Brzeg tylny tej powierzchni występuje w postaci grzebienia, który ku tyłowi przedłuża się w kresę łukowatą. Grzebień kości łonowej, kresa łukowata wraz z linią biegnącą między powierzchnią miedniczą a podstawą kości krzyżowej (w jej częściach bocznych) i wzgórek tworzą kresę graniczną, która oddziela miednicę większą od miednicy mniejszej. 
    Brzeg przedni powierzchni górnej ciągnie się od wcięcia panewki. Jest słabo zaokrąglony, wklęsły i kończy się w pobliżu płaszczyzny pośrodkowej małym, ale wyraźnym guzkiem łonowym, do którego przyczepia się więzadło pachwinowe. Guzek łonowy jest punktem orientacyjnym dla miejsca wyjścia przepuklin pachwinowych i udowych; pierwsze znajdują się powyżej i przyśrodkowo, drugie – poniżej i bocznie od tego guzka. 
    Powierzchnia dolna przechodzi bocznie w bruzdę zasłonową, która biegnie skośnie w kierunku bocznym, do tyłu oraz ku górze i kończy się na powierzchni wewnętrznej kości. Ostry brzeg między powierzchnią dolną i tylną, skierowany ku dołowi, tzw. grzebień zasłonowy, ma mały guzek zasłonowy przedni. Gałąź górna kończy się przyśrodkowo owalną, chropowatą powierzchnią spojeniową dla połączenia z kością łonową strony przeciwległej. 
    Do gałęzi górnej przyczepia się kilka mięśni. Na powierzchni dolnej w kącie górno-przyśrodkowym przyczepia się mięsień przywodziciel długi, bardziej bocznie od niego – część zasłaniacza zewnętrznego. Na powierzchni górnej i na grzebieniu kości łonowej przyczepia się mięsień grzebieniowy, a bardziej przyśrodkowo od niego na tej samej powierzchni – mięsień prosty brzucha i mięsień piramidowy. Na powierzchni tylnej znajduje się pole przyczepu dla części zasłaniacza wewnętrznego i dźwigacza odbytu. 
  3. Gałąź dolna kości łonowej
    Gałąź dolna kości łonowej stanowi wąską i płaską część kości, która biegnie od przyśrodkowego końca gałęzi górnej ku dołowi oraz bocznie i łączy się z gałęzią kości kulszowej. Brzeg przyśrodkowy tej gałęzi jest odchylony nieco bocznie w kształcie grzebienia zwanego kresą łonową, do której przyczepia się odnoga prącia lub łechtaczki i mięsień kulszowo-jamisty. 
    Do powierzchni zewnętrznej gałęzi w pobliżu jej brzegu przyśrodkowego przyczepiają się mięśnie: smukły, przywodziciel krótki i przywodziciel wielki, dalej zaś na tej samej powierzchni – część zasłaniacza zewnętrznego. Na powierzchni wewnętrznej znajduje się pole przyczepu części zasłaniacza wewnętrznego i mięśnia poprzecznego głębokiego krocza [2].

Panewka
Panewka leży na zewnętrznej powierzchni kości miedniczej. To głęboki dół kształtu kulistego, utworzony w części przyśrodkowej przez kość łonową, w części górnej przez kość biodrową i w części dolnej przez kość kulszową. Wgłębienie to jest objęte wysokim wałem kostnym, u dołu przerwanym szerokim wcięciem panewki. Do wolnego brzegu panewki jest przytwierdzony chrzęstno-włóknisty pierścień, obrąbek panewkowy, który w przebiegu nad wcięciem panewki nosi nazwę więzadła poprzecznego panewki i przekształca je w otwór. 
Wcięcie panewki prowadzi do okrężnego, chropowatego dołu panewki, znajdującego się na dnie panewki. Dół ten o bardzo cienkiej ścianie jest otoczony od strony przedniej, górnej i tylnej podkowiastą, wklęsłą powierzchnią stawową, tzw. powierzchnią księżycowatą. 
Panewka służy do połączenia stawowego z kością udową [2].

Otwór zasłonowy
Otwór zasłonowy, stosunkowo dużych rozmiarów, kształtu trójkątnego lub owalnego, jest ograniczony kośćmi kulszową i łonową. Jego brzegi są ostre, z wyjątkiem górno-bocznego kąta, gdzie przebiega bruzda zasłonowa. Do brzegów przyczepia się cienka, lecz mocna błona zasłonowa. Górne pasma tej błony nie dosięgają górno-bocznego brzegu otworu, lecz są rozpięte między guzkiem zasłonowym przednim, położonym na grzebieniu zasłonowym kości łonowej, a guzkiem zasłonowym tylnym, położonym na brzegu przednio-tylnym trzonu kości kulszowej pod wcięciem panewki. W ten sposób górno-boczny kąt otworu zasłonowego nie jest zamknięty przez błonę; tworzy on kanał zasłonowy, ograniczony bruzdą zasłonową i opisanymi pasmami włókien błony zasłonowej. Przez kanał ten wychodzą z miednicy naczynia i nerwy tej samej nazwy [2].

Struktura kości miedniczej 
Kość miednicza składa się z warstwy istoty gąbczastej zawartej między dwiema warstwami istoty zbitej. Tylko w zagłębionej części dołu biodrowego oraz na dnie panewki brak jest istoty gąbczastej, wskutek czego miejsca te są cienkie i przeświecające. Masy kostne na granicy miednicy większej i mniejszej są najbardziej rozwinięte; nazywano też tę część głównym słupem oporu. 
Oprócz tego brzegi talerzy kości biodrowych, tak samo jak brzegi otworów zasłonowych, są bardzo wzmocnione. Pasma osteonów biegną tu równolegle do brzegów kości i w kierunku podłużnym głównego słupa. Oba te pola, objęte ramami kostnymi, służą do przyczepów mięśni. Otworki odżywcze są rozrzucone po niemal całej kości [2].

Rozwój kości miedniczej

Kostnienie obręczy miedniczej odbywa się na podstawie trójpromieniowej płyty chrzęstnej, która z przodu chrząstką włóknistą łączy się z płytą drugostronną, a od tyłu obejmuje zawiązek kości krzyżowej. Na tym podłożu chrzęstnym występują trzy główne punkty kostnienia:

  • dla kości biodrowej (w ósmym tygodniu życia płodowego),
  • dla kości kulszowej (w czwartym miesiącu życia płodowego),
  • dla kości łonowej (w piątym miesiącu życia płodowego) [2].

Te trzy punkty bardzo się rozrastają. Wytwarzają też panewkę, w której aż do okresu pokwitania są oddzielone warstwą chrząstki w kształcie litery Y. W trzech ramionach tej warstwy wytwarzają się – u dziewcząt wcześniej (ok. 10. roku życia), u chłopców później (w 12.–13. roku życia) – odrębne punkty kostnienia. Między kością biodrową a kością łonową powstaje tzw. kość panewki, w dwóch pozostałych ramionach litery Y powstają tzw. punkty kostnienia nasad panewki. Zlanie się trzech głównych składników i powyższych dodatkowych punktów kostnienia odbywa się wpierw między gałęzią kości kulszowej i gałęzią dolną kości łonowej (w czwartym–szóstym roku życia), a następnie w panewce (w 12.–18. roku życia). Na uwagę zasługuje, że miejsce, które opiera się na głowie kości udowej podczas stania czy chodzenia, ulega całkowitemu skostnieniu dopiero pod koniec okresu pokwitania. Tym samym miednica w tym okresie może jeszcze wzrastać i się powiększać. Obie części kości miedniczej, górna i dolna, mogą mieć różną tendencję rozwojową. Tym się tłumaczy, że u kobiety z wąskimi biodrami, a więc z bardziej męskim ustawieniem talerzy kości biodrowej, miednica mniejsza może mieć wymiary prawidłowe. 
W 13.–15. roku życia powstają dalsze, dodatkowe punkty kostnienia, które modelują ostateczny kształt kości. I tak powstają punkty dla kolca przedniego dolnego, kolca kulszowego guza kulszowego, dla grzebienia biodrowego, wreszcie w 18.–20. roku życia punkty kostnienia w kącie podłonowym i dla guzka łonowego. Dla wszystkich tych punktów kostnienia można zastosować regułę, że im później one występują, tym krócej pozostają samodzielne. Najdłużej swą samodzielność zachowuje punkt kostnienia dla grzebienia biodrowego, bo aż do 21.–25. roku życia. 
Oba związki kości miedniczej wskutek niedorozwoju mogą nie łączyć się z przodu w płaszczyźnie pośrodkowej. Obie kości łonowe są wtedy przedzielone szeroką szczeliną wypełnioną tkanką łączną, przypominając stosunki u niektórych ssaków. Niedorozwój ten łączy się z wadami rozwojowymi pęcherza i przedniej ściany brzucha [2].

Mięśnie okolicy obręczy kończyny dolnej

Ogółem okolica obręczy kończyny dolnej zawiera 13 mięśni. Grupa przednia mięśni grzbietowych obręczy kończyny dolnej zawiera:

  • mięsień biodrowo-lędźwiowy, który składa się z:
  • mięśnia lędźwiowego większego – jest okrągławy, podłużny, wchodzi w skład tylnej ściany jamy brzusznej; biegnie z okolicy lędźwiowej do krętarza mniejszego;
  • mięśnia lędźwiowego mniejszego – jest położony do przodu od poprzedniego; jest to mięsień niestały, płaski, wąski, wydłużony;
  • mięśnia biodrowego – trójkątnego, grubości ok. 2 cm;
  • jest położony w dole biodrowym, który wyściela [2].

Grupa tylna mięśni grzbietowych obręczy kończyny dolnej zawiera:

  • mięsień pośladkowy wielki – jest bardzo dużym mięśniem o kształcie mniej więcej rombu, grubości 3–4 cm. Składa się z silnych pasm mięśniowych zaznaczonych wyraźnie zwłaszcza na powierzchni zewnętrznej, przylegających poprzez powięź do skóry i grubej warstwy podściółki tłuszczowej pośladków; stanowi on ich podłoże;
  • mięsień naprężacz powięzi szerokiej – położony powierzchownie na stronie bocznej biodra, jest mięśniem płaskim, podłużnym, czworokątnym;
  • mięsień pośladkowy średni – jest mięśniem szerokim, grubym, pierzastym, położonym pod mięśniem pośladkowym wielkim, spod którego wysuwa się w swej górnej i przedniej części;
  • mięsień pośladkowy mały – podobnie jak poprzedni jest mięśniem pierzastym i jak on biegnie od kości biodrowej do krętarza większego;
  • mięsień gruszkowaty – jest mięśniem spłaszczonym, trójkątnym, rozpiętym między kością krzyżową a krętarzem większym [2].

Grupa mięśni brzusznych obręczy kończyny dolnej zawiera:

  • mięsień zasłaniacz wewnętrzny – jest mięśniem spłaszczonym, trójkątnym, wachlarzowatym, położonym częściowo wewnątrz miednicy, częściowo w okolicy pośladkowej;
  • mięśnie bliźniacze górny i dolny – są to dwa małe mięśnie, z lekka spłaszczone, które biegną poprzecznie z obwodu wcięcia kulszowego mniejszego kości kulszowej do krętarza większego kości udowej;
  • mięsień czworoboczny uda – kształtu czworobocznego, jest położony na stronie tylnej oraz dolnej stawu biodrowego i jest rozpięty między guzem kulszowym a kością udową;
  • mięsień zasłaniacz zewnętrzny – jest mięśniem spłaszczonym, wachlarzowatym, położonym na powierzchni zewnętrznej błony zasłonowej. Biegnie od otworu zasłonowego do krętarza większego kości udowej [2].

Stłuczenie kości miedniczej

Podczas wykonywania ćwiczeń fizycznych oraz najprostszych nawet czynności dnia codziennego może dojść do różnorodnych nieprzewidzianych urazów.
Uraz to działanie na organizm człowieka określonego czynnika, np. termicznego lub mechanicznego. Powoduje uszkodzenia w obrębie komórek, tkanek i narządów. Pourazowe uszkodzenia dolnych partii ciała (okolica narządu ruchu) spowodowane zazwyczaj czynnikami mechanicznymi dzieli się na:

  • złamania,
  • zwichnięcia,
  • skręcenia,
  • rany,
  • stłuczenia.
  • Stłuczenie to uszkodzenia ciała wskutek tępego urazu (bez przerwania ciągłości tkanki skórnej). Stłuczenie jest przeważnie uszkodzeniem:
  • tkanki podskórnej,
  • tkanki mięśniowej,
  • okostnej,
  • stawów okołotkankowych.

Stłuczenia ze względu na rozległość można podzielić na:

  • małe – powstają na skutek nadmiernego przeciążenia określonych struktur,
  • duże – powstają przede wszystkim na skutek znaczących sił działających na wybrane struktury.

Stłuczenie kości może być na tyle silne, że dochodzi również do pęknięcia lub złamania struktury kostnej, które wiąże się ze skomplikowanym postępowaniem medycznym.
Do podstawowych przyczyny stłuczeń kości zalicza się:

  • dużą siłę działającą bezpośrednio na tkankę kostną podczas uderzenia o twardy przedmiot,
  • niekontrolowany upadek na twarde podłoże,
  • wypadki (np. komunikacyjne).

Objawy stłuczenia kości to m.in.:

  • obrzęk (okolicy stłuczenia),
  • krwawy wylew (siniak),
  • bolesność (zazwyczaj samoistna),
  • upośledzenie funkcji (obszaru uszkodzenia),
  • zwiększona temperatura skóry,
  • tkliwość palpacyjna,
  • możliwe niewielkie uszkodzenie naskórka.

Należy pamiętać, iż ból kości może być różnorodnego pochodzenia, nie zawsze musi być związany ze stłuczeniem. Do głównych przyczyn bólu kości zalicza się m.in.:

  • złamanie kości,
  • zapalenie kości,
  • nowotwór kości,
  • jałową martwicę kości,
  • torbiel kości,
  • zapalenie szpiku kostnego.

Diagnoza i leczenie

Po wystąpieniu stłuczenia kości miedniczej należy zastosować diagnostykę obrazową. Na konsultacji lekarskiej medyk wypisze skierowanie na:

  • rentgen (aby wykluczyć złamanie lub pęknięcie kości),
  • rezonans magnetyczny (aby dokładnie ocenić strukturę kostną),
  • ultrasonograf (aby skrupulatnie ocenić stan struktur bezpośrednio w obrębie kości).

W zależności od wyniku poszczególnych badań ustala się odpowiednie postępowanie lecznicze. Przy niewielkich obrażeniach można zastosować domowe sposoby leczenia, do których zalicza się:

  • okłady z lodu (cold pack; zdj. 1),
  • okłady z octu (schłodzony ocet łagodzi ból oraz działa przeciwobrzękowo),
  • okłady z liści kapusty (sok z kapusty działa przeciwobrzękowo),
  • okłady z czosnku i oliwy (przetarty czosnek należy wymieszać z niewielką ilością oliwy),
  • okłady z sody (sodę należy wymieszać z wodą i nałożyć na gazę),
  • okłady ze świeżych liści majeranku,
  • okłady ze świeżych liści tymianku.
1

Przy bardziej rozległych stłuczeniach stosuje się leczenie:

  • farmakologiczne polegające w dużej mierze na stosowaniu:
  • leków przeciwbólowych,
  • leków przeciwzapalnych,
  • leków poprawiających krążeni...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy