Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

8 sierpnia 2018

NR 93 (Kwiecień 2018)

Wykonywanie zawodu fizjoterapeuty w uzdrowisku

0 338

Każdy fizjoterapeuta może wykonywać swój zawód także w uzdrowisku na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnej zawartej z zakładem lecznictwa uzdrowiskowego (będącym szczególnym rodzajem podmiotu leczniczego). Znaczącą liczebnie i bardzo ważną część personelu medycznego uzdrowisk stanowią fizjoterapeuci.

Wykonywanie tego zawodu w uzdrowisku ma charakter specyficzny i wymaga znajomości zarówno zasad rehabilitacji uzdrowiskowej, a szczególnie właściwości i metodyki zabiegów z wykorzystaniem surowców naturalnych, jak i podstaw organizacyjnych funkcjonowania uzdrowisk, w tym zakresów świadczeń przysługujących poszczególnym grupom pacjentów. Funkcjonowanie polskich uzdrowisk jest ściśle powiązane z lecznictwem uzdrowiskowym. Lecznictwo uzdrowiskowe jest integralną częścią systemu ochrony zdrowia i stanowi rodzaj działalności leczniczej, a także wiąże się z balneologią jako dziedziną wiedzy medycznej. Istotą balneologii i medycyny fizykalnej jest bodźcowe działanie czynników balneologicznych i fizykoterapeutycznych odpowiednio dawkowanych, co pozwala na uzyskanie reakcji zdrowotnych poprawiających funkcjonowanie organizmu (Ponikowska 2015, s. 22).

Uzdrowiska

Uzdrowiska mają w Polsce długą tradycję i cieszą się dużą popularnością. Obecnie w Polsce jest 45 uzdrowisk statutowych. Najwięcej uzdrowisk (prawie połowa) znajduje się w województwach dolnośląskim i małopolskim. Ze względu na położenie geograficzne wyróżnia się uzdrowiska: nizinne, nadmorskie, podgórskie i górskie. Z kolei z uwagi na posiadane surowce naturalne: zdrojowiska (gdzie występują wody lecznicze), uzdrowiska borowinowe oraz mieszane. Popularne polskie uzdrowiska to m.in. Busko-Zdrój, Ciechocinek, Iwonicz-Zdrój, Lądek-Zdrój, Kołobrzeg, Krynica-Zdrój, Kudowa-Zdrój, Nałęczów, Szczawnica i Świnoujście.

Podstawowym aktem prawnym dotyczącym uzdrowisk w Polsce jest ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 879) zwana dalej ustawą uzdrowiskową. W świetle ustawy uzdrowiskowej uzdrowisko to obszar, na którego terenie prowadzone jest lecznictwo uzdrowiskowe, wydzielony w celu wykorzystania i ochrony znajdujących się na jego obszarze naturalnych surowców leczniczych, spełniający określone warunki ustawowe, któremu został nadany status uzdrowiska. Status uzdrowiska może być nadany tylko obszarowi, który spełnia łącznie pięć warunków określonych w art. 34 ust. 1 ustawy uzdrowiskowej. Po pierwsze, na obszarze uzdrowiska muszą znajdować się złoża naturalnych surowców leczniczych o potwierdzonych właściwościach leczniczych. Po drugie, obszar ten musi posiadać klimat o właściwościach leczniczych potwierdzonych na zasadach określonych w ustawie. Po trzecie, na obszarze uzdrowiska powinny znajdować się zakłady lecznictwa uzdrowiskowego i urządzenia lecznictwa uzdrowiskowego (pijalnie, tężnie) przygotowane do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego. Zakłady lecznictwa uzdrowiskowego stanowią własność uzdrowisk (spółek), prywatnych przedsiębiorców, a także branżowych związków zawodowych. Uzdrowisko musi także spełniać określone w przepisach o ochronie środowiska wymagania w stosunku do środowiska (w szczególności wymogi w zakresie czystości powietrza i dopuszczalnych norm hałasu). Ponadto obszar uzdrowiska powinien mieć infrastrukturę techniczną w zakresie gospodarki wodno-ściekowej, energetycznej, w zakresie transportu zbiorowego, a także prowadzić gospodarkę odpadami. Przyznanie statusu uzdrowisku następuje po spełnieniu powyższych warunków ustawowych i w trybie przewidzianym prawem (nadaje go Rada Ministrów). Gmina, która zamierza wystąpić o nadanie danemu obszarowi statusu uzdrowiska, sporządza operat uzdrowiskowy i przesyła go ministrowi zdrowia. Minister zdrowia po potwierdzeniu spełnienia przez obszar warunków niezbędnych do uzyskania statusu uzdrowiska występuje do Rady Ministrów z wnioskiem o nadanie statusu uzdrowiska. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, nadaje danemu obszarowi status uzdrowiska, określając nazwę uzdrowiska i granice obszaru uzdrowiska.

Lecznictwo uzdrowiskowe w świetle ustawy uzdrowiskowej to zorganizowana działalność polegająca na udzielaniu świadczeń opieki zdrowotnej z zakresu leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej, prowadzona w uzdrowisku przez zakłady lecznictwa uzdrowiskowego albo poza uzdrowiskiem w szpitalach i sanatoriach znajdujących się w urządzonych podziemnych wyrobiskach górniczych, przy wykorzystaniu warunków naturalnych, takich jak:

  • właściwości naturalnych surowców leczniczych,
  • właściwości lecznicze klimatu, w tym talassoterapia i subterraneoterapia, oraz właściwości lecznicze mikroklimatu,

a także towarzyszące zabiegi z zakresu fizjoterapii.

Działalność powyższa nieodłącznie związana jest z wykorzystaniem naturalnych surowców leczniczych i leczniczych właściwości klimatu. Każde uzdrowisko statutowe powinno mieć własne surowce lecznicze. Do większości metod leczniczych stosowanych w uzdrowiskach wykorzystuje się naturalne surowce, a należą do nich wody mineralne lecznicze (np. solanki, szczawy), peloidy (borowiny, fango) i gazy, w tym dwutlenek węgla, siarkowodór i radon (Ponikowska 2009, s. 98).

Ustawa uzdrowiskowa wyodrębnia i definiuje szczególny rodzaj rehabilitacji, tj. rehabilitację uzdrowiskową. Zgodnie z powyższą ustawą rehabilitacja uzdrowiskowa oznacza zorganizowaną działalność prowadzoną w uzdrowisku przez zakłady lecznictwa uzdrowiskowego, mającą na celu przywrócenie pacjentowi zdrowia lub możliwej do osiągnięcia dla danego stanu samodzielności ruchowej i społecznej, przy wykorzystaniu naturalnych surowców leczniczych. Jak wynika z powyższej definicji, obejmuje ona klasyczny cel rehabilitacji medycznej, a także rehabilitację społeczną, ale przy wykorzystaniu specyficznych środków-naturalnych surowców leczniczych (np. wód leczniczych czy też peloidów).

Fizjoterapeuci wykonują swój zawód w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego. Zgodnie z ustawą uzdrowiskową zakładami lecznictwa uzdrowiskowego są:

  • szpitale uzdrowiskowe,
  • sanatoria uzdrowiskowe,
  • przychodnie uzdrowiskowe,
  • zakłady przyrodolecznicze.

Szpitale uzdrowiskowe i sanatoria uzdrowiskowe udzielające świadczeń dorosłym pacjentom są podstawowymi rodzajami zakładów lecznictwa uzdrowiskowego (ze znaczną przewagą liczebną sanatoriów) funkcjonujących w uzdrowiskach. Są to podmioty lecznicze o charakterze stacjonarnym, udzielające świadczeń zdrowotnych całodobowo. Do zadań sanatorium uzdrowiskowego należy zapewnienie pacjentowi, którego skierowano na leczenie uzdrowiskowe albo rehabilitację uzdrowiskową:

  • całodobowych świadczeń opieki zdrowotnej (świadczenia te obejmują związane z leczeniem uzdrowiskowym albo rehabilitacją uzdrowiskową świadczenia zdrowotne rzeczowe − świadczenia gwarantowane) w warunkach stacjonarnych,
  • opieki lekarskiej i całodobowej opieki pielęgniarskiej (w odróżnieniu od szpitala opieka lekarska nie jest całodobowa),
  • przewidzianych programem leczenia zabiegów,
  • świadczeń profilaktycznych,
  • edukacji zdrowotnej.

Metody lecznictwa uzdrowiskowego

Działalność lecznicza w poszczególnych uzdrowiskach prowadzona powinna być zgodnie z ich kierunkiem (profilem) leczniczym. Profil leczniczy uzdrowiska oznacza specjalizowane się w leczeniu określonych grup chorobowych. Najczęstszym realizowanym kierunkiem leczniczym w polskich uzdrowiskach są choroby reumatyczne (ponad 30 uzdrowisk), a także choroby ortopedyczno-urazowe (ponad 20 uzdrowisk). Z kolei do średnio rozpowszechnionych w uzdrowiskach profili leczniczych należą: kardiologia, choroby dolnych i górnych dróg oddechowych, a także choroby układu nerwowego (po ok. 15 uzdrowisk).

Istotę leczenia uzdrowiskowego stanowi kilkutygodniowe postępowanie terapeutyczne, rehabilitacyjne i profilaktyczne w oparciu o właściwości naturalnych tworzyw uzdrowiskowych oraz klimatu i krajobrazu miejscowości uznanej za uzdrowisko (Straburzyński 2000, s. 7). Metody lecznicze, jakie wykorzystuje lecznictwo uzdrowiskowe, mają charakter bodźców leczniczych. Cechą specyficzną metod leczniczych uzdrowiskowych jest to, że wymagają seryjnego stosowania zabiegów, co wymaga odpowiedniego czasu, ponadto efekty lecznicze nie występują natychmiast, ale po pewnym czasie. Do większości metod leczniczych stosowanych w uzdrowiskach wykorzystuje się naturalne surowce. Bogactwem uzdrowiska (surowcem naturalnym) są wody mineralne lecznicze lub/i borowina. Zdecydowana większość polskich uzdrowisk (40) zaliczana jest do tzw. zdrojowisk, czyli takich uzdrowisk, w których do podstawowej działalności należą zabiegi z użyciem wody leczniczej. Za wody lecznicze w aspekcie balneologii uważa się wody, które są bez zarzutu pod względem bakteriologicznym i chemicznym oraz wykazują niewielkie wahania składu chemicznego i cech fizycznych (Kochański 2002, s. 23). Jednocześnie wody te muszą mieć udokumentowane właściwości lecznicze. Wody mineralne to wody, które muszą zawierać co najmniej 1000 mg/dm3 rozpuszczonych stałych składników mineralnych w litrze. Nie każda woda mineralna jest jednakże wodą leczniczą. O właściwościach leczniczych decyduje rodzaj i stężenie aktywnych składników biochemicznych. Główne grupy wód leczniczych obejmują:

  • wody wodorowęglanowe (kwasowęglowe, szczawy),
  • wody chlorkowo-sodowe (solanki),
  • wody siarczkowo-siarkowodorowe (siarczanowe i siarczkowe),
  • wody swoiste,
  • wody termalne.

Wody lecznicze są wykorzystywane powszechnie do celów balneoterapeutycznych i do celów rozlewniczych oraz do wytwarzania produktów leczniczych (soli, ługów, szlamów) i spożywczych (soli), a także do produkcji naturalnego dwutlenku węgla. Wody mineralne stosuje się do zabiegów balneologicznych, takich jak: kąpiele lecznicze w wannach i basenach, do inhalacji, płukań, irygacji i kuracji pitnej (doustnie w krenoterapii). W balneoterapii stosowane są kąpiele: solankowe, kwasowęglowe, siarczkowo-siarkowodorowe oraz radoczynne.

Borowina to peloid, rodzaj torfu leczniczego o dużym stopniu humifikacji wykorzystywany do celów leczniczych. Właściwości fizyczne borowiny to duża pojemność cieplna przy małym przewodnictwie cieplnym, co umożliwia efekt silnego, głębokiego i równomiernego podgrzania części ciała poddanych zabiegowi (temperatura 42–45°C). Najczęściej stosowane zabiegi borowinowe to: zawijania, okłady, kąpiele, fasony, zabiegi ginekologiczne oraz jonoforeza borowinowa. W Polsce stosuje się dwa produkty borowinowe, tj. pastę borowinową i plastry borowinowe.

Do zabiegów balneologicznych stosuje się także gazy lecznicze (w formie rozpuszczonej w wodzie lub w formie gazowej). W balneologii wykorzystuje się najczęściej dwutlenek węgla, siarkowodór oraz radon, a także tlen, ozon i powietrze (Ponikowska 2009, s. 90). Ponadto azot w f...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy