Dołącz do czytelników
Brak wyników

Uwzględnienie treningu motorycznego w rehabilitacji zespołu cieśni podbarkowej

Artykuły z czasopisma | 9 lipca 2015 | NR 63
14

Urazy są jednym z najczęstszych efektów uprawiania sportu – niezależnie od poziomu i stopnia zaawansowania osoby aktywnej fizycznie. W wielu wypadkach skutkują przerwą w treningu oraz zawodach, a w konsekwencji obniżeniem poziomu sprawności fizycznej oraz wytrenowania. Należy jednak zaznaczyć, że uraz, oprócz stresu i frustracji wywołanej przez przymusową przerwę treningową, może być okazją do odświeżenia i poprawy wytrzymałości ogólnej zawodnika. Dodatkowo może wpłynąć na poprawę najsłabszych parametrów zawodnika, wcześniej zaniedbanych z powodu licznych startów, a także treningu specyficznego dla danej dyscypliny sportowej. 

Bardzo ważne jest, aby w okresie leczenia i rehabilitacji prowadzenie pacjenta zostało zaplanowane i przeprowadzone przez interdyscyplinarny zespół składający się ze sportowca, trenera, lekarza, fizjoterapeuty, trenera przygotowania motorycznego, diagnosty funkcjonalnego, fizjologa oraz psychologa. Odpowiednio zaplanowany proces usprawniania pozwoli zawodnikowi w jak najkrótszym czasie wrócić do zdrowia i sprawności fizycznej, a także daje możliwość dodatkowej poprawy jego parametrów kondycyjnych [1].

POLECAMY

Rozpoczynając pracę nad programem rehabilitacji i planem treningowym, trzeba w pierwszej kolejności odnieść się do etiologii zespołu ciasnoty podbarkowej. Z anatomii wiadomo, że pomiędzy wyrostkiem barkowym łopatki a głową kości ramiennej znajduje się przestrzeń nazywana przestrzenią podbarkową. Przebiegają przez nią: ścięgno głowy długiej bicepsa oraz ścięgna mięśni stożka rotatorów odpowiadających za ruchy odwodzenia, zgięcia i rotacji ramienia. Ponadto między wyrostkiem barkowym a warstwą mięśniową znajduje się kaletka podbarkowa – niewielka struktura ochronna, umożliwiająca swobodne przemieszczanie się struktur względem siebie [3, 4]. Pierwsze doniesienia o samym schorzeniu pochodzą z 1852 r. i już od tamtego czasu wielu badaczy próbowało dokładniej zbadać i opisać temat. 

Ciasnota podbarkowa, definiowana również jako konflikt podbarkowy, może ujawnić się we wszystkich grupach wiekowych. Najczęściej narażone są na nią osoby wykonujące ruchy kończyną górną ponad głową, m.in. trenujące siatkówkę, pływanie, podnoszenie ciężarów czy grające w piłkę ręczną. W grupie ryzyka znajdują się także pacjenci, u których doszło do zsumowania mikrourazów w obrębie obręczy barkowej w ramach pracy zawodowej [4, 5]. Neer, którego definicja z 1972 r. była punktem zwrotnym w badaniach (etiologii) ciasnoty podbarkowej, dokonał klasyfikacji trzech jej etapów opartej na uwarunkowaniach wiekiem pacjenta, zmianach fizykalnych i przebiegu klinicznym [6–8]. Pacjenci z zespołem ciasnoty podbarkowej często narzekają na ból barku, osłabienie mięśni, a czasami również na mrowienie w górnym odcinku ramienia [8]. 

Ryc. 1. Schemat przenikania się procesu rehabilitacji oraz treningu przygotowania motorycznego

 

W literaturze naukowej temat treningu motorycznego w kontekście zespołu ciasnoty podbarkowej traktowany jest bardzo zdawkowo. Niemniej jednak wszyscy autorzy podkreślają zalety łączenia procesu rehabilitacji z treningiem już we wczesnym etapie usprawniania. Jean-Sebastien i wsp. przedstawiają w swojej pracy użyteczność oraz wpływ wykonywania ćwiczeń kontroli motorycznej oraz siłowych na redukcję bólu, a także poprawę zakresu ruchu u pacjentów z zespołem ciasnoty podbarkowej [15]. Z kolei Worsely i wsp. opisują wprowadzenie 10-tygodniowego programu treningu motorycznego u młodych sportowców (średnia wieku 22 lata ±1,6), który w znaczący sposób wpłynął na aktywację mięśni [zbadaną za pomocą elektromiografii (EMG)], redukcję bólu oraz poprawę zakresu ruchu [16]. Do podobnych wniosków dochodzą Bae i wsp. W ich badaniu pacjenci z zespołem cieśni podbarkowej zostali poddani czterotygodniowemu treningowi motorycznemu oraz siły mięśniowej. Efektem ich programu było całkowite zniesienie bólu oraz poprawa zakresu ruchu [17]. W swoich badaniach Mohharami i wsp. poddali grupę 30 mężczyzn treningowi oporowemu trwającemu sześć tygodni i zaobserwowali znaczącą poprawę czucia głębokiego [18].

Do ciekawych wniosków dochodzą Kaya i wsp., którzy wyniki pacjentów, u których prowadzono terapię manualną połączoną z treningiem, porównują do rezultatów osiąganych poprzez sam trening uwzględniający aplikację kinesiotapingu [19]. Obie grupy badanych osiągnęły podobne wyniki na zakończenie sześciotygodniowej terapii, co obrazuje znaczenie i skuteczność prowadzenia treningu motorycznego u pacjentów ze zdiagnozowanym zespołem ciasnoty podbarkowej.

Opis przypadku

Pacjentka, lat 24, zgłosiła się w celu zdiagnozowania przyczyny bólu w okolicy barku. Na co dzień trenuje wyczynowo piłkę ręczną. Zawodniczka uskarżała się na ból zlokalizowany w górnej części obręczy barkowej w trakcie oraz po zakończeniu treningu. W badaniu klinicznym wykazano dodatni test Jobe’a oraz ujemny test forsownego przywiedzenia w płaszczyźnie poziomej. Po wykonaniu czynnościowego ultrasonogramu (USG) stwierdzono, że przyczyną dolegliwości bólowych jest zmniejszenie przestrzeni podbarkowej, w wyniku której doszło do powstania stanu zapalnego w obrębie kaletki podbarkowej. 

Zawodniczkę skierowano na rehabilitację. W trakcie fizjoterapii wykonywano zabiegi mające na celu zmniejszenie stanu zapalnego, obniżenie głowy kości ramiennej oraz odzyskanie prawidłowego rytmu ramienno-łopatkowego. 

W trakcie procesu rehabilitacji zaczęto sukcesywnie wdrażać trening przygotowania motorycznego, skupiając się na strukturach nieobjętych uszkodzeniem. Wprowadzono ćwiczenia propriocepcji, koordynacji ruchowej, siły mięśniowej kończyn dolnych, elementy treningu stabilizacyjnego tułowia oraz trening wydolności tlenowej. Kolejnym etapem usprawniania była tzw. specyficzna rehabilitacja sportowa (sports-specific rehabilitation – SSR). Na tym etapie główny nacisk położony był na wykorzystanie wcześniej uzyskanego bezbolesnego zakresu ruchu w obszarze czynności wykonywanych podczas uprawiania danej dyscypliny sportowej. Podczas realizacji SSR skupiono się głównie na poprawie stabilności łopatki oraz koordynacji globalnej, wykorzystując ćwiczenia funkcjonalne. Przykłady ćwiczeń zostały przedstawione poniżej. Pacjentka po okresie trzech miesięcy rehabilitacji połączonej z treningiem przygotowania motorycznego została skierowana na badania diagnostyki funkcjonalnej, które potwierdziły jej gotowość powrotu do treningu sportowego w swojej dyscyplinie sportowej. Po czterech miesiącach zakończyła usprawnianie i po przerwie spowodowanej urazem rozegrała swój pierwszy mecz. Sezon dokończyła bez dolegliwości bólowych w rejonie obręczy barkowej. 

Przedstawiony przypadek stanowi potwierdzenie opisywanej w dostępnej literaturze skuteczności połączenia rehabilitacji z treningiem przygotowania motorycznego ukierunkowanym na określoną dyscyplinę sportu.

Przykłady ćwiczeń wykonywanych podczas treningu motorycznego

Rozgrzewka – cross-trainer (orbitrek)
Rozgrzewka to obowiązkowy element poprzedzający każdy trening. Często jednak jest pomijana. Poprawne wykonanie odpowiednio przygotowuje mięśnie do wysiłku fizycznego i chroni przed urazami.
Ćwiczenie 1.
Wiosłowanie oburącz (zdj. 1)

  • Pozycja wyjściowa: stoimy w rozkroku, stopy na szerokość bioder, kolana lekko ugięte, tułów pochylony do przodu. Chwytamy ciężarki, kończyny górne wyprostowane w stawach łokciowych, uniesione na wysokość barków; stabilizujemy łopatki. Przyciągamy ciężarki do siebie z jednoczesnym ugięciem łokci i wracamy do wyprostu. Uwaga! Trzeba pamiętać, aby wracając do wyprostu, nie wypychać barków do przodu.

• Modyfikacja 1. Aby utrudnić nieco ćwiczenie, zamiast stania obunóż, stoimy na jednej nodze.
• Modyfikacja 2. To samo ćwiczenie jednonóż możemy wykonać na niestabilnym podłożu, np. materacu, dysku sensorycznym.

Zdj. 1. Wiosłowanie oburącz

 

Ćwiczenie 2. 
Wzmacnianie stożka rotatorów 

Pozycja wyjściowa: stoimy obunóż, stopy na szerokość bioder, kolana lekko ugięte, tułów wyprostowany; kończyna górna przywiedziona, zgięta w stawie łokciowym pod kątem 90°, w rotacji zewnętrznej; wykonujemy ruch rotacji do wewnątrz. Ważne jest, aby łokieć cały czas pozostawał nieruchomo – możemy ustabilizować go za pomocą dysku sensorycznego.

Ćwiczenie 3. 
Wiosłowanie jednorącz
Pozycja wyjściowa:
w siadzie na ławeczce, tułów wyprostowany; sięgamy prawą ręką po znajdujący się przed nami ciężarek, następnie przyciągamy do siebie z jednoczesnym ugięciem w stawie łokciowym i rotacją w odcinku piersiowym kręgosłupa. 

Ćwiczenie 4. 
Wykroki z zamachem (zdj. 2)
Pozycja wyjściowa:
stanie obunóż, stopy na szerokość bioder. Prawa kończyna górna wyciągnięta w przód, na wysokości barku, stabilizujemy łopatkę. Robimy wykrok, kończyna górna cały czas pozostaje w tej samej pozycji. Z wykroku przechodzimy do pozycji, która będzie przypominała pozycję zamachową – kończyna górna przechodzi do odwiedzenia i rotacji zewnętrznej z lekką rotacją w odcinku piersiowym kręgosłupa. Uwaga! Należy zwrócić uwagę, aby w trakcie ćwiczenia nie dochodziło do koślawienia w stawach kolanowych oraz nadmiernej rotacji miednicy.

Zdj. 2. Wykroki z zamachem

 

Ćwiczenie 5. 
Ćwiczenie funkcjonalne oparte na wzorcach techniki PNF (prorioceptive neuromuscular facilitation)
Pozycja wyjściowa:
jednonóż, staw kolanowy lekko ugięty, tułów pochylony. Kończyna górna znajduje się w zgięciu, przywiedzeniu i rotacji zewnę...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy