Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

9 lipca 2019

NR 107 (Lipiec 2019)

Wady i choroby stóp według Mortona i ich wpływ na powstawanie zaburzeń przeciążeniowych w obrębie stopy

0 11

Wady stóp – te rzadsze, widoczne natychmiast po urodzeniu, np. stopa końsko-szpotawa, jak i te powszechne, ujawniające się po pionizacji, np. zaburzenia pierwszego promienia sugerujące obraz stopy płasko-koślawej w chorobie Mortona czy w stopie typu PME (primus metatarsus elewatus) – są najczęściej występującymi uszkodzeniami wrodzonymi, przypuszczalnie genetycznymi, w narządzie ruchu człowieka.

Wady stóp w sposób oczywisty mogą wpływać na funkcję stopy i jej wtórne przeciążenia, a także na przestrzeni życia człowieka na statykę i dynamikę układu ruchowego całego ciała. Przedstawione w niniejszym artykule schorzenia stóp są związane z nazwiskiem Mortona. Wszystkie mają istotny negatywny wpływ na powstawanie wtórnych zaburzeń i chorób w obrębie struktur stopy i mogą być uważane za ich czynnik przyczynowy.

Jest kilka wad i chorób stóp określanych nazwiskiem Mortona i co niezwykłe, opisanych przez różnych badaczy o tym samym nazwisku. Historycznie to od ich nazwisk choroby te wzięły nazwę, co do dzisiaj jest źródłem nieporozumień.

1876 r. Thomas Morton opisał ból przodostopia (metatarsalgia Mortona, nerwiak Mortona, neuralgia Mortona). Paradoksalnie przyjęła się nazwa metatarsalgia lub nerwiak z nazwiskiem Mortona, chociaż przed T. Mortonem chorobę tę opisał w 1835 r. Filippo Civinini, a w 1845 r. Lewis Durlacher. W Polsce do dzisiaj uważa się powyższe schorzenie za najczęstszą przyczynę bólu śródstopia – niesłusznie [1].

W latach 1927–1937 Dudley Joy Morton, wybitny amerykański ortopeda, opisał chorobę Mortona (stopę Mortona) oraz palec Mortona [2, 3].

Z powyższych trzech zaburzeń budowy stopy związanych z nazwiskiem Mortona najrzadziej występuje nerwiak. Ma on też najmniejsze znaczenie kliniczne, stąd opisano go w dalszej kolejności.

Szczególne znaczenie w podologii i ortopedii mają dwie pozostałe wady stóp – choroba Mortona (stopa Mortona) i palec Mortona. Jako wady wrodzone stanowią najwcześniejszy (dosłownie od pierwszego kroku) czynnik patogenetyczny przeciążeń w obrębie stóp. Są kluczem do zrozumienia zarówno jednego z powszechnych mechanizmów prowokowania wtórnych chorób stóp (np. palucha koślawego), jak i przeciążeń w wyższych piętrach narządu ruchu u osób dorosłych (np. zespołu mięśnia gruszkowatego czy zmian 10 www.praktycznafizjoterapia.pl zwyrodnieniowych stawów i kręgosłupa). Stanowią więc znaczący element przeciążający w całym narządzie ruchu (czynnik choroby przeciążeniowej), o czym będzie mowa w kolejnym artykule.

Choroba Mortona (stopa Mortona, Greek foot)

Jest to wada wrodzona stopy, zwykle obustronna. Według różnych źródeł występuje u 10–50% populacji [2]. W statystykach własnych stwierdzono ją u 23,5% badanych.

Zgodnie z obrazami i rzeźbami historycznymi choroba Mortona jest zaburzeniem towarzyszącym człowiekowi od zawsze. Nie jest to zaburzenie cywilizacyjne, chociaż przeciążenia cywilizacyjne niewątpliwie potęgują jego objawy (zdj. 1, 2).
 

Zdj. 1. Stopa i palec Mortona z widocznym wtórnym zniekształceniem stawu śródstopno-palcowego palucha
(hallux valgus) – materiały własne
Zdj. 2. Identyczne zniekształcenie uwidocznione na rzeźbie w antycznej Aoście


Miejscowe objawy kliniczne

Powyższa wada stopy jest przyczyną największej ilości dolegliwości bólowych przodostopia, często mylnie rozpoznawanych jako nerwiak Mortona.

Występuje tu bolesność przodostopia w czasie chodzenia lub dłuższego stania, zazwyczaj ustępująca w trakcie odpoczynku. Bóle pochodzą od przeciążonej głowy drugiej kości śródstopia lub z ucisku istniejących w tej okolicy modzeli i narastają podczas nacisku ciężaru ciała lub uciskania palpacyjnego tej okolicy. Poza bólem występuje szereg objawów klinicznych.

1. Skrócenie pierwszej kości śródstopia w stosunku do drugiej
Widoczne jest:

  • wydłużenie pierwszej i skrócenie drugiej przestrzeni międzypaliczkowej w stosunku do pierwszej (początek tej ostatniej znajduje się dalej od pięty niż od przestrzeni pierwszej);
  • „przodowanie” głowy i stawu śródstopno-palcowego drugiej kości śródstopia w stosunku do kości pierwszej i stawu śródstopno-paliczkowego palucha, szczególnie przy maksymalnym biernym zgięciu podeszwowym palców stopy i w obrazie RTG (zdj. 3).
     
Zdj. 3. RTG stopy – widoczne skrócenie pierwszej kości śródstopia


2. Hipermobilność (nadruchomość) pierwszego promienia śródstopia
Dotyczy zarówno stawu śródstopno-paliczkowego palucha, jak i stawu śródstopno-klinowatego. Ich nadruchomość można obserwować głównie u osób młodych ze stopą Mortona, przeciążenia związane z nieprawidłową dynamiką szybko prowadzą bowiem do koślawienia osi stawu śródstopno- paliczkowego palucha i wczesnych zmian zwyrodnieniowych (bunion). Te z kolei w późniejszym okresie są przyczyną hipomobilności stawu.

3. Modzele stóp
Są to zrogowaciałe masy naskórkowe tworzące charakterystyczne zgrubienia i wyrośla na podeszwie stóp. W chorobie Mortona typowo występują pod głową drugiej i trzeciej kości śródstopia oraz na przyśrodkowej powierzchni palucha. Są skutkiem przeniesienia punktu podporu stopy z pierwszej kości śródstopia na drugą podczas wolnego chodu i stania, a w fazie aktywnego odbicia, podczas szybkiego chodu i biegu – na przyśrodkową powierzchnię palucha. Często pozornie sugerują płaskostopie poprzeczne (zdj. 4).
 

Zdj. 4. Modzele na przyśrodkowej powierzchni palucha oraz pomiędzy drugą i trzecią kością śródstopia pozornie
sugerujące płaskostopie poprzeczne

 

4. Zaburzenia biomechaniki stopy w statyce – pozorne płaskostopie
Podczas stania i wolnego chodu (poniżej 60 kroków na minutę) przy dłuższej drugiej kości śródstopia w stosunku do pierwszej następuje przeciążenie drugiego i trzeciego promienia stopy, natomiast nie dochodzi do prawidłowego obciążania promienia pierwszego, w tym palucha. Cofnięty pierwszy staw śródstopno-paliczkowy powoduje, że podczas stania oraz w trakcie propulsji paluch traci możliwość odbicia od podłoża, a większość siły odbicia przejmuje głowa dłuższej, drugiej kości śródstopia, drugi staw śródstopno-paliczkowy i palec drugi, co...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy