Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

23 lipca 2018

NR 72 (Maj 2016)

Stopa wydrążona
obraz kliniczny oraz postępowanie diagnostyczne

Ludzkie stopy mają ogromne znaczenie w funkcjonowaniu całego organizmu. To na nich spoczywa trud utrzymania ciężaru ciała. Współcześnie nie poświęca się odpowiedniego zainteresowania działaniom profilaktycznym służącym stopom. Odstępstwa od norm są bagatelizowane, a jeśli pojawiają się dolegliwości, zdarza się, że pacjenci liczą na samoistne ich ustąpienie. Refleksja zazwyczaj przychodzi dopiero w momencie, gdy nieprawidłowości przybierają nieodwracalny charakter.

Stopa wydrążona nie należy do najlepiej rozpoznawanych i opisanych wad postawy. Występuje rzadziej niż płaskostopie będące częstym i szeroko komentowanym problemem. Deformacja ta powoduje bardziej uciążliwe niż płaskostopie dolegliwości i wykazuje tendencje do poważniejszych powikłań. Celem niniejszej publikacji jest zaprezentowanie etiologii, obrazu klinicznego oraz postępowania diagnostycznego stopy wydrążonej w oparciu o przypadek czternastoletniej pacjentki. 

Stopa wydrążona 

Stopa wydrążona to wspólne określenie schorzenia występującego w kilku różnych postaciach klinicznych. Cechą dla wszystkich form tej wady jest nadmiernie uniesiony łuk w płaszczyźnie strzałkowej, który nie ulega spłaszczeniu na skutek obciążenia masą ciała12. Zdarzają się przypadki, gdy uniesionemu wysklepieniu stopy nie towarzyszą żadne dodatkowe nieprawidłowości. Wówczas wysoki łuk traktuje się wyłącznie jako cechę morfologiczną i nie rozpatruje się go w kategoriach choroby.
Taki kształt stopy może być spowodowany podwyższoną wartością kąta zawartego pomiędzy osią kości piętowej a podłożem. W przypadku stopy płaskiej wartość kąta wynosić może poniżej 10°, przy stopie wydrążonej wartość przewyższa 25°, według niektórych źródeł 30° (rys. 1)3 4. Stopa wydrążona w najprostszej postaci obejmuje deformacje występujące tylko w płaszczyźnie strzałkowej. Można tu wyodrębnić postać przednią, tylną oraz mieszaną, w zależności od lokalizacji dominującego zniekształcenia5 6. Odrębnym wariantem stopy wydrążonej jest kompleks deformacji zawierający element szpotawości tyłostopia. Często zdarza się, że zniekształcenie dotyczy jednocześnie przedniej i tylnej części stopy.

Patogeneza i czynniki predysponujące do wystąpienia wady

Czynniki neurologiczne

Szacuje się, że nawet dwie trzecie przypadków patologicznie uniesionego łuku stopy uwarunkowane są nieprawidłowościami neurologicznymi7

  • Spośród wszystkich schorzeń układu nerwowego korelujących z przypadkami stopy wydrążonej szczególną uwagę zwraca częstość występowania choroby Charcota-Mariego-Tootha (CMT). Jest to najczęstsza przyczyna neurologiczna manifestująca się takiego rodzaju deformacją stopy8 9 10 11. Choroba Charcota-Mariego-Tootha to dziedziczna neuropatia czuciowo-ruchowa, objawiająca się zwolnieniem tempa przewodnictwa nerwowego, co poważnie zaburza równowagę mięśniową. Stopa wydrążona to najbardziej charakterystyczny objaw, silnie utożsamiany z CMT12
  • Choroba Déjerine-Sottasa, która podobnie jak CMT jest rodzajem dziedzicznej neuropatii powodującej wyniszczenie mięśni i deformacje szkieletowe13
  • Ataksja Friedreicha – choroba ma charakter dziedziczny, wywołuje postępującą degenerację w układzie nerwowym14 15 16
  • Poliomyelitis – postać porażenna choroby może spowodować selektywną destrukcję motoneuronów, co skutkuje zachwianiem równowagi mięśniowej. 
  • Syndrom Roussy’ego-Levy – choroba powoduje uszkodzenie nerwów obwodowych i w rezultacie degenerację mięśni17
  • Wszelkiego rodzaju atrofie rdzeniowo-mięśniowe uszkadzające jądra przednie rdzenia kręgowego i w konsekwencji osłabiające mięśnie szkieletowe18 19
  • Wady strukturalne w obrębie rdzenia kręgowego, takie jak guzy, jamistość rdzenia lub jego rozszczep czy uwięźnięcie20 21.
  • Porażenie mózgowe – szacuje się, że ok. 34% osób dotkniętych porażeniem mózgowym ma stopę wydrążoną22. Pacjenci, w szczególności ci z hemiplegią, mogą zaobserwować u siebie końsko-szpotawe ustawienie stóp na skutek spastyczności mięśnia piszczelowego tylnego23 24

Przyczyny pourazowe

  • Przykurcz Volkmanna w obrębie głębokich mięśni podudzia.
  • Rany miażdżone kończyn dolnych.
  • Niektóre typy oparzeń tkanek miękkich.
  • Wadliwy zrost kości (szczególnie w przypadku złamań szyjki kości skokowej25 26).
  • Uszkodzenie nerwu kulszowego na skutek nieprawidłowo wykonanej iniekcji27.
  • Urazy mechaniczne ścięgna mięśnia strzałkowego długiego28.
  • Niepowodzenie w operacyjnej korekcji końskiego ustawienia stopy29.

Pozostałe czynniki

  • Wada wrodzona, np. stopa końsko-szpotawa. Nadmiernie uniesione sklepienie stopy jest jednym z czterech komponentów wady, obok szpotawości, utrwalonego zgięcia podeszwowego i przywiedzenia. 
  • Przyczyny niejasne – wszystkie te przypadki określono wspólnym mianem – stopa wydrążona idiopatyczna, przy czym zawsze należy brać pod uwagę ewentualność współistnienia subtelnej wady neurologicznej, niedającej się wykryć w badaniu klinicznym30 31.

Wpływ zaburzenia na biomechanikę stawów kończyny dolnej, kręgosłupa oraz chodu przedstawia schemat 1.

W przypadku stopy nadmiernie wydrążonej dochodzi do istotnych zaburzeń biomechaniki chodu. Pacjenci z bolesnymi deformacjami stopy często zmieniają strategię chodu poprzez redukcję prędkości lub zmianę proporcji trwania poszczególnych faz podporu i przeniesienia. Celem jest zmniejszenie bólu w nadmiernie obciążanych partiach stopy. Zmniejszona powierzchnia podparcia sprawia, że pacjenci ze stopą wydrążoną chodzą niepewnie, stawiają krok...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy