Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

5 września 2018

NR 85 (Lipiec 2017)

Syndrom pasma biodrowo-piszczelowego jako uraz przewlekły w kolarstwie

412

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (iliotibial band syndrome – ITBS), znany również jako zespół tarcia pasma biodrowo-piszczelowego, potocznie nazywany „kolanem biegacza”, jest jednym z najczęstszych urazów przeciążeniowych u biegaczy (15–24%). Znacznie mniej mówi się o występowaniu ITBS u kolarzy.

Powodem tego jest inny wzorzec ruchu występujący podczas wysiłku na rowerze, a także mniejsza liczba sportowców uprawiających kolarstwo. Problem ten pojawia się zarówno u profesjonalnie trenujących kolarzy, jak i amatorów. Dysfunkcja jest bardzo charakterystyczna, ponieważ przebiega na znacznym obszarze, a przyczyny są umiejscowione często poza miejscem występowania bólu. 

Pasmo biodrowo-piszczelowe jest nieelastyczną, kolagenową strukturą o szerokości 5–6 cm należącą do bocznej części powięzi szerokiej, rozchodzącą się pomiędzy górną częścią miednicy a stawem kolanowym. Górna część przyczepia się do grzebienia kości biodrowej, gdzie włókna zlewają się z pasmami ścięgnistymi mięśni napinacza powięzi szerokiej, pośladkowego średniego oraz wielkiego. Pasmo biodrowo-piszczelowe przebiega wzdłuż bocznej powierzchni uda, przyczepiając się do kresy chropowatej kości udowej, kłykcia bocznego kości udowej, troczków bocznych rzepki i guzka Gerdy’ego (rys. 1).

Przyczyny i objawy

Początkowo za przyczynę ITBS podawano konflikt między pasmem biodrowo-piszczelowym a leżącym poniżej nadkłykciem kości udowej. Tarcie lub uwięźnięcie pojawia się podczas powtarzających ruchów zgięcia i wyprostu w stawie, powodując stan zapalny, ból i ograniczenie ruchomości w okolicznych strukturach. Do tarcia dochodzi przy stawie kolanowym zgiętym do lub poniżej 30°.

Ostatnie badania oparte na wynikach rezonansu magnetycznego dowiodły, że główną nieprawidłowością jest obecność płynu w kaletce znajdującej się pomiędzy ścięgnem a nadkłykciem bocznym kości udowej, natomiast samo ścięgno pozostaje nienaruszone. Wskazuje to, że patologia ta nie jest zmianą przeciążeniową.

Istnieje również hipoteza, że bezpośrednią przyczyną dolegliwości bólowych w tym obszarze jest docisk napiętego i skróconego pasma na tkankę tłuszczową o dużym unaczynieniu i unerwieniu, leżącą w okolicach nadkłykcia bocznego kości udowej. 

Powyższe teorie łączy fakt, że czynnikami predysponującymi do powstania ITBS są:

  • nadmiernie napięte i skrócone pasmo biodrowo-piszczelowe,
  • nadmierna eksploatacja tych samych grup mięśniowych i powtarzalność ruchów,
  • dysbalans mięśni czworogłowego i kulszowo-goleniowych,
  • osłabienie odwodzicieli stawu biodrowego (zwłaszcza pośladkowego średniego),
  • szpotawe ustawienie stopy,
  • nadmiernie boczne pochylenie miednicy,
  • koślawość kolan,
  • brak regeneracji biernej i czynnej,
  • nieprawidłowa pozycja na rowerze,
  • nieprawidłowa technika jazdy,
  • gwałtowne zwiększenie intensywności treningu.

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego objawia się bólem odczuwanym ponad brzegiem bocznym stawu kolanowego, który zwiększa się podczas aktywności, a maleje wraz z jej zaprzestaniem. Najczęściej występuje w sportach, w których dochodzi do częstych ruchów zginania i prostowania w stawie kolanowym (najsilniejsze objawy pojawiają się przy zgięciu wynoszącym 20–30°). Całkowity wyprost kończyny dolnej powoduje chwilowe ustąpienie objawów. Podczas badania ponad nadkłykciem bocznym kości udowej, 2–3 cm powyżej linii bocznej stawu występuje nadwrażliwość uciskowa, można również wyczuć krepitację, a w skrajnych przypadkach opuchliznę.

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego w kolarstwie

Przeciążenie pasma biodrowo-piszczelowego jest jednym z częstszych urazów w kolarstwie. Specyfika pracy kończyn dolnych opierająca się na powtarzalności ruchów zginania i prostowania w stawie kolanowym podczas pedałowania w trakcie jednostki treningowej (dochodzącej nawet do 200 000 powtórzeń) predysponuje do powstania opisanej patologii. Również praca w jednej pozycji i eksploatowanie tych samych grup mięśniowych sprzyja ich nadmiernemu napięciu i powstaniu dysbalansu mięśniowego. Bardzo ważne w zapobieganiu ITBS jest prawidłowe ustawienie roweru, zwłaszcza siodełka oraz bloków, co wpływa na technikę jazdy, a także pozycję i kąt w stawie kolanowym w trakcie ruchu pedałowania, ponieważ wspomniane 30° zgięcia nasila tarcie w okolicy nadkłykcia bocznego kości udowej (zdj. 1A–B).

Istotną rolę w rozwoju ITBS odgrywa również osłabienie odwodzicieli stawu biodrowego, zwłaszcza mięśnia pośladkowego średniego, wskutek czego mięśnie synergistyczne, takie jak naprężacz powięzi szerokiej, a także pośladkowy wielki przejmują jego funkcję, co pośrednio wpływa na zwiększenie napięcia na pasmo biodrowo-piszczelowe. 

Postępowanie

Należy mieć świadomość, że jeśli doszło już do wystąpienia IBTS, to leczenie tego problemu stanowi nie lada wyzwanie dla fizjoterapeuty. Przyczyną trudności w procesie leczenia jest to, że łączy się on z przerwą lub zmniejszeniem obciążeń treningowych. W większości przypadków dolegliwości bólowe pojawiają w trakcie trwania treningu, co wzbudza przekonanie, że jeśli zawodnik na początku zajęć nie odczuwa dolegliwości, to można wprowadzić większe obciążenia treningowe. Dlatego oprócz zmniejszenia aktywności stosuje się szereg procedur fizjoterapeutycznych mających na celu poprawę stanu klinicznego. Strategia postępowania powinna opierać się w pierwszej kolejności na działaniu przeciwbólowym i zmniejszającym napięcie zaangażowanych struktur, a dopiero w kolejnych krokach wprowadza się elementy korygujące nieprawidłowe ustawienie oraz wzmacnianie mięśni. Często proces ten ma charakter płynny i nie jest możliwe jasne rozgraniczenie etapów. 

Przykładowy plan terapii może zawierać elementy:

  1. Terapia tkanek miękkich (w tym autoterapia za pomocą wałka piankowego) – bez względu na rodzaj zastosowanych technik manualnych tkanek miękkich mają one za zadanie rozluźnić napięte pasma mięśniowo-powięziowe. Stosuje się tutaj masaż poprzeczny i podłużny, masaż głęboki, terapię mięśniowo-powięziowych punktów spustowych, kompresję niedokrwienną (zdj. 2). Specjalne znaczenie ma autoterapia poprzez zastosowanie piankowego wałka do rolowania. Techniki rolowania są obecnie bardzo popularne wśród fizjoterapeutów. Sprzyjają one aktywizacji pacj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy